Kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều của người bệnh COPD sau can thiệp giáo dục tại Bệnh viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An năm 2021

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng Kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều của người bệnh COPD sau can thiệp giáo dục tại Bệnh viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An năm 2021. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh hô hấp phổ biến có thể phòng và điều trị được. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và giới hạn luồng khí, là hậu quả của những bất thường của đường thở và/hoặc phế nang thường do phơi nhiễm với các phân tử hoặc khí độc hại, trong đó khói thuốc lá, thuốc lào là yếu tố nguy cơ chính, ô nhiễm không khí và khói chất đốt cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng gây COPD. Các bệnh đồng mắc và đợt kịch phát làm nặng thêm tình trạngbệnh [2]. COPD là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam dẫn đến gánh nặng kinh tế xã hội ngày càng gia tăng [2] và là một trong 10 căn bệnh không thể chữa khỏi trên toàn cầu [42]. Năm 2015 khoảng 3,17 triệu người chết vì bệnh này trong đó 90% số tử vong ở các nước có thu nhập thấp và trung bình, năm 2016 trên thế giới ước tính 251 triệu người mắc COPD [41]. Theo một nghiên cứu tình hình dịch tễ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở Việt Nam [17] tỷ lệ mắc COPD chung toàn quốc ở tất cả các lứa tuổi nghiên cứu là 2,2%, tỷ lệ mắc COPD ở nam là 3,4% và nữ là 1,1%. Tỷ lệ mắc COPD ở lứa tuổi ≥ 40 là 4,2%, dưới 40 tuổi là 0,4%.
Trong phác đồ điều trị COPD, các thuốc dạng hít được ưu tiên sử dụng so với dạng thuốc khác do hiệu quả điều trị cao, ít tác dụng phụ toàn thân [2],[40]. Các dụng cụ phun, hít đang được sử dụng phổ biến trong phác đồ điều trị COPD hiện nay như: bình xịt định liều (MDI), bình hít bột khô (DPI), máy phun khí dung. Trong đó, dụng cụ thường được sử dụng cho người bệnh là bình xịt định liều và bình hít bột khô [4].

Các bằng chứng nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người bệnh mắc các sai sót trong kỹ thuật sử dụng bình xịt định liều cao (≈ 80%) và phần lớn người bệnh không nhận được những chỉ dẫn đầy đủ trước khi sử dụng [5],[20]. Nghiên cứu của Đinh Thị Thu Huyền cho thấy kiến thức, thực hành sử dụng bình hít định liều còn kém: Trước can thiệp 45% mức độ đạt, 55% mức độ không đạt. Thực hành sử dụng bình xịt định liều trước can thiệp có 13,3% người bệnh thực hiện mức độ đạt, 85% mức độ người bệnh thực hiện không đạt. Sau can thiệp, kiến thức của người bệnh sử dụng bình hít tăng2 lên 86,6% mức độ đạt, Thực hành sử dụng bình xịt định liều lên 63,3% người bệnh thực hiện mức độ đạt [9]. Vì vậy, việc tư vấn giáo dục sức khoẻ cho người bệnh về kiến thức, thực hành sử dụng bình hít là rất quan trọng, giúp người bệnh tăng cường kiến thức và tuân thủ thực hành sử dụng bình hít định liều đúng, tăng hiệu quả điều trị bệnh, tăng chất lượng cuộc sống và giảm các cơn kịch phát bệnh.
Tại Nghệ An, tỷ lệ mắc COPD ở người từ 40 tuổi trở lên là 4,15%, trong đó nam giới chiếm 8,43% và nữ giới là 1,07 %. Tại tỉnh Nghệ An, theo thống kê của Sở Y Tế tỉnh Nghệ An năm 2019 tại Bệnh viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An có 1.365 người bệnh mắc COPD điều trị ngoại trú [15]. Kết quả nghiên cứu của Lê Nhật Huy (2019) cho thấy người bệnh dùng bình xịt định liều chiếm tỷ lệ cao nhất (40,91%) [8]. Hầu hết người bệnh COPD điều trị ngoại trú được quản lý bởi Khoa Khám bệnh – Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An đều được kê đơn sử dụng thuốc dạng bình xịt định liều và đa số Người bệnh chưa có kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều đúng. Với mong muốn tăng cường kiến thức và giúp người bệnh thực hành sử dụng đúng cách bình xịt định liều để người bệnh khi về nhà tiếp tục sử dụng có hiệu quả dạng thuốc này trong kiểm soát tình trạng bệnh của mình, chúng tôi tiến hành đề tài “Kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều của người bệnh COPD sau can thiệp giáo dục tại Bệnh viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An năm 2021” nhằm mục tiêu như sau:3
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. Mô tả thực trạng kiến thức và thực hành sử dụng bình xịt định liều (MDI) của người bệnh COPD điều trị ngoại trú tại Khoa khám bệnh, Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An năm 2021.
2. Đánh giá những thay đổi về kiến thức và thực hành sử dụng bình xịt định liều (MDI) của người bệnh COPD sau can thiệp giáo dục sức khỏe tại Khoa khám bệnh, Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An năm 2021

