Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực nghiệm. Viêm và dị ứng là các vấn đề sức khỏe phổ biến, có xu hướng gia tăng do ảnh hưởng từ môi trường. Viêm có thể dẫn đến tổn thương mô và phát triển các bệnh mạn tính [1]. Dị ứng là một dạng đáp ứng miễn dịch quá mức với các tác nhân gây bệnh [2]. Có nhiều bệnh lý liên quan đến viêm, dị ứng, điển hình là viêm da cơ địa. Viêm da cơ địa (Atopic dermatitis, VDCĐ) là bệnh mạn tính thường tái phát và tiến triển từng đợt [3] với biểu hiện của viêm và dị ứng. Những triệu chứng của VDCĐ như ngứa, xung huyết, tuy không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây cảm giác khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh [4].
Trên thế giới, tỉ lệ mắc bệnh VDCĐ có triệu chứng của viêm và dị ứng ngày càng tăng, gấp 2 đến 3 lần ở các quốc gia công nghiệp hóa, với khoảng 15% đến 20% trẻ em và 1% đến 3% người lớn bị ảnh hưởng [5],[6]. Trong số những trẻ mắc VDCĐ, có 38,3% tái phát từng đợt và 18,7% có các triệu chứng dai dẳng [7]. Tại Việt Nam, nghiên cứu ở Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh tỷ lệ mắc VDCĐ là 15,3% ở trẻ sơ sinh dưới 5 tuổi [8]. Với những tác động bất lợi đáng kể việc phòng ngừa, điều trị các triệu chứng viêm, dị ứng của bệnh VDCĐ lên người bệnh, việc phòng ngừa, điều trị và đề phòng đợt cấp tránh tái phát của bệnh là vấn đề quan trọng.

Nguyên nhân và cơ chế của bệnh rất phức tạp. Theo Y học hiện đại (YHHĐ), cơ chế gây bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, môi trường, rối loạn chức năng hàng rào da và phản ứng miễn dịch bất thường. Việc điều trị hiện nay chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng bằng các thuốc kháng histamin và corticosteroid tại chỗ; tuy nhiên, hiệu quả lâu dài còn hạn chế và tỉ lệ tái phát cao khi dừng thuốc. Vì vậy, việc tìm kiếm các biện pháp điều trị bổ trợ có hiệu quả bền vững nguồn gốc từ dược liệu ngày càng được quan tâm.
Theo lý luận y học cổ truyền, các biểu hiện của VDCĐ liên quan đến phong, thấp, nhiệt làm khí huyết vận hành trở trệ, chính khí suy giảm, hình thành tình trạng bản hư tiêu thực. Nguyên tắc điều trị là vừa khu trừ tà khí, vừa điều hòa khí huyết nhằm cải thiện triệu chứng và hạn chế tái phát. Hiện nay có rất nhiều tác giả trên thế2 giới và Việt Nam nghiên cứu về vấn đề này cho thấy xu thế sử dụng các chế phẩm có nguồn gốc YHCT đang tăng lên [9].
Bài thuốc cổ phương “Tiêu phong tán” từ lâu đời được sử dụng điều trị ban chẩn và ngứa trong chứng phong chẩn trên lâm sàng dưới dạng thuốc sắc đạt kết quả khả quan [10]. Vì vậy dựa vào yhct chúng tôi gia giảm và cải dạng bài thuốc dưới dạng bài thuốc thành cao lỏng Tiêu độc dưỡng phu với mong muốn mang lại sự thuận tiện, bảo quản tốt hơn, sử dụng đúng liều lượng. Tuy nhiên, độ an toàn và hiệu quả chống viêm, chống dị ứng của chế phẩm này chưa được nghiên cứu một cách hệ thống và đầy đủ trong điều kiện thực nghiệm.
Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực nghiệm. Với hai mục tiêu:
1. Nghiên cứu quy trình bào chế, tiêu chuẩn cơ sở và đánh giá độc tính cấp của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực nghiệm.
