ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG THỪA CÂN-BÉO PHÌ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG THỪA CÂN – BÉO PHÌ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở NGƯỜI BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2020.Đái tháo đường là một bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng và lối sống có tốc độ phát triển rất nhanh ở nhiều nước trên thế giới. Người mắc đái tháo đường nhìn chung thường có thể trạng thừa cân – béo phì và tình trạng này có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả điều trị và quản lý bệnh đái tháo đường. Nghiên cứu được tiến hành với 2 mục tiêu 1) mô tả thực trạng thừa cân – béo phì và 2) phân tích một số yếu tố liên quan đến thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2020.
Nghiên cứu tiến hành bằng cách chọn mẫu thuận tiện 280 người bệnh đái tháo đường type 2 điều trị ngoại trú tại bệnh viện Bạch Mai từ tháng 2/2020 đến tháng 5/2020 và phỏng vấn toàn bộ người bệnh có tình trạng dinh dưỡng bình thường và thừa cân – béo phì bằng bộ câu hỏi có cấu trúc. Tỷ lệ người bệnh đái tháo đường type 2 thừa cân – béo phì chiếm 35,4%.

Người bệnh nam thừa cân – béo phì gấp 1,86 lần người bệnh là nữ. Tỷ lệ người bệnh đái tháo đường type 2 béo bụng và có chỉ số WHR (vòng eo/vòng mông) vượt ngưỡng chiếm tỷ lệ lần lượt là 65,7% và 75,4%.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có một số yếu tố cá nhân của người bệnh có mối liên quan có ý nghĩa thống kê đến thừa cân – béo phì. Người bệnh đái tháo đường có chỉ số đường huyết khi đói ≥ 7mmol/L thì thừa cân – béo phì gấp 1,47 lần người bệnh có đường huyết khi đói < 7mmol/L (p=0,004). Về lối sống, người bệnh đái tháo đường thường xuyên sử dụng các thực phẩm không nên dùng cho người bệnh, không tập thể dục, có hút thuốc lá và có uống rượu bia thì thừa cân – béo phì  cao hơn so với các nhóm còn lại. Người bệnh có kiến thức tốt về điều trị đái tháo đường thì thường có thể trạng dinh dưỡng bình thường. Người bệnh không tham gia
các buổi sinh hoạt, truyền thông tại bệnh viện thì thừa cân – béo phì gấp 1,8 lần so với người bệnh có tham gia (p=0,02). Người bệnh được gia đình và người thân quan tâm, nhắc nhở động viên nhiều hơn thì thường có xu hướng ít bị thừa cân – béo phì
hơn (p=0,012). Từ những kết quả trên, chúng tôi khuyến nghị người bệnh đái tháo đường cần hạn chế sử dụng các thực phẩm đã được khuyến cáo không nên dùng, ngừng hút thuốc lá và hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, kết hợp tập thể dục đều đặn. Gia đình người bệnh cần tăng cường động viên, nhắc nhở và nhân viên y tế cần thực hiện sinh hoạt truyền thông định kỳ tại bệnh viện cho người bệnh. 

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT     v
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU     vi
TÓM TẮT NGHIÊN CỨU    viii
ĐẶT VẤN ĐỀ    1
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU     3
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU     4
1.1.    Đại cương về bệnh đái tháo đường     4
1.1.1.    Định nghĩa, phân loại, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh đái tháo đường     4
1.1.2.    Điều trị bệnh đái tháo đường type 2     5
1.1.3.    Tình hình bệnh đái tháo đường trên thế giới và tại Việt Nam     6
1.1.4.1. Nguyên tắc về chế độ ăn cho người mắc bệnh đái tháo đường     8
1.2.    Thừa cân – béo phì và phương pháp đánh giá thừa cân – béo phì    9
1.2.1.    Tình trạng dinh dưỡng và phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng 9
1.2.2.    Thừa cân – béo phì và phân loại thừa cân – béo phì     10
1.2.3.    Các phương pháp đánh giá thừa cân – béo phì      11
1.2.5.    Tầm quan trọng của mối liên quan giữa thừa cân – béo phì và điều trị bệnh đái tháo đường     14
1.3.    Một số nghiên cứu về đánh giá tình trạng thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2      15
1.3.1.    Nghiên cứu về đánh giá tình trạng thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2 trên thế giới     15
1.3.2.    Nghiên cứu về đánh giá tình trạng thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2 tại Việt Nam    16
1.4.    Một số nghiên cứu về các yếu tố liên quan đến thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2     17
1.4.1.    Về các yếu tố cá nhân      17
1.4.2.    Về dịch vụ y tế    19
1.4.3.    Về yếu tố gia đình và xã hội    20
1.5.    Tóm tắt về địa bàn nghiên cứu    20
1.6.    Khung lý thuyết    22
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU     23
2.1.    Đối tượng nghiên cứu    23
2.2.    Thời gian và địa điểm nghiên cứu    23
2.3.    Thiết kế nghiên cứu     23
2.4.    Cỡ mẫu    24
2.5.    Phương pháp chọn mẫu     24
2.6.    Phương pháp thu thập số liệu    25
2.7.    Các nhóm biến số nghiên cứu chính     27
2.8.    Tiêu chuẩn đánh giá     28
2.9.    Phương pháp phân tích số liệu     30
2.10.    Vấn đề đạo đức của nghiên cứu    30
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU     31
3.1.    Thông tin chung của đối tượng     31
3.2.    Tình trạng thừa cân – béo phì của bệnh nhân đái tháo đường type 2 đang điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai      36
3.2.1.    Tình trạng thừa cân – béo phì của bệnh nhân theo chỉ số BMI     36
3.3.    Các yếu tố liên quan đến thừa cân – béo phì của các bệnh nhân đái tháo đường type 2 đang điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai     38
3.3.1.    Mối liên quan giữa yếu tố cá nhân với thừa cân – béo phì của các bệnh nhân đái tháo đường type 2     38
3.3.2.    Mối liên quan giữa yếu tố gia đình và xã hội và thừa cân – béo phì ở bệnh nhân đái tháo đường type 2    43
3.3.3.    Mối liên quan giữa dịch vụ y tế và thừa cân – béo phì ở bệnh nhân đái tháo đường type 2     43
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN     46
4.1.    Tình trạng thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường type 2    46
4.2.    Các yếu tố liên quan đến thừa cân – béo phì của người bệnh đái tháo đường
type 250
4.3.    Hạn chế của nghiên cứu    57
KẾT LUẬN    58
KHUYẾN NGHỊ     59
TÀI LIỆU THAM KHẢO     60
PHỤ LỤC    66
Phụ lục 1: Bảng biến số nghiên cứu chi tiết     66
Phụ lục 2: Trang thông tin nghiên cứu    72
Phụ lục 3: Giấy đồng ý tham gia nghiên cứu của người bệnh     74
Phụ lục 4: Phiếu đánh giá nhân trắc    76
Phụ lục 5: Bộ câu hỏi     77
Phụ lục 6: Một số thông tin mô tả về bệnh nhân đái tháo đường type 2 tham gia
nghiên cứu      86
Phụ lục 7: Chấp thuận (cho phép) của Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học Trường Đại học Y tế công cộng     88