Tình trạng thiếu máu và một số yếu tố liên quan của phụ nữ có thai tại huyện Tịnh Biên tỉnh An Giang năm 2016

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân Tình trạng thiếu máu và một số yếu tố liên quan của phụ nữ có thai tại huyện Tịnh Biên tỉnh An Giang năm 2016.Thai nghén và sinh nở là những sự kiện đáng ghi nhớ trong cuộc đời của mỗi người phụ nữ. Mặc dù đây là một quá trình sinh lý bình thườngnhưng lại liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ về sức khoẻ, sự sống còn của cảmẹ và con cũng như hạnh phúc của mỗi gia đình [1]. Trong thời kỳ mang thai,sự hình thành và phát triển của thai phụ thuộc rất nhiều vào sức khoẻ của mẹ.Việc nuôi dưỡng thai chịu sự ảnh hưởng của sự cung cấp máu từ tuần hoànmáu mẹ đầy đủ sẽ cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho thai, ngược lại nếu ngườimẹ thiếu máu trong giai đoạn mang thai sẽ có những ảnh hưởng xấu đến sựphát triển của thai [2].

Có nhiều nguyên nhân gây ra thiếu máu, trong đó thiếu máu dinhdưỡng là phổ biến nhất và quan trọng hơn đối với sức khỏe cộng đồng. Thiếumáu dinh dưỡng tập trung nhiều nhất ở phụ nữ có thai (PNCT), bà mẹ nuôicon bú, trẻ em dưới 5 tuổi và lứa tuổi học sinh [3]. Bệnh thiếu máu ảnh hưởngđến nửa tỷ phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên toàn thế giới. Trong năm 2011,38% tương đương 32,4 triệu PNCT ở độ tuổi 15 – 49 bị thiếu máu. Mục tiêutoàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là tới năm 2025 giảm 50% tỷ lệthiếu máu này [4]. Ở Việt Nam, theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng năm 2009- 2010 cho thấy tỷ lệ thiếu máu ở PNCT là 36,5% [5].Với bà mẹ, thiếu máu dễ gây tai biến trong quá trình mang thai và trongkhi đẻ như sảy thai, thai lưu, đẻ non, băng huyết, tăng các tỷ lệ đẻ khó thậmchí tử vong người mẹ,…. Với thai nhi, thiếu máu của mẹ trong thời kỳ mangthai có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong ở trẻ, thai nhi kém pháttriển, cân nặng sơ sinh thấp, làm ảnh hưởng đến sự phát triển thể lực và trí tuệcủa thai nhi sau này [4], [6].
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN……………………………………………………………………………………… i
LỜI CAM ĐOAN ……………………………………………………………………………….. ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ………………………………………………….. iii
MỤC LỤC…………………………………………………………………………………………. iv
DANH MỤC BẢNG…………………………………………………………………………… vi
DANH MỤC BIỂU ĐỒ………………………………………………………………………vii
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
Chương 1: T
ỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………… 3
1.1. Tình trạng thiếu máu của phụ nữ có thai ………………………………………… 3
1.1.1. Khái niệm……………………………………………………………………………… 3
1.1.2. Nguyên nhân thiếu máu của phụ nữ có thai ………………………………. 3
1.1.3. Hậu quả của thiếu máu …………………………………………………………… 6
1.1.4. Tình hình thiếu máu của phụ nữ có thai trên Thế giới và Việt Nam 7
1.1.5. Các biện pháp phòng chống thiếu máu……………………………………… 9
1.2. Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu ở phụ nữ có thai ………………… 11
1.2.1. Tình trạng sinh lý…………………………………………………………………. 11
1.2.2. Điều kiện môi trường và xã hội ……………………………………………… 12
1.2.3. Tình trạng dinh dưỡng của phụ nữ trước khi có thai …………………. 13
1.2.4. Thực trạng kiến thức và thực hành phòng chống thiếu máu ………. 13
Chương 2: Đ
ỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………. 14
2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu………………………………………………… 14
2.2. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………………………………. 14
2.3. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………… 14
2.4. Cỡ mẫu và chọn mẫu …………………………………………………………………. 15
2.5. Các biến số, chỉ số nghiên cứu…………………………………………………….. 15
v
2.6. Phương pháp thu thập số liệu………………………………………………………. 16
2.7. Một số tiêu chuẩn đánh giá …………………………………………………………. 17