2. Đánh giá tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực nghiệm

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………………………….1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU……………………………………………………………………3
1.1. Tổng quan về độc tính cấp…………………………………………………………………….3
1.1.1. Định nghĩa ………………………………………………………………………….. 3
1.1.2. Mục tiêu……………………………………………………………………………… 4
1.1.3. Động vật thực nghiệm …………………………………………………………… 4
1.1.4. Mức liều thử và cách dùng thuốc …………………………………………….. 4
1.1.5. Một số mô hình gây độc tính cấp …………………………………………….. 5
1.2. Tổng quan về viêm……………………………………………………………………………….5
1.2.1. Định nghĩa ………………………………………………………………………….. 5
1.2.2. Cơ chế bệnh sinh ………………………………………………………………….. 6
1.2.3. Chẩn đoán và điều trị…………………………………………………………….. 8
1.3. Tổng quan về dị ứng …………………………………………………………………………….9
1.3.1. Định nghĩa ………………………………………………………………………….. 9
1.3.2. Cơ chế bệnh sinh ………………………………………………………………….. 9
1.3.3. Chẩn đoán và điều trị…………………………………………………………… 11
1.4. Tổng quan về viêm da cơ địa theo y học hiện đại và y học cổ truyền………..12
1.4.1. Viêm da cơ địa theo y học hiện đại ………………………………………… 12
1.4.2. Viêm da cơ địa theo y học cổ truyền ………………………………………. 19
1.5. Một số mô hình trên thực nghiệm…………………………………………………………21
1.5.1. Mô hình gây viêm cấp tính trên thực nghiệm …………………………… 21
1.5.2. Mô hình gây viêm mạn tính trên thực nghiệm ………………………….. 22
1.5.3. Mô hình gây ngứa trên thực nghiệm……………………………………….. 22
1.6. Tổng quan về cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu”……………………………………….23
1.6.1. Xuất xứ cao lỏng ………………………………………………………………… 23
1.6.2. Căn cứ lựa chọn phương thuốc ……………………………………………… 24
1.6.3. Phân tích bài thuốc theo quân, thần, tá, sứ ………………………………. 24
1.7. Tình hình nghiên cứu viêm da cơ địa ……………………………………………………251.7.1. Tại Việt Nam……………………………………………………………………… 25
1.7.2. Trên thế giới………………………………………………………………………. 26
1.8. Tổng quan về quy trình sản xuất, tiêu chuẩn cơ sở của cao thuốc …………….27
1.8.1. Tổng quan về tiêu chuẩn cơ sở………………………………………………. 27
1.8.2. Phương thức xây dựng tiêu chuẩn cơ sở………………………………….. 27
1.8.3. Phương pháp xây dựng tiêu chuẩn cơ sở của cao thuốc ……………… 28
1.9. Tổng quan về thuốc sử dụng đối chứng trong nghiên cứu ……………………….28
1.9.1. Diclofenac…………………………………………………………………………. 28
1.9.2. Prednisolon ……………………………………………………………………….. 29
1.9.3. Loratadin…………………………………………………………………………… 30
Chƣơng 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…31
2.1. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………………………………..31
2.2. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………………33
2.2.1. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………….. 33
2.2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn và điều kiện nuôi dưỡng động vật thí nghiệm. 34
2.3. Phương tiện, máy móc, hóa chất trong nghiên cứu …………………………………35
2.3.1. Thuốc và hoá chất dùng trong nghiên cứu ……………………………….. 35
2.3.2. Máy móc và dụng cụ phục vụ nghiên cứu ……………………………….. 36
2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ………………………………………………………..38
2.5. Phương pháp, chỉ tiêu nghiên cứu ………………………………………………………..38
2.5.1. Nghiên cứu quy trình bào chế, tiêu chuẩn cơ sở của cao lỏng “Tiêu
độc dưỡng phu” trên thực nghiệm……………………………………………….. 38
2.5.2. Đánh giá độc tính cấp của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” trên thực
