Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan của người bệnh điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định năm 2024

Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp ngành Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan của người bệnh điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định năm 2024.Tăng huyết áp (THA) là một trong 8 nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật và tử vong toàn cầu. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hàng năm có 9,4 triệu người tử vong do THA và ước tính trên toàn thế giới có khoảng 1,56 tỷ người bị THA vào năm 2025 [1]. Tăng huyết áp là bệnh mạn tính, đòi hỏi người bệnh phải kiên trì điều trị và tuân thủ chế độ điều trị. Nếu không tuân thủ chế độ điều trị người bệnh có thể mắc nhiều biến chứng như suy tim, suy thận, tai biến mạch máu não ,… nguy cơ tử vong cao hoặc để lại di chứng nặng nề như mất ý thức, liệt nửa người,… cần phải điều trị và chăm sóc lâu dài, có khi phải điều trị cả đời gây tốn kém do người nhà phải chăm nuôi,.. Việc không TTĐT THA không những làm ảnh hưởng đến tính mạng người bệnh và trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội[11]. Vì thế tính tuân thủ trong điều trị tăng huyết áp của người bệnh là vô cùng quan trọng. Đây là yếu tố quyết định sự thành công trong điều trị. Tuy nhiên việc kiểm soát THA hiện tại là chưa đạt yêu cầu.

Kết quả nghiên cứu của HC Kim và cộng sự năm 2021 tại Hàn Quốc cho thấy số người được chẩn đoán mắc bệnh tăng huyết áp đã tăng từ 3,0 triệu người năm 2002 lên 10,5 triệu người năm 2020. Trong cùng thời kỳ, tỷ lệ TTĐT huyết áp của bệnh nhân tăng từ 4,7% lên 58,7% [31]. Tại Việt Nam nghiên cứu của Ngô Vương Hoàng Giang tại khoa khám bệnh, Trung tâm Y tế (TTYT) huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang năm 2020 cho thấy chỉ có 15,2% bệnh nhân tuân thủ đúng tất cả 4 nội dung (khám định kỳ, theo dõi huyết áp tại nhà, sử dụng thuốc, tuân thủ thay đổi lối sống). Trong đó, tỷ lệ tuân thủ cao nhất là ở nội dung khám định kỳ chiếm 98,6%; kế đến là theo dõi huyết áp tại nhà là 65,7%; sử dụng thuốc đạt 49,5% và thấp nhất là tuân thủ thay đổi lối sống 40,5%; nghiên cũng cho thấy các yếu tố như giới tính, trình độ học vấn và thời gian chờ khám của người bệnh có liên quan đến TTĐT của bệnh nhân THA[6]. Tỷ lệ TTĐT trong nghiên cứu của Dương Hữu Nghị năm 2020 tại TTYT huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp là 31%; nghiên cứu tìm thấy một số yếu tố liên quan đến TTĐT của bệnh nhân THA là giới tính, trình độ học vấn và hỗ trợ của các tổ chức xã hội [16]. Đã có nhiều nghiên cứu về TTĐT của người bệnh THA, tuy nhiên tập trung nghiên cứu về tuân thủ dùng thuốc. Nhưng trong điều trị ngoại trú, ngoài tuân thủ dùng thuốc, người bệnh cần quan tâm đến thay đổi lối sống để kiểm soát được huyết áp và hạn chế các biến chứng của bệnh.
Tại huyện Hoài Ân, theo báo cáo của TTYT huyện Hoài Ân năm 2023 có 1.882 bệnh nhân THA được phát hiện chiếm tỷ lệ 28,9% trong tổng số người được khám sàng lọc tại cộng đồng. Tuy nhiên, chỉ có 557 bệnh nhân THA hiện đang được quản lý điều trị, trong đó thì chỉ có 14% bệnh nhân điều trị đạt HA mục tiêu, nguyên nhân của tình trạng này là đa số bệnh nhân chưa TTĐT, còn tình trạng bỏ thuốc, bệnh nhân không đến cơ sở y tế để nhận thuốc và khám định kỳ,…[24]. Việc không TTĐT của bệnh nhân là do kiến thức của người bênh còn hạn chế, do khó khăn khi tiếp cận dịch vụ y tế, do công việc bận rộn, nhà xa cơ sở y tế,… [5], [6],. Hiện nay trên địa bàn huyện chưa có nghiên cứu nào về TTĐT của bệnh nhân Tăng huyết áp. Chính vì những lý do trên, chúng tôi thực hiện đề tài “Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan của người bệnh điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định năm 2024”. Từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả việc TTĐT tăng huyết áp của người bệnh điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định.
