Khảo sát thực trạng quản lý chất thải rắn y tế tại các bệnh viện  công lập trên địa bàn tỉnh Trà Vinh

Đề tài nghiên cứu cơ sở Khảo sát thực trạng quản lý chất thải rắn y tế tại các bệnh viện công lập trên địa bàn tỉnh Trà Vinh.Trong những năm gần đây, sự phát triển về số lượng cũng như chất lượng các dịch vụ khám chữa bệnh một mặt đem lại lợi ích trong việc chăm sóc sức khỏe con người, nhưng mặt khác việc phát sinh ra khối lượng lớn chất thải tại các cơ sở y tế đang là một trong những vấn đề cần phải kiểm soát. Bởi bên cạnh việc chứa các yếu tố hóa chất độc hại, chất thải y tế tiềm tàng một mối nguy cơ lây nhiễm cũng như gây thương tích lớn nếu như không được quản lý đúng cách. Nguồn phát sinh chất thải y tế chủ yếu phát sinh từ các bệnh viện, trung tâm y tế, trạm y tế, trung tâm vận chuyển cấp cứu, phòng khám sản phụ khoa, nhà hộ sinh, phòng khám ngoại trú, trung tâm xét nghiệm, trung tâm lọc máu, trung tâm nghiên cứu y sinh học… [5].

Chất thải y tế bao gồm chất thải ở dạng rắn, lỏng và khí. Tuy nhiên vấn đề quản lý chất thải rắn y tế là vấn đề ưu tiên cần được quan tâm do mức độ xả thải ngày càng tăng cao, tính lây nhiễm cũng như khả năng gây thương tích từ kim tiêm và các vật sắc nhọn khá lớn. Hiện chưa có thống kê nghiên cứu về số ca phơi nhiễm với chất thải rắn y tế trong cộng đồng. Riêng chỉ với thương tích do vật sắc nhọn xảy ra trên nhân viên y tế, khảo sát của WHO trong năm 2000 ước tính có khoảng 16.000 trường hợp trên thế giới lây nhiễm HCV và 66.000 trường hợp lây nhiễm HBV và 200-5.000 trường hợp lây nhiễm HIV ở nhân viên y tế [30]. Trong đó tỷ lệ phơi nhiễm với các tác nhân lây truyền qua đường máu đối với HCV là 2,6%, 5,9% đối với HBV và 0,5% đối với HIV [14]. Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010 cho thấy nước ta có 13.640 cơ sở khám chữa bệnh bao gồm 1.263 cơ sở thuộc tuyến trung ương, tỉnh, huyện, bệnh viện ngành và bệnh viện tư nhân, 1.016 cơ sở y tế dự phòng từ Trung ương – địa phương, 77 cơ sở đào tạo y dược tuyến Trung ương – tỉnh, 180 cơ sở sản xuất thuốc và 11.104 trạm y tế xã [4]. Nghiên cứu điều tra trong năm 2009 – 2010 của Cục Khám chữa bệnh và Viện kiến trúc, Quy hoạch Đô thị và Nông thôn cho thấy tổng lượng chất thải rắn y tế trong toàn quốc khoảng 100-140 tấn/ngày, trong đó có 16-30 tấn/ngày là chất thải rắn y tế nguy hại [5]. Ước tính trong năm 2010 có số lượng chất thải rắn y tế là hơn 380 tấn/ngày, trong đó có khoảng 45 tấn/ngày là chất thải rắn y tế nguy hại. Đến năm 2015 là 600 tấn/ngày và năm 2020 là khoảng trên 800 tấn/ngày [8]. Mặc dù quy chế quản lý chất thải y tế đã được Bộ Y tế ban hành từ năm 1999, tuy nhiên hiện nay công tác này vẫn còn nhiều bất cập, việc phân loại và thu gom vẫn chưa được thực hiện đúng quy định, còn hiện tượng phân loại nhầm chất thải gây nguy hiểm cho môi trường [6]. Chất thải y tế phát sinh từ các cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc sự quản lý của Bộ Y tế phần lớn được thu gom và vận chuyển đến các khu vực lưu giữ sau đó được xử lý tại các lò thiêu đốt tại cơ sở hoặc ký hợp đồng vận chuyển và xử lý đối với các cơ sở xử lý chất thải đã được cấp phép tại địa bàn. Đối với các cơ sở khám chữa bệnh ở địa phương do các Sở Y tế quản lý, công tác thu gom, lưu giữ và vận chuyển chất thải rắn chưa được chú trọng, đặc biệt là công tác phân loại và lưu giữ chất thải tại nguồn [5]. 
Trà Vinh là một tỉnh thuộc khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long. Tình trạng quá tải ở bệnh viện tuyến tỉnh xảy ra thường xuyên. Hằng năm, hoạt động giám sát liên quan đến công tác quản lý chất thải tại các cơ sở y tế chưa được trung tâm y tế dự phòng tỉnh triển khai thực hiện định kỳ. Tại khu vực phía Nam, cơ quan được giao nhiệm vụ quan trắc môi trường y tế là Viện Y tế công cộng thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện quan trắc thường niên về công tác quản lý chất thải nhưng chỉ tập trung trên quy mô rộng tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và chưa tiến hành đánh giá trên qui mô từng tỉnh. Thêm vào đó, các báo cáo còn chưa phân tích sâu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này. 
Song song đó, Thông tư liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT được ban hành hướng dẫn về quy chế quản lý chất thải mới, trong đó có sự thay đổi theo chiều hướng hỗ trợ các đơn vị thực hiện trong vấn đề quản lý và thu gom. Nhằm đánh giá tình hình trang bị cơ sở vật chất, hoạt động quản lý chất thải rắn y tế và các yếu tố ảnh hưởng tại các bệnh viện công lập tuyến tỉnh trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát thực trạng quản lý chất thải rắn y tế tại các bệnh viện  công lập trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” để từ đây giúp bệnh viện và các ban ngành liên quan xây dựng các giải pháp phù hợp nhằm giúp hoàn thiện công tác trên. Nghiên cứu nhằm vào 04 mục tiêu:
1. Xác định tỷ lệ cơ sở y tế thực hiện đầy đủ các quy định về tổ chức quản lý chất thải rắn y tế.
2. Xác định tỷ lệ cơ sở y tế có trang thiết bị và cơ sở vật chất tuân thủ theo các yêu cầu của Quy chế quản lý chất thải y tế.
3. Xác định tỷ lệ cơ sở y tế thực hiện hoạt động quản lý chất thải rắn y tế tuân thủ theo các yêu cầu của Quy chế quản lý chất thải y tế.
4. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý chất thải y tế của các cơ sở y tế.