nghiệm…………………………………………………………………………………… 39
2.5.3. Đánh giá tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc
dưỡng phu” trên thực nghiệm …………………………………………………….. 41
2.6. Phương pháp xử lý dữ liệu trong nghiên cứu …………………………………………44
2.7. Phân tích sai số và biện pháp giảm thiểu……………………………………………….44
2.8. Đạo đức trong nghiên cứu……………………………………………………………………45Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………….46
3.1. Kết quả nghiên cứu bào chế, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và đánh giá tác độc
tính cấp của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu”………………………………………………..46
3.1.1. Kết quả nghiên cứu bào chế cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” ………. 46
3.1.2. Kết quả xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” 50
3.1.3. Kết quả đánh giá độc tính cấp của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu”. 55
3.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc
dưỡng phu” trên thực nghiệm. ……………………………………………………………………57
3.2.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng
phu”………………………………………………………………………………………. 57
3.2.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc
dưỡng phu” …………………………………………………………………………….. 61
Chƣơng 4: BÀN LUẬN ………………………………………………………………………………………64
4.1. Bàn luận về quy trình bào chế, tiêu chuẩn cơ sở và độc tính cấp của cao
lỏng“ Tiêu độc dưỡng phu”………………………………………………………………………..64
4.1.1. Về quy trình bào chế và tiêu chuẩn cơ sở của cao lỏng “Tiêu độc
dưỡng phu………………………………………………………………………………. 64
4.1.2. Bàn luận về độc tính cấp của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” …….. 67
4.2. Bàn luận tác dụng chống viêm, chống dị ứng của cao lỏng“ Tiêu độc dưỡng
phu” trên thực nghiệm. ……………………………………………………………………………..69
4.2.1. Bàn luận tác dụng chống viêm của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” 69
4.2.2. Bàn luận tác dụng chống dị ứng của cao lỏng “Tiêu độc dưỡng phu” ..75
KẾT LUẬN…………………………………………………………………………………………………………79
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………………………81
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Thành phần bài thuốc “Tiêu độc dưỡng phu”……………………… 31
Bảng 2.2. Số lượng động vật nghiên cứu………………………………………….. 35
Bảng 3.1. Ảnh hưởng của kích thước dược liệu ………………………………… 46
Bảng 3.2. Khối lượng cao thu được từ các lần chiết ở các thời gian chiết
khác nhau ………………………………………………………………………. 47
Bảng 3.3. Bảng hiệu suất chiết suất cao……………………………………………. 48
Bảng 3.4. Hiệu suất chiết xuất quy mô 10 thang thuốc ………………………. 50
Bảng 3.5. Kết quả kiểm tra giới hạn nhiễm khuẩn cao lỏng “Tiêu độc
dưỡng phu” ……………………………………………………………………. 54
Bảng 3.6. Kết quả thử nghiệm thăm dò liều ban đầu………………………….. 55
Bảng 3.7. Kết quả về tình trạng của chuột ………………………………………… 56
Bảng 3.8. Kết quả đánh giá số chuột chết ở mỗi lô sau khi uống mẫu thử .. 57
Bảng 3.9. Thể tích bàn chân gây viêm của chuột nghiên cứu………………. 57
Bảng 3.10. Ảnh hưởng của mẫu thử tới tỷ lệ % tăng thể tích bàn chân gây
viêm của chuột ở các thời điểm sau gây viêm…………………….. 58
Bảng 3.11. Phần trăm ức chế phù viêm bàn chân chuột ……………………….. 59
Bảng 3.12. Kết qủa đánh giá trọng lượng u hạt tươi…………………………….. 59
Bảng 3.13. Kết qủa đánh giá trọng lượng u hạt khô …………………………….. 60
Bảng 3.14. Ảnh hưởng của mẫu thử tới thời gian xuất hiện gãi…………….. 61
Bảng 3.15. Ảnh hưởng của cao lỏng tới tổng số lần gãi ……………………….. 6