2.8. Quản lý số liệu và phân tích số liệu ……………………………………………… 18
2.9. Sai số và phương pháp khống chế sai số ………………………………………. 18
2.10. Đạo đức trong nghiên cứu…………………………………………………………. 19
Chương 3: K
ẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………….. 20
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu …………………………………… 20
3.2. Tình trạng thiếu máu, kiến thức – thực hành của phụ nữ có thai ………. 22
3.2.1. Tình trạng thiếu máu của phụ nữ có thai …………………………………. 22
3.2.2. Kiến thức – thực hành của phụ nữ có thai………………………………… 23
3.3. Mối liên quan giữa một số yếu tố liên quan và tình trạng thiếu máu của
phụ nữ có thai……………………………………………………………………………. 30
Chương 4: B
ÀN LUẬN……………………………………………………………………… 34
4.1. Đặc điểm chung của nhóm đối tượng nghiên cứu ………………………….. 34
4.2. Tình trạng thiếu máu của phụ nữ có thai ………………………………………. 35
4.3. Kiến thức – thực hành phòng chống thiếu máu của phụ nữ có thai …… 36
4.3.1. Kiến thức…………………………………………………………………………….. 36
4.3.2. Thực hành …………………………………………………………………………… 37
4.4. Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu của phụ nữ có thai ……………… 39
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………. 43
KIẾN NGHỊ ……………………………………………………………………………………… 45
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Tỷ lệ thiếu máu của phụ nữ có thai theo khu vực ………………………. 8
Bảng 1.2. Tỷ lệ thiếu máu của phụ nữ có thai theo vùng sinh thái………………. 9
Bảng 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu……………………………….. 20
Bảng 3.2. Tỷ lệ thiếu máu của phụ nữ có thai ………………………………………… 22
Bảng 3.3. Tỷ lệ thiếu máu của phụ nữ có thai theo quý thai …………………….. 22
Bảng 3.4. Tỷ lệ thiếu máu của phụ nữ có thai theo nhóm tuổi ………………….. 23
Bảng 3.5. Kiến thức của phụ nữ có thai về bệnh thiếu máu ……………………… 24
Bảng 3.6. Tiếp cận thông tin về viên sắt phòng chống bệnh thiếu máu ở phụ
nữ có thai…………………………………………………………………………… 26
Bảng 3.7. Thực hành chăm sóc khi mang thai của phụ nữ có thai …………….. 27
Bảng 3.8. Thực hành sử dụng viên sắt khi mang thai của phụ nữ có thai …… 28
Bảng 3.9. Mối liên quan giữa tình trạng thiếu máu và một số đặc điểm thông
tin của phụ nữ có thai………………………………………………………….. 30
Bảng 3.10. Mối liên quan giữa tình trạng thiếu máu và kiến thức về bệnh thiếu
máu của phụ nữ có thai ……………………………………………………….. 31
Bảng 3.11. Mối liên quan giữa tình trạng thiếu máu và thực hành uống viên
sắt ở phụ nữ có thai …………………………………………………………….. 32
Bảng 3.12. Mối liên quan giữa tình trạng thiếu máu và tần suất tiêu thụ thực
phẩm của phụ nữ có thai ……………………………………………………… 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.    Bộ Y tế (2001), Chiến lược quốc gia về chăm sóc sức khoẻ sinh sản gia đình năm 2001-2010, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
2.    Dương Thị Cương (1997), Vấn đề thiếu máu ở phụ nữ mang thai, Hội nghị dinh dưỡng đối với phụ nữ mang thai và cho con bú.
3.    Nguyễn Công Khẩn, Nguyễn Xuân Ninh, Nguyễn Chí Tâm, Hà Huy Khôi (2008). Chương trình phòng chống thiếu vitamin A và thiếu máu do thiếu chất sắt ở Việt Nam. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 4 (2), 13–16.
4.    Stevens G.A., Finucane M.M., De-Regil L.M. và cộng sự. (2013). Global, regional, and national trends in haemoglobin concentration and prevalence of total and severe anaemia in children and pregnant and non-pregnant women for 1995-2011: a systematic analysis of population-representative data. Lancet Glob Health, 1(1), e16-25.
5.    Bộ Y tế, Viện dinh dưỡng- Unicef (2012), Tổng điều tra dinh dưỡng năm 2009- 2010, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
6.    Nguyễn Viết Trung (2003), Nghiên cứu một số yếu tố liên quan đến nguyên nhân và cơ chế thiếu máu ở phụ nữ mang thai, Luận án tiến sĩ Y học, Chuyên ngành Sinh lý bệnh, Học viện Quân y.
