Kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn sau giáo dục sức khoẻ tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, năm 2021

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng Kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn sau giáo dục sức khoẻ tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, năm 2021. Suy tim là một hội chứng bệnh lý thường gặp trên lâm sàng [4], là một trong những nguyên nhân hàng đầu của tình trạng nhập viện điều trị, tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao ở nhiều nước. Theo thống kê, có khoảng 26 triệu người trên toàn thế giới mắc suy tim[45]. Tại Mỹ số người mắc suy tim đã tăng từ 5,7 triệu người (2009-2012) lên 6,5 triệu người (2011 – 2014) [19]. Tại Việt Nam, tuy chưa có một nghiên cứu chính thức về tỉ lệ mắc suy tim, nhưng theo tần xuất mắc bệnh của thế giới thì ước tính có khoảng 320.000 đến 1,6 triệu người bị suy tim [15]. Theo Nguyễn Lân Việt và cộng sự nghiên cứu về đặc điểm mô hình bệnh tật ở người bệnh điều trị nội trú tại Viện Tim mạch Việt Nam trong 5 năm 2003 – 2007, suy tim chiếm 19,8% lượt người bệnh nhập viện. Số người bệnh nhập viện do suy tim tăng dần qua các năm: 2003 có 1416 lượt người bệnh; 2004 có 1766 lượt người bệnh; 2005 có 1900 lượt người bệnh; 2006 có 1914 lượt người bệnh; 2007 có 1962 lượt người bệnh [14]. Do tình trạng già hóa dân số nên tỷ lệ mắc suy tim có thể sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới [20]. Các nước phát triển dành 1- 2% chi phí chăm sóc sức khoẻ cho khám và điều trị suy tim. Tại Mỹ, chi phí ước tính cho suy tim năm 2010 lên tới 39,2 tỷ USD [20]. Suy tim đã, đang và sẽ trở thành vấn đề sức khỏe, cho toàn nhân loại [20] với tỷ lệ tái nhập viện trong 30 ngày sau xuất viện khoảng 25% [23], [51] và tỷ lệ tử vong trong vòng 5 năm sau mắc lên tới khoảng 50% [19].

Trên thực tế, hơn một nửa số trường hợp suy tim mạn tái nhập viện là do bệnh trầm trọng và là kết quả trực tiếp của việc tự chăm sóc kém [54]. Tự chăm sóc ở người bệnh suy tim mạn là các hành vi giúp người bệnh duy trì tình trạng thể chất, theo dõi dấu hiệu bệnh (duy trì chăm sóc), nhận biết và có cách xử lý phù hợp trước những biến đổi hay xuất hiện các triệu chứng của suy tim, đồng thời đánh giá hiệu quả của cách xử lý đó (quản lý chăm sóc) [47].
Việc người bệnh suy tim, tự chăm sóc kém như thiếu tuân thủ điều trị thuốc, không tuân thủ chế độ ăn hạn chế muối, hạn chế chất lỏng, không tự theo dõi cân nặng hàng ngày, trì hoãn thời gian nhập viện khi có triệu chứng của bệnh sẽ càng làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh, tăng tỷ lệ tái nhập viện và tăng nguy cơ tử vong ở2 người bệnh suy tim mạn [35],[57]. Tại Việt Nam, người cao tuổi suy tim mạn có hành vi tự chăm sóc ở mức độ thấp chiếm từ 50,9% – 83,6% [6],[10]. Khuyến khích tự chăm sóc là một trong những mục đích chính của các can thiệp giáo dục cho người bệnh bị suy tim mạn [34].
Giáo dục sức khỏe là nhiệm vụ hàng đầu của công tác điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh trong bệnh viện[2]. Giáo dục sức khỏe cho người bệnh, suy tim mạn đã giúp người bệnh có được hiểu biết đáng kể về suy tim và tự chăm sóc trong suy tim mạn nhưng hầu hết các chương trình giáo dục cho người bệnh đều nhấn mạnh kiến thức về bệnh và thiếu thông tin về cách quản lý các triệu chứng hoặc cải thiện khả năng tự chăm sóc bản thân[59].
Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, theo thống kê của Phòng kế hoạch tổng hợp, trong những năm gần đây số người bệnh nằm điều trị nội trú tại khoa Nội Tim mạch vì suy tim khá cao (2018 khoảng 560 lượt; năm 2019 khoảng 675 lượt) và thường tái nhập viện nhiều lần. Hiện nay, tại Quảng Ninh các nghiên cứu trên người bệnh suy tim thường tập trung vào lĩnh vực điều trị và chưa có nghiên cứu về lĩnh vực chăm sóc. Dưới góc độ điều dưỡng, với mong muốn tìm hiểu sâu về vấn đề tự chăm sóc của người bệnh suy tim, đặc biệt là nghiên cứu can thiệp nhằm cải thiện kiến thức và thực hành tự chăm sóc cho người bệnh. Bên cạnh đó, do dịch COVID nên việc tự chăm sóc tại nhà sẽ giúp người bệnh suy tim giảm tần suất nhập viện, tránh được nguy cơ phơi nhiễm. Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn sau giáo dục sức khoẻ tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, năm 2021” nhằm hai mục tiêu sau:
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. Mô tả thực trạng kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn điều trị tại khoa Nội tim mạch – Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, năm 2021.
2. Đánh giá sự thay đổi kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn sau can thiệp giáo dục sức khỏe

MỤC LỤC
TÓM TẮT NGHIÊN CỨU…………………………………………………………………………….i
LỜI CẢM ƠN…………………………………………………………………………………………….. ii
LỜI CAM ĐOAN ………………………………………………………………………………………. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT…………………………………………………………….iv
DANH MỤC BẢNG……………………………………………………………………………………..v
DANH MỤC HÌNH VẼ VÀ BIỂU ĐỒ………………………………………………………….vi
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………1
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………………….3
1.1. Tổng quan về suy tim……………………………………………………………………………..3
1.1.1. Định nghĩa suy tim ………………………………………………………………………………..3
1.1.2. Phân loại, nguyên nhân suy tim ………………………………………………………………3
1.1.2.1. Phân loại suy tim………………………………………………………………………3
1.1.2.2. Nguyên nhân suy tim ………………………………………………………………..3
1.1.2.3. Các yếu tố thuận lợi ………………………………………………………………….4
1.1.3. Sinh lý bệnh của suy tim ………………………………………………………………………..4
1.1.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến cung lượng tim …………………………………..4
1.1.3.2. Các cơ chế bù trừ …………………………………………………………………….4
1.1.4. Biểu hiện của suy tim…………………………………………………………………………….5
1.1.4.1. Lâm sàng ………………………………………………………………………………..5
1.1.4.2. Cận lâm sàng……………………………………………………………………………5
1.1.5. Phân độ suy tim…………………………………………………………………………………….6
1.1.6. Điền trị suy tim……………………………………………………………………………………..6
1.1.6.1. Những biện pháp chung …………………………………………………………….6
1.1.6.2. Điều trị dùng thuốc …………………………………………………………………..7
1.1.6.3. Điều trị nguyên nhân…………………………………………………………………8
1.1.6.4. Một sổ biện pháp điều trị đặc biệt khác ……………………………………….81.1.7. Tình hình suy tim ………………………………………………………………………………….8
1.1.7.1. Tình hình suy tim trên thế giới……………………………………………………8
1.1.7.2. Tình hình suy tim ở Việt Nam ……………………………………………………9
1.2. Tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn tính ……………………………………….9
1.2.1. Khái niệm……………………………………………………………………………………………..9
1.2.1.1. Tự chăm sóc …………………………………………………………………………….9
1.2.1.2. Tự chăm sóc trong bệnh suy tim mạn………………………………………….9
1.2.2. Mục đích của tự chăm sóc trong suy tim mạn …………………………………………10
1.2.3. Một số khuyến cáo tự chăm sóc cho người bệnh suy tim mạn. ………………….11
1.2.3.1. Dùng thuốc đúng quy định:………………………………………………………11
1.2.3.2. Chế độ ăn: hạn chế muối, hạn chế chất lỏng……………………………….11
1.2.3.3. Theo dõi và xử lý dấu hiệu của bệnh …………………………………………12
1.2.3.4. Duy trì lối sống tích cực…………………………………………………………..13
1.2.3.5. Hành vi phòng ngừa………………………………………………………………..13
1.2.4. Vai trò của giáo dục sức khỏe đối với tự chăm sóc ở người bệnh suy tim …..13
1.2.5. Một số nghiên cứu tự chăm sóc ở người bệnh suy tim ……………………………..14
1.2.5.1 Trên thế giới……………………………………………………………………………14
1.2.5.2. Tại Việt Nam………………………………………………………………………….15
1.2.5.3 Một số nghiên cứu can thiệp tự chăm sóc cho người bệnh suy tim…17
1.3. Học thuyết Điều dưỡng…………………………………………………………………………17
1.3.1. Học thuyết về học tập xã hội của Albert Bandura ……………………………………17