MỤC LỤC
TÓM TẮT …………………………………………………………………………………………………. i
LỜI CẢM ƠN …………………………………………………………………………………………… ii
LỜI CAM ĐOAN ……………………………………………………………………………………… iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ………………………………………………………………….. ivi
DANH MỤC CÁC BẢNG …………………………………………………………………………. iv
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ………………………………………………………… vii
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………………… 1
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ………………………………………………………………………… 3
Chương 1: TỔNG QUAN …………………………………………………………………………… 4
1.1. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ……………………………………………………………. 4
1.2. Các biện pháp điều trị và chăm sóc duy trì cho người bệnh COPD tại nhà sau
khi xuất viện ………………………………………………………………………………………….. 9
1.3. Bình xịt định liều trong điều trị COPD ………………………………………………. 11
1.4. Giáo dục sức khoẻ cho người bệnh về sử dụng bình xịt định liều (MDI) ….. 13
1.5. Mô hình học thuyết áp dụng trong nghiên cứu …………………………………….. 14
1.6. Các nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam về sử dụng dụng cụ phân phối
thuốc cho người bệnh COPD ………………………………………………………………….. 17
1.7. Tóm tắt về địa bàn nghiên cứu ………………………………………………………….. 20
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………… 22
2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………………… 22
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ……………………………………………………… 22
2.3. Thiết kế nghiên cứu ………………………………………………………………………… 22
2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu ………………………………………………………… 23
2.5. Phương pháp thu thập số liệu ……………………………………………………………. 24
2.6. Chương trình và nội dung GDSK liên quan đến sử dụng bình xịt định liều . 26
2.7. Các biến số nghiên cứu ……………………………………………………………………. 28
2.8. Công cụ thu thập số liệu và tiêu chuẩn đánh giá ………………………………….. 28
2.9. Phương pháp quản lý, xử lý và phân tích số ………………………………………… 302.10. Sai số và biện pháp khắc phục sai số ………………………………………………… 30
2.11. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu ………………………………………………………. 31
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………………… 32
3.1. Đặc điểm chung của người bệnh tham gia nghiên cứu ………………………….. 32
3.2. Thực trạng kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều MDI của
người bệnh COPD trước can thiệp …………………………………………………………… 35
3.3. Thay đổi kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều MDI của người
bệnh COPD sau can thiệp ………………………………………………………………………. 37
Chương 4: BÀN LUẬN …………………………………………………………………………….. 40
4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu …………………………………………. 40
4.2. Kiến thức, thực hành sử dụng bình hít định liều MDI của đối tượng nghiên
cứu trước can thiệp ……………………………………………………………………………….. 43
4.3. Thay đổi kiến thức, thực hành sử dụng bình hít định liều MDI sau can thiệp
của đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………………. 47
4.4. Hạn chế nghiên cứu ………………………………………………………………………… 51
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………….. 52
KHUYẾN NGHỊ ……………………………………………………………………………………… 53
TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………………………. 54
TIẾNG VIỆT …………………………………………………………………………………………… 54
Phụ lục 1: Các biến nghiên cứu …………………………………………………………………… 59
Phụ lục 2: Phiếu đánh giá kiến thức và thực hành về sử dụng bình xịt định liều của
người bệnh COPD
Phụ lục 3: Đánh giá bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính với bảng điểm mMRC
Phụ lục 4: Đánh giá bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính với bảng điểm CAT
Phụ lục 5: Tiêu chuẩn đánh giá
Phụ lục 6: Nội dung giáo dục cho người bệnh về sử dụng bình xịt MDI
Phụ lục 7: Đơn tình nguyện tham gia nghiên cứu
Phụ lục 8: Một số hình ảnh hướng dẫn người bệnh sử dụng bình xịt MDI
Phụ lục 9: Danh sách người bệnh tham gia nghiên cứU

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Đặc điểm về nhân khẩu học của người bệnh ………………………………….. 32
Bảng 3.2. Đặc điểm về bệnh của người bệnh COPD ………………………………………. 34
Bảng 3.3. Đặc điểm triệu chứng hiện tại và mức độ ảnh hưởng bệnh COPD ………. 34
Bảng 3.4. Thực trạng kiến thức về sử dụng bình xịt định liều MDI …………………… 35
Bảng 3.5. Thực trạng thực hành sử dụng bình xịt định liều MDI………………………. 36
Bảng 3.6. Phân loại kiến thức và thực hành sử dụng bình xịt định liều MDI của người
bệnh COPD trước can thiệp ………………………………………………………. 37
Bảng 3.7. Kiến thức về sử dụng bình xịt định liều MDI sau can thiệp ……………….. 37
Bảng 3.8. Thay đổi thực hành sử dụng bình xịt định liều MDI của người bệnh COPD
sau can thiệp ……………………………………………………………………………. 38
Bảng 3. 9. Thay đổi phân loại kiến thức, thực hành sử dụng bình xịt định liều MDI
của người bệnh COPD sau can thiệp ………………………………………….. 39
Bảng 3.10. Thay đổi điểm trung bình kiến thức, thực hành sử dụng bình xịt định liều
MDI của người bệnh COPD sau can thiệp …………………………………… 3