Nghiên cứu tác dụng chống loét dạ dày và giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu tác dụng chống loét dạ dày và giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm.Viêm loét dạ dày là bệnh lý khá phổ biến trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Tùy theo từng nước và từng khu vực mà tỉ lệ mắc bệnh thay đổi theo từng thời kỳ khác nhau [1]. Ổ loét trong loét dạ dày là do sự phá hủy một vùng có giới hạn nhỏ làm mất lớp niêm mạc dạ dày, có thể lan xuống lớp dưới niêm mạc, lớp cơ thậm chí đến lớp thanh mạc [2]. Loét dạ dày này có thể gây ra các biến chứng nặng nề như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày, ung thư dạ dày,… do đó cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời sẽ làm giảm tỉ lệ tái phát và ngăn ngừa biến chứng [3]. Quan điểm hiện nay cho rằng cơ chế bệnh sinh của viêm loét dạ dày vẫn là do yếu tố tấn công vượt trội yếu tố bảo vệ. Có nhiều nguyên nhân gây viêm loét dạ dày, trong đó các nguyên nhân chính là loét do Helicobacter pylori (H.P), loét do sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm NSAID, corticoid và loét do stress. Hiện nay điều trị viêm loét dạ dày thường dùng gồm có thuốc ức chế bơm proton, kháng acid và diệt trừ H.P.

Theo Y học cổ truyền (YHCT) loét dạ dày thuộc phạm vi chứng vị quản thống. Bệnh gây nên chủ yếu do các nguyên nhân: can khí phạm vị và tỳ vị hư hàn. Các phương pháp điều trị bằng YHCT như: châm cứu, cấy chỉ, nhĩ châm kết hợp dùng thuốc YHCT. Trong các bài thuốc điều trị chứng vị quản thống, bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” (Cảnh nhạc toàn thư) và “Ô bối thang” (Dược điển Trung Quốc) là những bài thuốc thường được áp dụng trên lâm sàng. Bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” có tác dụng hành khí chỉ thống [4], bài thuốc “Ô bối thang” có tác dụng liễm toan [5]. Trong cổ văn viết hai bài thuốc này được dùng dưới dạng thuốc tán, nhưng trên thực tế lâm sàng hai bài thuốc này dùng ở dạng thuốc thang. Chủ yếu điều trị nội khoa dựa vào cơ chế bệnh sinh loét dạ dày: Sự mất cân bằng giữa yếu tố tấn công và bảo vệ, nên mục đích điều trị nhằm tăng các yếu tố có lợi như tăng sự đề kháng của niêm mạc, kích thích niêm mạc tái sinh và giảm thiểu các tác động có hại đến dạ dày như trung hòa acid trong dạ dày, ức chế bài tiết acid HCl và pepsin. Việc kết hợp hai bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” và “Ô bối thang” trong điều trị có đáp ứng được hai mục tiêu này? Để có thêm cơ sở khoa học minh chứng về tác dụng của sự kết hợp hai bài thuốc này trong điều trị giảm đau và chống loét dạ dày, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tác dụng chống loét dạ dày và giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu:

1. Đánh giá tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm.