3
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. Mô tả thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định, năm 2024;
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân ngoại trú tại địa điểm nghiên cứu

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ……………………………………………………………………………………………………….3
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ………………………………………………………………….. iv
DANH MỤC BẢNG……………………………………………………………………………………………..v
DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ…………………………………………………………………………… vi
TÓM TẮT NGHIÊN CỨU …………………………………………………………………………………vii
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………………1
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU…………………………………………………………………………………..3
Chương 1 ………………………………………………………………………………………………………………4
TỔNG QUAN TÀI LIỆU………………………………………………………………………………………4
1.1. Một số khái niệm…………………………………………………………………………………………….4
1.2. Điều trị tăng huyết áp……………………………………………………………………………………..5
1.3. Khái niệm tuân thủ điều trị và cách đo lường tuân thủ điều trị…………………………5
1.4. Chi tiết về tuân thủ điều trị tăng huyết áp………………………………………………………..8
1.5. Một số nghiên cứu về thực trạng và một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị
tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt Nam …………………………………………………………. 11
1.5.1. Một số nghiên cứu về thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp trên thế giới
và tại Việt Nam………………………………………………………………………………………………….. 11
1.5.1.2. Tại Việt Nam…………………………………………………………………………………………. 12
1.5.2. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp
điều trị ngọai trú…………………………………………………………………………………………………. 13
1.6. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu…………………………………………………………………. 17
1.7. Khung lý thuyết…………………………………………………………………………………………… 18
Chương 2 …………………………………………………………………………………………………………… 19
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………………………………. 19
2.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………………………….. 19
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ………………………………………………………………… 19
2.3. Thiết kế nghiên cứu:……………………………………………………………………………………. 19
2.4. Cỡ mẫu nghiên cứu……………………………………………………………………………………… 19
2.5. Phương pháp chọn mẫu……………………………………………………………………………….. 20
2.6. Phương pháp thu thập số liệu ………………………………………………………………………. 20ii
2.7. Biến số nghiên cứu………………………………………………………………………………………. 20
2.8. Các tiêu chuẩn đánh giá sử dụng trong nghiên cứu………………………………………. 21
2.8.1. Tiêu chuẩn đánh giá kiến thức về tuân thủ điều trị ……………………………………. 21
2.8.2. Tiêu chuẩn đánh giá thực hành tuân thủ điều trị bệnh tăng huyết áp………….. 22
2.9. Phương pháp phân tích số liêu …………………………………………………………………….. 24
2.10. Đạo đức nghiên cứu…………………………………………………………………………………… 26
Chương 3 …………………………………………………………………………………………………………… 27
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………………………………. 27
3.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………… 27
3.2. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết của đối tượng nghiên cứu………………… 28
3.2.1. Có theo dõi huyết áp tại nhà……………………………………………………………………… 28
3.2.2. Tuân thủ sử dụng thuốc…………………………………………………………………………….. 28
3.2.3. Tuân thủ thay đổi lối sống ………………………………………………………………………… 29
3.2.4. Tuân thủ tái khám định kỳ………………………………………………………………………… 29
3.2.5. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp chung (n=260)………………………………………….. 29
3.3. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị……………………………………………….. 30
3.3.1. Mối liên quan giữa các yếu tố cá nhân với tuân thủ điều trị ………………………. 30
3.3.2. Mối liên quan giữa kiến thức với tuân thủ điều trị …………………………………….. 31