1.3.2. Khung lý thuyết…………………………………………………………………………………..19
1.4. Một số thông tin về địa điểm nghiên cứu ……………………………………………….20
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………21
2.1. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………………………21
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu …………………………………………………………21
2.2.1. Thời gian nghiên cứu …………………………………………………………………………..21
2.2.2. Địa điểm nghiên cứu ……………………………………………………………………………212.3. Thiết kế nghiên cứu………………………………………………………………………………21
2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu ……………………………………………………………22
2.4.1. Cỡ mẫu ………………………………………………………………………………………………22
2.4.2. Phương pháp chọn mẫu…………………………………………………………………………23
2.5. Phương pháp và các bước thu thập số liệu…………………………………………….23
2.5.1. Phương pháp thu thập số liệu:……………………………………………………………….23
2.5.2. Các bước thu thập số liệu:…………………………………………………………………….23
2.6. Can thiệp giáo dục sức khỏe………………………………………………………………….24
2.7. Các biến số nghiên cứu …………………………………………………………………………25
2.8. Các khái niệm, thang đo, tiêu chuẩn và tiêu chí đánh giá……………………….27
2.8.1. Các khái niệm……………………………………………………………………………………..27
2.8.2. Bộ câu hỏi ………………………………………………………………………………………….27
2.8.3. Tiêu chuẩn và tiêu chí đánh giá …………………………………………………………….28
2.9. Phương pháp phân tích số liệu………………………………………………………………29
2.10. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu………………………………………………………..29
2.11. Sai số và biện pháp khắc phục sai số……………………………………………………30
Chương 3: KẾT QUẢ …………………………………………………………………………………31
3.1 Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu…………………………………………….31
3.1.1. Thông tin nhân khẩu học………………………………………………………………………31
3.1.2. Thông tin về thời gian phát hiện bệnh, hướng dẫn chăm sóc mà người bệnh
nhận được và nguồn thông tin người bệnh tiếp cận…………………………………………..32
3.2. Thực trạng kiến thức, thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn
trước can thiệp và những thay đổi sau can thiệp. …………………………………………33
3.1.1. Kết quả nghiên cứu chung dựa trên điểm đánh giá kiến thức, thực hành tự chăm
sóc của người bệnh suy tim mạn trước và sau can thiệp GDSK………………………….33
3.2.2. Kết quả nghiên cứu dựa trên phân loại kiến thức và thực hành tự chăm sóc của
người bệnh suy tim mạn trước và sau can thiệp GDSK……………………………………..35
3.2.3. Kết quả nghiên cứu dựa trên các nội dung kiến thức, thực hành tự chăm sóc
của người bệnh suy tim mạn trước và sau can thiệp GDSK. ………………………………363.2.3.1. Kết quả nghiên cứu theo từng nội dung kiến thức trước và sau can
thiệp GDSK……………………………………………………………………………………….36
3.2.3.2. Kết quả nghiên cứu theo từng nội dung thực hành trước và sau can
thiệp GDSK……………………………………………………………………………………….42
Chương 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………….46
4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………………46
4.2. Thực trạng kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn
trước can thiệp và những thay đổi sau can thiệp giáo dục sức khỏe………………49
4.2.1. Thực trạng kiến thức tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn trước can thiệp
và những thay đổi sau can thiệp giáo dục sức khỏe…………………………………………..49
4.2.1.1. Kiến thức về tự chăm sóc…………………………………………………………49
4.2.1.2. Kết quả nghiên cứu theo từng nội dung kiến thức……………………….51
4.2.2. Thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn trước can thiệp và những
thay đổi sau can thiệp GDSK…………………………………………………………………………58
4.3. Những hạn chế của nghiên cứu……………………………………………………………..66
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………………..68
1. Thực trạng kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh………………68
2. Thay đổi kiến thức và thực hành tự chăm sóc của người bệnh suy tim mạn sau
can thiệp giáo dục sức khỏe…………………………………………………………………………68
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………………70
1. Xây dựng gói tư vấn giáo dục tự chăm sóc suy tim để có thể thực hiện thường
quy cho người bệnh…………………………………………………………………………………….70
2. Nâng cao kỹ năng truyền thông GDSK cho điều dưỡng viên. ……………………70
3. Đối với nghiên cứu ………………………………………………………………………………….71
TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………………………..72
KẾ HOẠCH THỰC HIỆN………………………………………………………………………….7