Mô tả đặc điểm lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2022-2024

Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp ngành Mô tả đặc điểm lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2022-2024.Phản vệ là một cấp cứu nội khoa thường gặp và là phản ứng quá mẫn cấp tính đe dọa tính mạng, có thể được xác định như phản ứng dị ứng bùng phát nhanh, toàn thân và nhiều hệ thống. Nếu không được điều trị kịp thời nhanh chóng dẫn đến suy sụp hô hấp, tuần hoàn và tử vong [24].
Trên thế giới, tỷ lệ các trường hợp phản vệ được báo cáo hàng năm vào khoảng 3,2 – 49,8/100.000 dân [18]. Có nhiều nguyên nhân gây ra phản vệ nhưng hay gặp là thuốc, thức ăn và nọc côn trùng. Tỷ lệ phản vệ thay đổi theo từng nghiên cứu. Tỷ lệ phản vệ tại Châu Âu từ 0.0015-0.0079 % người mỗi năm, tức tương đương 0,3% dân số [25]. Tỷ lệ phản vệ tại Mỹ có 0.05–2 % dân số bị phản vệ tại một thời điểm trong cuộc đời [18]. Những năm gần đây, vấn đề phản vệ ngày càng được quan tâm nhiều hơn, cùng với sự phát triển của các nghành công nghiệp hóa mỹ phẩm, dược phẩm và tình trạng ô nhiễm môi trường, sự gia tăng tình trạng dị ứng nói chung, trong đó phản vệ xảy ra ngày càng nhiều và có nhiều trường hợp tử vong đáng tiếc. Ước tính toàn cầu có tỷ lệ phản vệ khoảng 1-3% và tỷ lệ này đang gia tăng trong những năm gần đây.

Tại Việt Nam, tỷ lệ phản vệ cũng ngày càng gia tăng. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thuỳ Ninh năm 2014, tỷ lệ phản vệ nhập viện tại bệnh viện Bạch Mai ngày càng gia tăng, trong 5 năm từ năm 2009 đến năm 2013 tăng từ 0,056% đến 0,07% [10]. Riêng phản vệ do thuốc, theo tổng kết của Trung tâm DI & ADR Quốc gia, từ năm 2012 đã có 374 báo cáo phản vệ được tiếp nhận chiếm 11,55% toàn bộ báo cáo ADR [7]. Đây là một con số lớn và đáng quan tâm về tình hình phản vệ ở Việt Nam.
Hiện nay, Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành Thông tư 51/2017/BYT về hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ [3] dựa trên các khuyến cáo quốc tế và được áp dụng trong nhiều năm nay, đã giúp phát hiện và điều trị hiệu quả qua đó làm giảm tỷ lệ tử vong do phản vệ gây ra.
Tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ trong 03 năm trở lại đây tình hình phản vệ có nhiều hướng gia tăng, ước tính có khoảng hơn 100 trường hợp phản vệ nhập viện. Do đó, việc nghiên cứu phản vệ để xác định các nguyên nhân thường gặp, các biểu hiện phản vệ, mức độ phản vệ và những yếu tố liên quan rất quan trọng để chẩn đoán nhanh chóng và xử trí kịp thời cho bệnh nhân, nhưng đơn vị chưa có nghiên cứu nào liên quan đến phản vệ. Xuất phát từ thực tế trên, với mục đích cung cấp thông tin giúp thực hành dự phòng, phát hiện và xử trí phản vệ kịp thời, hiệu quả, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Mô tả đặc điểm lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2022-2024” với mục tiêu:
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. Mô tả đặc điểm lâm sàng phản vệ tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2022 – 2024.
2. Đánh giá kết quả điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2022 – 2024

