Nghiên cứu tác dụng một số biện pháp phòng chống sốt rét trong chăm sóc sức khỏe ban đầu tại huyện đảo Phú Quốc -Kiên Giang

Nghiên cứu tác dụng một số biện pháp phòng chống sốt rét trong chăm sóc sức khỏe ban đầu tại huyện đảo Phú Quốc -Kiên Giang

Luận án tiến sỹ y học : Phạm Văn Tường

Chuyên ngành : Vệ sinh học xã hội và tổ chức y tế ;  Năm bảo vệ 2001

Hướng dẫn khoa học : GS.TS Đào Ngọc Phong; TS Đoàn Hạnh Nhân

Cho đến nay, ở các nước nhiệt đới, bệnh sốt rét vẫn còn là một vấn đề chủ yếu trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu. Phòng chống bệnh sốt rét vẫn còn nhiều khó khăn trở ngại. Hàng năm trên thế giới có khoảng 300-500 triệu người mắc bệnh sốt rét trong đó các nước Châu Phi chiếm tới 90% [132]. Bệnh sốt rét gây tử vong cao ở các nước Châu Phi, mỗi năm trên thế giới có 1,5 – 2,7 triệu người chết vì sốt rét, chủ yếu là trẻ em, phụ nữ có thai, người mắc sốt rét lần đầu chưa có miễn dịch sốt rét [136]. Sốt rét ở nông thôn và thành thị cũng là vấn đề quan tâm ở các nước Châu Á và Châu Phi hiện nay. Sự giao lưu ngày càng tăng, di biến động dân số, phát triển kinh tế xã hội, một lượng lớn dân vào vùng có sốt rét lưu hành tạo nên sự lan truyền sốt rét ở nhiều vùng trên thế giới. 
Trong những năm gần đây, xu hướng phát triển của thế giới theo định hướng chăm sóc sức khoẻ ban đầu, hướng tới sức khoẻ cộng đồng đã được mở ra. Hội nghị Alma – Ata năm 1978 của Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra lời kêu gọi "Sức khoẻ cho mọi người đến năm 2000". Trên nguyên tắc chăm sóc sức khoẻ ban đầu có sự lồng ghép và tham gia của cộng đồng[4]. 

Năm 1958 Việt Nam đã tiến hành chương trình thanh toán sốt rét trên miền Bắc và mở rộng ra cả nước từ năm 1976, đã đạt được kết quả to lớn [47][48]. Sau giai đoạn tấn công ở miền Bắc, sốt rét giảm 20 lần, ở miền Nam giảm 4 lần. Đến cuối năm 1970 do thiếu nguồn lực, do di biến động dân cư trong và sau chiến tranh cùng với một số nguyên nhân khác, bệnh sốt rét đã quay trở lại ngày càng nghiêm trọng. Năm 1991 cả nước có hơn 1 triệu người mắc sốt rét, trong đó có 4.646 người chết, có 144 vụ dịch sốt rét. Từ năm 1991 Việt Nam chuyển hẳn sang chiến lược phòng chống sốt rét (PCSR) và đến năm 1997 đã đạt được thành công bước đầu quan trọng: Chết do sốt rét giảm 97%, số mắc sốt rét giảm 59%. Tỷ lệ chết do sốt rét là 0,20/100.000 dân số chung, dịch sốt rét giảm 92% [7]. 
Tuy nền kinh tế của nước ta có bước phát triển nhưng nhìn chung điều kiện kinh tế, xã hội ở các vùng sốt rét lưu hành, đặc biệt là các vùng xa, vùng sâu, vùng biên giới và hải đảo còn nhiều khó khăn. Sự giao lưu của nhân dân từ vùng không có sốt rét vào vùng có sốt rét là rất lớn và khó kiểm soát. Mạng lưới y tế cơ sở thuộc vùng sốt rét tuy đã được củng cố một bước nhưng vẫn còn yếu, nhất là thiếu một số mạng lưới y tế thôn bản [60]. 
Phú Quốc là huyện đảo có sốt rét lưu hành quanh năm, các yếu tố địa hình, dân cư, khí hậu ở đây thuận lợi cho muỗi phát triển và lan truyền sốt rét. Trong quá trình phòng chống sốt rét tại Phú Quốc đã đạt được những kết qủa bước đầu: Tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng (KST), tỷ lệ tử vong giảm dần. Vấn đề đặt ra là muốn duy trì các kết quả đã đạt được để ngăn chặn sốt rét quay trở lại, cần có những biện pháp phòng chống sốt rét bến vững. Vì vậy trong nghiên cứu, cần triển khai các biện pháp phòng chống hữu hiệu để áp dụng, tổ chức chỉ đạo hoạt động phòng chống sốt rét tại cộng đồng là vấn đề cấp thiết. Chúng tôi thực hiện đề tài “Đánh giá hiệu quả một số biện pháp phòng chống sốt rét trong chăm sóc sức khỏe ban đầu tại huyện đảo Phú Quốc tỉnh Kiên Giang". Với mục tiêu nghiên cứu là:

1. Đánh giá thực trạng sốt rét ở huyện đảo Phú Quốc trước khi áp dụng các biện pháp phòng chống sốt rét với công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu. 
2. Đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng chống sốt rét lồng ghép trong chăm sóc sức khoẻ ban đầu. 
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm rõ hơn một số vấn đề của công tác PCSR lồng ghép trong CSSKBĐ ở cộng đồng. Chúng tôi hy vọng rằng những kết quả của đề tài còn giúp cho các cơ quan chức năng tiến hành soạn thảo ra các chiến lược PCSR là hợp thành của chính sách quốc gia để áp dụng lĩnh vực này trong phạm vi cả nước.