3.3.3. Mối liên quan giữa các yếu tố dịch vụ với tuân thủ điều trị……………………….. 31
3.3.4. Mối liên quan giữa các yếu tố gia đình, xã hội với thực hành tuân thủ điều trị
…………………………………………………………………………………………………………………………… 33
Chương 4 …………………………………………………………………………………………………………… 34
BÀN LUẬN ………………………………………………………………………………………………………. 34
4.1. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp……………………………………………………. 34
4.1.1. Tuân thủ theo dõi huyết áp tại nhà ……………………………………………………………. 34
4.1.2. Tuân thủ sử dụng thuốc…………………………………………………………………………….. 35
4.1.3. Tuân thủ thay đổi lối sống ………………………………………………………………………… 35
4.2. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân ngoại
trú tại khoa Khám bệnh Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân tỉnh Bình Định năm 202439
4.2.1. Yếu tố cá nhân………………………………………………………………………………………….. 39
4.2.2. Yếu tố kiến thức của người bệnh về tuân thủ điều trị ………………………………… 44
4.2.3. Yếu tố dịch vụ………………………………………………………………………………………….. 45iii
4.2.4. Yếu tố gia đình, xã hội……………………………………………………………………………… 46
4.3. Hạn chế nghiên cứu …………………………………………………………………………………….. 48
Chương 5 …………………………………………………………………………………………………………… 49
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………………………….. 49
1. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân ngoại trú……………..49
2. Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân ngoại
trú tại khoa Khám bệnh Trung tâm Y tế huyện Hoài Ân. ……………………………………. 49
Chương 6 …………………………………………………………………………………………………………… 50
KHUYẾN NGHỊ ……………………………………………………………………………………………….. 50
Phụ lục 1 ……………………………………………………………………………………………………………. 55
BỘ CÂU HỎI PHỎNG VẤN …………………………………………………………………………….. 55
Phụ lục 2 ……………………………………………………………………………………………………………. 62
PHIẾU CHẤP THUẬN THAM GIA NGHIÊN CỨU ………………………………………… 62
Phụ lục 3 ……………………………………………………………………………………………………………. 63
BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………………………………… 6

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Phân độ tăng huyết áp tại Việt Nam………………………………………………………..4
Bảng 1.2 Các phương pháp đo lường tuân thủ điều trị……………………………………………6
Bảng 1.3 Thang đo tuân thủ sử dụng thuốc…………………………………………………………….8
Bảng 2.1 Tiêu chuẩn đánh giá thực hành tuân thủ điều trị tăng huyết áp …………….. 24
Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ………………………………………….. 27
Bảng 3.2 Có theo dõi huyết áp tại nhà của đối tượng nghiên cứu………………………… 28
Bảng 3.3 Tuân thủ sử dụng thuốc của đối tượng nghiên cứu ………………………………. 28
Bảng 3.4 Đánh giá mức độ tuân thủ điều trị theo Morisky-8 (n=260)………. …….. 28
Bảng 3.5 Tuân thủ thay đổi lối sống của đối tượng nghiên cứu …………………………… 29
Bảng 3.6 Tuân thủ tái khám định kỳ của đối tượng nghiên cứu…………………………… 29
Bảng 3.7 Mối liên quan giữa nhân khẩu học với tuân thủ điều trị……………………….. 30
Bảng 3.8 Đánh giá kiến thức đạt về tuân thủ điều trị tăng huyết áp…………………….. 31
Bảng 3. 9 Mối liên quan giữa kiến thức với tuân thủ điều trị………………………………. 31
Bảng 3. 10 Đặc điểm yếu tố dịch vụ…………………………………………………………………… 32
Bảng 3. 11 Mối liên quan giữa các yếu tố dịch vụ với tuân thủ điều trị……………….. 32
Bảng 3. 12 Đặc điểm yếu tố gia đình, xã hội………………………………………………………. 33
Bảng 3. 13 Mối liên quan giữa các yếu tố gia đình với thực hành tuân thủ điều trị 3

TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT
1. Bộ Y tế (2010) Quyết định 3192/QĐ-BYT ngày 31 tháng 8 năm 2010, của Bộ Y tế về việc Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp. Hà Nội.
2. Bộ Y tế (2019) Quyết định sô 5904/QĐ-BYT, ngày 20 tháng 12 năm 2019 của Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn "Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và quản lý một số bệnh không lây nhiễm tại trạm y tế xã". Hà Nội.