7.    Phạm Hoàng Hưng, Lê Thị Hợp, Nguyễn Xuân Ninh (2009). Các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng thiếu máu ở bà mẹ và trẻ em. Tạp Chí Học Việt Nam Tháng 4 Số 2, 693–700.
8.    WHO (2011). Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity. Scribd.
9.    Trường Đại học Y Hà Nội và Bộ môn Dinh Dưỡng – An toàn Thực phẩm (2012), Thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt. Dinh dưỡng và Vệ sinh an toàn thực phẩm, Nhà xuất bản Y học.
10.    Goonewardene M., Shehata M., và Hamad A. (2012). Anaemia in pregnancy. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol, 26(1), 3–24.
11.    Unicef- Vietnam (2000). Phân tích hình thái trẻ em và phụ nữ Việt Nam. 45–51.
12.    McLean E., Cogswell M., Egli I. và cộng sự. (2009). Worldwide prevalence of anaemia, WHO Vitamin and Mineral Nutrition Information System, 1993-2005. Public Health Nutr, 12(4), 444–454.
13.    Đào Văn Chinh (1980). Những bệnh thiếu máu trong thời kỳ thai nghén. Tạp Chí Nội Khoa, 4, 24–27.
14.    Bộ môn Dinh dưỡng và An toàn thực phẩm, Viện đào tạo y học dự phòng và y tế công cộng, trường ĐHYHN, Dự án Nuffic (2012). Dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm( Sách dùng cho đào tạo bác sĩ y học dự phòng),  NXB Y học, Hà Nội. .
15.    Nguyễn Xuân Ninh (2009). Cập nhật một số vấn đề về chiến lược phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 5 (3+4).
16.    Van Gellekom S.A., Lindauer-van der Werf G., Hague W.M. và cộng sự. (2008). Anaemia and haemolysis in pregnancy due to rapid folic acid and vitamin B12 depletion. Neth J Med, 66(5), 216–217.
17.    Lundstrom I.M. và Lindstrom F.D. (2001). Iron and vitamin deficiencies, endocrine and immune status in patients with primary Sjogren’s syndrome. Oral Dis, 7(3), 144–149.
18.    Sanghvi T.G., Harvey P.W.J., và Wainwright E. (2010). Maternal iron-folic acid supplementation programs: evidence of impact and implementation. Food Nutr Bull, 31(2), e100-107.
19.    Bộ Y tế (2007), Thay đổi giải phẫu sinh lý thai phụ, Khám thai – quản lý thai nghén – chăm sóc thai nghén, Thiếu máu và thai nghén, Dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai và cho con bú., Sản phụ khoa dành cho đào tạo bác sỹ đa khoa, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
20.    Scholl T.O., Hediger M.L., Fischer R.L. và cộng sự. (1992). Anemia vs iron deficiency: increased risk of preterm delivery in a prospective study. Am J Clin Nutr, 55(5), 985–988.
21.    Nguyễn Đức Vy (2004). Báo cáo kết quả khảo sát trọng lượng sơ sinh và các yếu tố ảnh hưởng năm 2002-2003. .
22.    Michael B Zimmermann and Richard F Hurrell (2007). Nutritional iron deficiency. Lancet Vol 370 August 112007.
23.    Nguyễn Xuân Ninh và cộng sự (2006). Tình trạng thiếu máu ở trẻ em và phụ nữ tuổi sinh đẻ tại 6 tỉnh đại diện ở Việt Nam 2006. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 2 (3+4).
24.    Trần Thị Minh Hạnh, Phan Nguyễn Thanh Bình, Nguyễn Nhan Thanh và cs (2009). Tình trạng thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ có thai tại TP Hồ Chí Minh. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 5 (1).
25.    Phạm Văn An, Cao Ngọc Thành (2010). Thực trạng thiếu máu ở phụ nữ mang thai tại huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh năm 2008. Tạp Chí Học Thực Hành 728, 7, 81–85.
26.    Lê Minh Chính (2010), Thực trạng thiếu máu ở phụ nữ Sán Dìu trong thời kỳ mang thai tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên và hiệu quả của biện pháp can thiệp, Luận án tiến sĩ y học, Trường Đại học Thái Nguyên.