2. Đánh giá tác dụng giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………………………………. 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN ……………………………………………………………………. 3
1.1. Tổng quan về bệnh viêm loét dạ dày theo y học hiện đại…………………. 3
1.1.1. Định nghĩa bệnh viêm loét dạ dày ……………………………………………….3
1.1.2. Dịch tễ ………………………………………………………………………………………..3
1.1.3. Nguyên nhân gây bệnh………………………………………………………………..3
1.1.4. Cơ chế bệnh sinh………………………………………………………………………..4
1.1.5. Hoạt động tiết dịch của dạ dày …………………………………………………….4
1.1.6. Triệu chứng lâm sàng ………………………………………………………………….6
1.1.7. Cận lâm sàng……………………………………………………………………………….6
1.1.8. Chẩn đoán xác định……………………………………………………………………..7
1.1.9. Chẩn đoán phân biệt ……………………………………………………………………7
1.1.10. Điều trị………………………………………………………………………………………7
1.1.11. Chế độ ăn uống nghỉ ngơi…………………………………………………………8
1.1.12. Đại cương về đau:……………………………………………………………………..9
1.2. Tổng quan chứng vị quản thống …………………………………………………. 10
1.2.1. Bệnh danh …………………………………………………………………………………10
1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh………………………………………………11
1.2.3. Các thể bệnh trên lâm sàng ………………………………………………………..12
1.3. Tổng quan một số mô hình thực nghiệm đánh giá tác dụng của thuốc
trên viêm loét dạ dày- tá tràng ………………………………………………………. 15
1.3.1. Loét Shay ………………………………………………………………………………….15
1.3.2. Loét do indomethacin ………………………………………………………………..16
1.3.3. Loét do ethanol………………………………………………………………………….16
1.3.4. Loét gây bởi stress do gò bó và hạ nhiệt …………………………………….17
1.4. Tổng quan về bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” ….171.4.1. Nguồn gốc bài thuốc………………………………………………………………….17
1.4.2. Phân tích bài thuốc…………………………………………………………………….18
1.4.3. Nguyên lý phối hợp Sài hồ sơ can thang và Ô bối thang…………….19
1.5. Nghiên cứu về bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” và “Ô bối thang” …. 19
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………. 22
2.1. Đối tượng và chất liệu nghiên cứu…………………………………………….. 22
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu………………………………………………………………….22
2.1.2. Động vật nghiên cứu………………………………………………………………….23
2.1.3. Hóa chất nghiên cứu ………………………………………………………………….23
2.1.4. Dụng cụ, máy móc, thiết bị………………………………………………………..24
2.2. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………. 24
2.2.1. Đánh giá tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “Sài hồ sơ can
thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm …………………………..24
2.2.2. Đánh giá tác dụng giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang”
kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm. …………………………………….26
2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu……………………………………………… 29
2.3.1. Địa điểm nghiên cứu………………………………………………………………….29
2.3.2. Thời gian nghiên cứu…………………………………………………………………29
2.4. Sơ đồ nghiên cứu ……………………………………………………………………. 30
2.5. Xử lý số liệu…………………………………………………………………………… 31
2.6. Đạo đức trong nghiên cứu………………………………………………………… 31
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………………………………………….. 32
3.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “Sài hồ sơ
can thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm ………………………. 32
3.1.1. Tác dụng của bài thuốc lên các chỉ tiêu đánh giá chức năng bài tiết
dịch vị…………………………………………………………………………………………..32
3.1.2. Tác dụng của bài thuốc lên các chỉ tiêu đánh giá tổn thương loét .36
3.1.3. Kết quả đại thể và mô bệnh học dạ dày của chuột thí nghiệm …….373.2. Kết quả đánh giá tác dụng giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can
thang” kết hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm …………………………….. 40
3.2.1. Kết quả nghiên cứu tác dụng giảm đau theo phương pháp mâm
nóng……………………………………………………………………………………………..40
3.2.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng giảm đau của bài thuốc theo phương
pháp gây đau quặn bằng acid acetic ………………………………………………41
Chƣơng 4. BÀN LUẬN……………………………………………………………………… 45
4.1. Về tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết
hợp “Ô bối thang” trên thực nghiệm……………………………………………… 45
4.1.1. Mô hình gây loét dạ dày bằng Aspirin ……………………………………….45
4.1.2. Tác dụng đến chức năng bài tiết dịch vị trong dạ dày…………………46
4.1.3. Tác dụng đến tổn thương loét…………………………………………………….47
4.2. Về tác dụng giảm đau của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp
“Ô bối thang” trên thực nghiệm. ………………………………………………….. 50
4.3. Bàn luận về bài thuốc nghiên cứu……………………………………………….. 52
KẾT LUẬN………………………………………………………………………………………. 55
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………… 56
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCDANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Thành phần của bài thuốc “Sài hồ sơ can thang” kết hợp “Ô bối thang” 22
Bảng 2.2. Số lượng động vật thực nghiệm …………………………………………….. 23
Bảng 3.1. Tác dụng của bài thuốc lên thể tích dịch vị của chuột nghiên cứu 32
Bảng 3.2. Tác dụng của bài thuốc lên pH dịch vị của chuột nghiên cứu……. 33
Bảng 3.3. Tác dụng của bài thuốc lên độ acid tự do của dịch vị ………………. 34
Bảng 3.4. Tác dụng của bài thuốc lên độ acid toàn phần của dịch vị……….. 35
Bảng 3.5. Tác dụng của bài thuốc lên các chỉ tiêu đánh giá tổn thương loét .36
Bảng 3.6: Tác dụng của thuốc nghiên cứu tới thời gian tiềm của chuột nhắt
trắng …………………………………………………………………………………… 40
Bảng 3.7. Ảnh hưởng của thuốc nghiên cứu tới thời gian xuất hiện đau quặn….. 41
Bảng 3.8. Ảnh hưởng của thuốc nghiên cứu tới số cơn đau quặn ở mỗi khoảng
thời gian 5 phút sau tiêm acid acetic ………………………………………. 42
Bảng 3.9. Ảnh hưởng của thuốc nghiên cứu tới tổng số cơn đau quặn trong 25
phút sau tiêm acid acetic………………………………………………………. 4