MỤC LỤC
DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT……………………………………………………….. v
DANH MỤC CÁC BẢNG…………………………………………………………………….vi
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ……………………………………………………………….vii
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………… 1
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU…………………………………………………………………… 3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………… 4
1.1. Tổng quan về phản vệ……………………………………………………………………………4
1.1.1. Khái niệm phản vệ ………………………………………………………………………. 4
1.1.2. Sinh lý bệnh………………………………………………………………………………… 7
1.1.3. Giải thích từ ngữ …………………………………………………………………………. 8
1.2. Tác nhân gây phản vệ……………………………………………………………………… 8
1.3. Chẩn đoán phản vệ……………………………………………………………………………..11
1.3.1. Triệu chứng gợi ý………………………………………………………………………. 11
1.3.2. Các bệnh cảnh lâm sàng……………………………………………………………… 11
1.3.3. Chẩn đoán mức độ phản vệ…………………………………………………………. 12
1.3.4. Chẩn đoán phân biệt…………………………………………………………………… 13
1.4. Dự phòng phản vệ ……………………………………………………………………………….13
1.5. Chuẩn bị, dự phòng cấp cứu phản vệ……………………………………………………14
1.6. Xử trí phản vệ ……………………………………………………………………………………..15
1.6.1. Nguyên tắc chung………………………………………………………………………. 15
1.6.2. Xử trí phản vệ nhẹ……………………………………………………………………… 15
1.6.3. Phác đồ xử trí cấp cứu phản vệ mức nặng và nguy kịch …………………. 16
1.6.4. Phác đồ sử dụng adrenalin và truyền dịch …………………………………….. 16
1.6.5. Xử trí tiếp theo ………………………………………………………………………….. 18
1.6.6. Theo dõi……………………………………………………………………………………. 19
1.6.7. Hướng dẫn xử trí phản vệ trong một số trường hợp đặc biệt……………. 20iii
1.7. Một số nghiên cứu về các trường hợp phản vệ……………………………………..22
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………….. 25
2.1. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………………….25
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân ………………………………………………………… 25
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ …………………………………………………………………….. 25
2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu ……………………………………………………………25
2.3. Địa điểm nghiên cứu……………………………………………………………………………25
2.4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………………..25
2.5. Xác định cỡ mẫu, cách chọn mẫu…………………………………………………………25
2.5.1. Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu…………………………………………………. 25
2.5.2. Phương pháp thu thập số liệu………………………………………………………. 26
2.6. Biến số nghiên cứu………………………………………………………………………………26
2.7. Quản lý, xử lý và phân tích số liệu……………………………………………………….28
2.8. Khía cạnh đạo đức nghiên cứu …………………………………………………………….29
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………….. 30
3.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu………………………………..30
3.1.1 Phân bố tuổi và giới của nhóm bệnh nhân nghiên cứu …………………….. 30
3.1.2 Tiền sử dị ứng trong nhóm nghiên cứu………………………………………….. 31
3.2 Đặc điểm lâm sàng và tình trạng phản vệ tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ……31
3.2.1 Số trường hợp mắc phản vệ trong 3 năm tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ .. 31
3.2.2. Các nhóm nguyên nhân gây phản vệ ……………………………………………. 32
3.2.3 Thời gian khởi phát triệu chứng……………………………………………………. 32
3.2.4. Thời gian xuất hiện triệu chứng theo đường vào ……………………………. 33
3.2.5 Triệu chứng lâm sàng phản vệ ……………………………………………………… 35
3.2.6. Mức độ phản vệ…………………………………………………………………………. 36
3.2.7 Người đầu tiên phát hiện phản vệ …………………………………………………. 36
3.3 Tình hình điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ ………………………….37iv
3.3.1. Thuốc điều trị ……………………………………………………………………………. 37
3.3.2. Thời gian theo dõi bệnh nhân Phản vệ tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ ….. 39
3.4. Kết quả điều trị ……………………………………………………………………………………40
3.4.1. Thời gian thay đổi triệu chứng ở các cơ quan………………………………… 40
3.4.2. Thời gian thoát sốc…………………………………………………………………….. 41
3.4.3. Tỷ lệ khỏi bệnh, chuyển viện, tử vong………………………………………….. 41
Chương 4: BÀN LUẬN ………………………………………………………………………. 43
4.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu ……………………………. 43
4.2. Đặc điểm lâm sàng và tình trạng phản vệ ………………………………………… 44
4.3. Tình hình điều trị phản vệ ……………………………………………………………… 48
4.4. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………….. 50
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………….. 52
1. Đặc điểm lâm sàng của phản vệ tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ từ tháng 01
năm 2022 đến tháng 10 năm 2024 ………………………………………………………… 52
2. Kết quả điều trị phản vệ tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ năm 2022-2024 ……. 52
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………………….54
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………………………. 55
PHIẾU NGHIÊN CỨU PHẢN VỆ……………………………………………………….. 5

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Một số định nghĩa liên quan đến phản vệ…………………………………… 5
Bảng 2.1. Biến số nghiên cứu……………………………………………………………………..26
Bảng 3.1. Phân bố tuổi của nhóm bệnh nhân nghiên cứu………………………… 30
Bảng 3.2. Phân bố giới tính và tuổi trung bình theo giới tính của nhóm bệnh
nhân nghiên cứu……………………………………………………………..30
Bảng 3.3. Số trường hợp mắc phản vệ trong 3 năm…………………………31
Bảng 3.4.Thời gian khởi phát triệu chứng của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. 32
Bảng 3.5. Thời gian xuất hiện triệu chứng theo đường vào …………………………33
Bảng 3.6. Điều trị phản vệ bằng Adrenalin theo các mức độ ……………………. 38
Bảng 3.7. Thời gian thay đổi triệu chứng ở các cơ quan …………………………….40vii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Tỷ lệ bệnh nhân có tiền sử dị ứng ……………………………………… 31
Biểu đồ 3.2. Tỷ lệ giữa các nhóm nguyên nhân gây phản vệ …………………… 32
Biểu đồ 3.3. Thời gian xuất hiện triệu chứng ………………………………………… 33
Biểu đồ 3.4. Triệu chứng lâm sàng phản vệ…………………………………………… 35
Biểu đồ 3.5. Tỷ lệ mức độ phản vệ ………………………………………………………. 36
Biểu đồ 3.6. Người phát hiện phản vệ ………………………………………………….. 37
Biểu đồ 3.7. Tỷ lệ sử dụng Adrenalin …………………………………………………… 37
Biểu đồ 3.8. Đường dùng Adrenalin liều đầu tiên …………………………………… 38
Biểu đồ 3.9. Tỷ lệ sử dụng các thuốc trong điều trị phản vệ ……………………. 39
Biểu đồ 3.10. Thời gian theo dõi bệnh nhân Phản vệ tại bệnh viện ………….. 39
Biểu đồ 3.11.Tỷ lệ bệnh nhân thoát sốc theo thời gian ……………………………. 41
Biểu đồ 3.12. Tỷ lệ bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị kịp thời ………….. 42
Biểu đồ 3.13. Tỷ lệ ra viện, chuyển viện, di chứng, tử vong……………………. 4