27.    Hà Huy Khôi (2006), Một số vấn đề dinh dưỡng cộng đồng ở Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
28.    Hoàng Thị Kim Thanh và CS (2008), Xây dựng và triển khai hoạt động tiếp thị xã hội nhằm tăng cường sử dụng viên sắt- acid folic trong hoạt động phòng chống thiếu máu dinh dưỡng tại Đồng Tháp, Báo cáo hoạt động dự án giai đoạn 2008- 2010.
29.    Đỗ Thị Ngọc Diệp (2011), Hội thảo: Thiếu máu dinh dưỡng ở phụ nữ mang thai, thực trạng và giải pháp, Trung tâm Dinh dưỡng TP. Hồ Chí Minh.
30.    WHO (2001), Iron deficiency anaemia: assessment, prevention and control, A guide for programme managers.
31.    Đặng Oanh, Đặng Tuấn Đạt, Hoàng Xuân Đạt và cs (2009). Tình trạng thiếu máu dinh dưỡng của phụ nữ có thai người dân tộc thiểu số tại tỉnh Đăk Lăk năm 2008. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 5 (2), 24–32.
32.    Hà Huy Khôi (1998), Thiếu máu dinh dưỡng và sức khoẻ cộng đồng, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
33.    Hà Huy Khôi, Hoàng Thị Vân, Lê Bạch Mai, Nguyễn Công Khẩn (1997), Tình hình và yếu tố nguy cơ của thiếu máu dinh dưỡng ở Việt Nam. Tình hình dinh dưỡng và chiến lược hành động ở Việt Nam, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 71-79.
34.    National Institude of Nutrition (2001), Report on Vietnam National Anemia Survey 2000, .
35.    Phạm Duy Tường (2013), Dinh dưỡng và một số vấn đề sức khỏe cộng đồng, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
36.    Bùi Kim Chiên (2012), Thực trạng thiếu máu thiếu sắt của phụ nữ có thai và một số yếu tố ảnh hưởng tại huyện An Biên-tỉnh Kiên Giang năm 2011, Luận văn tốt nghiệp bác sỹ chuyên khoa II, Đại học Y Hà Nội.
37.    Bekele A., Tilahun M., và Mekuria A. (2016). Prevalence of Anemia and Its Associated Factors among Pregnant Women Attending Antenatal Care in Health Institutions of Arba Minch Town, Gamo Gofa Zone, Ethiopia: A Cross-Sectional Study. Hindawi.
38.    Cổng thông tin điện tử huyện Tịnh Biên tỉnh An Giang. <http://tinhbien.angiang.gov.vn/wps/portal/Home/trang-chu/tong-quan-tinh-bien/dieu-kien-tu-nhien-va-tai-nguyen-thien-nhien/aspx>. Truy cập ngày: 14/11/2016.
39.    Pasricha S.-R., Caruana S.R., Phuc T.Q. và cộng sự. (2008). Anemia, iron deficiency, meat consumption, and hookworm infection in women of reproductive age in northwest Vietnam. Am J Trop Med Hyg, 78(3), 375–381.
40.    Baig-Ansari N., Badruddin S.H., Karmaliani R. và cộng sự. (2008). Anemia prevalence and risk factors in pregnant women in an urban area of Pakistan. Food Nutr Bull, 29(2), 132–139.
41.    Bộ Y tế (2010) Chiến lược Quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn 2030, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
42.    WHO (1992). The prevalence of aneamia in women. Geneva, WHO/MCH/MSM/92.2.
43.    Huỳnh Nam Phương, Phạm Thị Thuý Hoà (2011). Hiệu quả can thiệp tiếp thị xã hội đến việc bổ sung sắt cho phụ nữ có thai ở Hoà Bình. Tạp Chí Dinh Dưỡng Và Thực Phẩm, 7 (2).
44.    Bộ Y tế – Viện Dinh Dưỡng (2015). Số liệu thống kê VCDD – Số liệu thống kê về tình hình thiếu Vi chất dinh dưỡng ở Việt Nam qua các năm. <http://vichat.viendinhduong.vn/vi/so-lieu-thong-ke-vcdd.nd29/so-lieu-thong-ke-ve-tinh-hinh-thieu-vi-chat-dinh-duong-o-viet-nam-qua-cac-nam.aspx>.Truy cập ngày: 02/03/2017.
45.    Phạm Văn An, Hoàng Hải (2014). Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu dinh dưỡng ở phụ nữ có thai huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh năm 2011. Tạp Chí Học Việt Nam Tháng 1 Số 2, 83–88.