3. Lê Văn Chiêm (2018) Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Tân Hộ Cơ, huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp năm 2018, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
4. Lê Mỹ Dung (2019) Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan của người bệnh điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai năm 2018, Luận văn thạc sỹ Y tế công công, Trường Đại học Thăng Long.
5. Nguyễn Huy Đại (2019) Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan của người bệnh ngoại trú tại ba xã huyện Phú Xuyên Hà Nội năm 2019 , Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
6. Ngô Vương Hoàng Giang (2020) "Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại khoa khám, Trung tâm Y tế huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang năm 2020". Tạp chí Y học dự phòng, 35-42.
7. Lâm Thị Hạnh (2020) Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố ảnh hưởng ở người bệnh tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại tại bệnh viện Kiên An, Hải Phòng năm 2020, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
8. Lưu Chí Hiễn (2023) "Quản lý tuân thủ điều trị ngoại trú cho người bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố ảnh hưởng tại khoa khám bệnh, Bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Nha Trang năm 2023, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
9. Đặng Thị Thu Hiền (2018) "Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại xã Thạch Lỗi, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương năm 2018 ". tạp chí Y học dự phòng, 9.
10. Hội Tim mạch quốc gia Việt Nam (2018) Khuyến cáo chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp năm 2018.
52
11. Phạm Mạnh Hùng (2010) Tìm hiểu và kiểm soát tăng huyết áp, Hội tim mạch học quốc gia Việt Nam.
12. Phạm Gia Khải (2010) Tăng huyết áp, Cẩm nang điều trị nội khoa, xuất bản lần thứ 2, NXB Y học,, tr. 103-120.
13. Nguyễn Tiến Khương (2021) Kiến thức, thái độ, thực hành tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp đang được quản lý ngoại trú tại Bệnh viện Tim mạch An Giang năm 2021, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
14. Nguyễn Thị Trà My (2022) Thực trạng Tăng Huyết áp và một số yếu tố liên quan ở người dân trong độ tuổi 30-69 tại thành phố Đồng hới, tỉnh Quảng Bình năm 2022, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
15. Phạm Hoài Nam (2016) Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân goại trú tại xã Bình Định, huyện Lương Tài, tỉnh Băc Ninh năm 2016, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
16. Dương Hữu Nghị (2020) tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan đến bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2020, Luận văn thạc sĩ YTCC, Trường Đại học Y tế công cộng.
17. Huỳnh Trung Nghĩa (2015) Thực trạng tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan ở người dân từ 30-69 tuổi tại xã Thường Phước 2, Đồng Tháp năm 2015 Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
18. Cao Trần Thanh Phong (2022) "Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân Tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại bệnh viện Đại học Võ Trường Toản". Tạp chí Y học Việt Nam.
19. Võ Thanh Phong (2018) Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân tăng huyết áp đến khám tại khoa khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Y tế Tiền Giang năm 2018, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
20. Bùi Trần Trí Sỹ (2021) Thực trạng tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp đang được quản lý tại trạm y tế phường Tân Hưng, quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ và một số yếu tố liên quan năm 2021, Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
53
21. Đỗ Duy Tân (2019) Thực trạng tuân thủ điều trị và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại TTYT thành phố Hòa Bình năm 2019 , Luận văn thạc sỹ Y tế công cộng, Trường Đại học Y tế công cộng.
22. Nguyễn Thị Thơm (2017) "Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Ninh năm 2017 ". Tạp chí Khoa học Điều dưỡng.
23. Tổ chức Y tế thế giới (2012) Hướng dẫn thực hành cơ bản điều trị, quản lý lồng ghép tăng huyết áp và đái tháo đường tại Trạm Y tế.
24. Trung Tâm Y tế huyện Hoài Ân (2023) Báo cáo hoạt động công tác Y tế năm 2023.
25. Uỷ ban nhân dân huyện Hoài Ân (2023) Thông tin huyện Hoài Ân.
26. Nguyễn Lân Việt (2016) Kết quả mới nhất điều tra tăng huyết áp toàn quốc năm 2015 – 2016, Hội nghị tăng huyết áp Việt Nam lần thứ 2, Hà Nội