Đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn và tác dụng bảo vệ gan của Cao GM Tuệ Tĩnh trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn và tác dụng bảo vệ gan của Cao GM Tuệ Tĩnh trên thực nghiệm. Viêm gan là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng nhất toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng triệu người và gây ra những hậu quả nặng nề cho cá nhân và xã hội. Bệnh gan gây ra ước tính khoảng 2 triệu người tử vong mỗi năm trên toàn cầu, 1 triệu ca gây ra do biến chứng xơ gan, 1 triệu ca nguyên nhân do viêm gan siêu vi và ung thư biểu mô tế bào gan. Xơ gan hiện là căn nguyên gây tử vong phổ biến thứ 11 trên toàn thế giới và ung thư gan là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 16; cộng lại, chúng chiếm 3,5% tổng số người tử vong trên toàn thế giới [1].
Theo số liệu mới nhất do“Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)” công bố năm 2018, tại Việt Nam có khoảng 17.934 ca tử vong do các bệnh lý về gan, chiếm 3,51% tổng số trường hợp tử vong. Tỷ suất tử vong chuẩn hóa theo tuổi là 18,52 trên tổng 100.000 dân, đưa Việt Nam xếp ở vị trí 84 so với các nước trên thế giới về tỷ lệ tử vong do bệnh gan [2]. Trong số đó nguyên nhân thường gặp nhất là viêm gan do virus (VGVR) gây ra, sau đó là các nguyên nhân hay gặp khác như viêm gan do do rượu, nhiễm độc thuốc, do hóa chất, do chế độ ăn… [3].

Phần nhiều các nguyên nhân được biết đến có thể gây các bệnh lý tại gan như nhiễm virus viêm gan, gan nhiễm mỡ do chế độ ăn giàu chất béo, do rượu, rối loạn tự miễn, do di truyền, phơi nhiễm các chất hóa học và các loại thuốc gây độc gan… [4].
Trong điều trị viêm gan hiện nay, chỉ một vài trường hợp có thể sử dụng thuốc đặc trị theo nguyên nhân, còn lại đa phần các trường hợp là sử dụng các thuốc bảo vệ và làm tăng cường khả năng hồi phục tế bào gan [5].
Trong số các phương pháp điều trị hiện nay các bệnh về gan, việc nghiên cứu và đẩy mạnh phát triển thuốc mới có nguồn gốc dược liệu là hướng tiếp cận có nhiều tiềm năng và gây thu hút nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học ở trong nước cũng như trên thế giới. Nhiều dược liệu và hoạt chất chiết xuất từ dược liệu được báo cáo có hiệu quả tốt trong bảo vệ và phục hồi chức năng do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra [6],[7],[8]. Việt Nam có nguồn dược liệu đa dạng và phong phú, trong số đó có nhiều dược liệu được dùng để điều trị các bệnh gan mật như: Diệp hạ châu, Giảo cổ lam, Cà gai leo, Nga truật, Ngũ vị tử, Râu mèo, Kế sữa… góp phần phát hiện và bổ sung thêm các loại dược liệu có sẵn trong tự nhiên có tác dụng bảo vệ gan, việc này rất có ý nghĩa thực tiễn.
Để phát triển mục tiêu Y học cổ truyền (YHCT) kết hợp với Y học hiện đại (YHHĐ), chúng ta càng ngày càng hiện đại hóa Y Dược học cổ truyền với phương châm kế thừa, bảo tồn và sử dụng tối đa nguồn tài nguyên cây thuốc Việt Nam. Sản phẩm “Cao GM Tuệ Tĩnh” được chiết xuất từ cây Diệp hạ châu, Giảo cổ lam, Cà gai leo, Nga truật, Râu mèo. Dưới góc nhìn về lý luận y học cổ truyền thì sản phẩm có tác dụng bảo vệ gan hiệu quả. Mặc dù vậy,
bằng chứng khoa học về độc tính cấp, bán trường diễn và tác dụng bảo vệ gan của sản phẩm chưa được làm rõ. Vì thế, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn và tác dụng bảo vệ gan của Cao GM Tuệ Tĩnh trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu để giải quyết vấn đề trên:
1. Đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn của Cao GM Tuệ Tĩnh.
2. Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của Cao GM Tuệ Tĩnh trên mô hình gây tổn thương gan bằng CCl4

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU……………………………………………….. 3
1.1. Tổng quan về vai trò chức năng của gan …………………………………………… 3
1.2. Tổng quan về bệnh lý viêm gan ……………………………………………………….. 4
1.2.1. Viêm gan theo YHHĐ………………………………………………………………. 4
1.2.2. Viêm gan theo YHCT ………………………………………………………………. 8
1.3. Tổng quan về một số dược liệu điều trị viêm gan …………………………….. 11
1.4. Tổng quan về Cao GM Tuệ Tĩnh……………………………………………………. 12
1.4.1. Cơ sở xây dựng bài thuốc ……………………………………………………….. 12
1.4.2. Đặc điểm chiết xuất Cao GM Tuệ Tĩnh…………………………………….. 13
1.4.3. Cà gai leo………………………………………………………………………………. 13
1.4.4. Giảo cổ lam …………………………………………………………………………… 15
1.4.5. Diệp hạ châu………………………………………………………………………….. 17
1.4.6. Cây Râu mèo…………………………………………………………………………. 18
1.4.7. Nga Truật …………………………………………………………………………….. 19
1.5. Tổng quan về mô hình đánh giá độc tính cấp, bán trường diễn…………… 21
1.5.1. Các phương pháp thử nghiệm độc tính cấp ……………………………….. 21
1.5.2. Các phương pháp thử nghiệm độc tính bán trường diễn ……………… 23
1.6. Tổng quan các mô hình đánh giá tác dụng bảo vệ gan ………………………. 25
CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………… 28
2.1. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………………………….. 28
2.1.1. Chế phẩm nghiên cứu …………………………………………………………….. 28
2.1.2. Thuốc, hoá chất dùng trong nghiên cứu…………………………………….. 28
2.1.3. Máy móc và dụng cụ dùng trong nghiên cứu …………………………….. 292.2. Động vật nghiên cứu …………………………………………………………………….. 29
2.2.1. Động vật nghiên cứu độc tính cấp và bảo vệ gan ……………………….. 29
2.2.2. Động vật nghiên cứu độc tính bán trường diễn ………………………….. 30
2.3. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….. 30
2.3.1. Sơ đồ nghiên cứu……………………………………………………………………. 30
2.3.2. Thiết kế nghiên cứu………………………………………………………………… 30
2.3.3. Phương pháp nghiên cứu đánh giá độc tính cấp của Cao GM Tuệ
Tĩnh ………………………………………………………………………………………………. 31
2.3.4. Phương pháp nghiên cứu đánh giá độc tính bán trường diễn của Cao
GM Tuệ Tĩnh………………………………………………………………………………….. 31
2.3.5. Phương pháp nghiên cứu đánh giá tác dụng bảo vệ của Cao GM Tuệ
Tĩnh ………………………………………………………………………………………………. 32
2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu…………………………………………………… 34
2.5. Xử lý và phân tích số liệu ……………………………………………………………… 34
2.6. Đạo đức trong nghiên cứu……………………………………………………………… 34
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………………… 35
3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của Cao GM Tuệ Tĩnh …………………… 35
3.2. Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn của cao GM Tuệ Tĩnh ….. 36
3.2.1. Tình trạng chung ……………………………………………………………………. 36
3.2.2. Sự thay đổi thể trọng chuột……………………………………………………… 36
3.2.3. Đánh giá chức năng tạo máu……………………………………………………. 37
3.2.4. Đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan……………………………………. 41
3.2.5. Đánh giá chức năng gan………………………………………………………….. 43
3.2.6. Đánh giá chức năng thận…………………………………………………………. 45
3.2.7. Đánh giá hình thái và cấu trúc vi thể gan, thận của chuột:…………… 45
3.3. Kết quả đánh giá tác dụng bảo vệ gan của cao GM Tuệ Tĩnh…………….. 483.3.1. Ảnh hưởng của cao dược liệu Cao GM lên hoạt độ các enzym AST,
ALT và chỉ số gan…………………………………………………………………………… 48
3.3.2. Ảnh hưởng của Cao GM lên nồng độ MDA, GSH trong dịch đồng
thể gan chuột gây độc bằng CCl4………………………………………………………. 50
3.3.3. Ảnh hưởng của Cao GM đến hình ảnh đại thể và vi thể gan chuột
được gây độc bằng CCl4…………………………………………………………………… 51
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN …………………………………………………………………. 54
4.1. Bàn luận về độc tính của Cao GM Tuệ Tĩnh ……………………………………. 54
4.1.1. Bàn luận về độc tính cấp của Cao GM Tuệ Tĩnh………………………… 54
4.1.2. Bàn luận về độc tính bán trường diễn của Cao GM Tuệ Tĩnh……… 55
4.2. Bàn luận về tác dụng bảo vệ gan của Cao GM Tuệ Tĩnh …………………… 58
4.2.1. Cao GM Tuệ tĩnh liều 2,4gam/kg/ngày …………………………………….. 59
4.2.2. Cao GM Tuệ tĩnh liều 7,2 gam/kg/ngày ……………………………………. 60
4.2.3. Bàn luận về “ Cao GM Tuệ Tĩnh” theo lý luận YHCT ……………….. 61
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………… 63
KHUYẾN NGHỊ……………………………………………………………………………….. 64
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Các chất độc với gan được dùng để gây tổn thương gan thực
nghiệm ở chuột cống trắng ………………………………………………. 26
Bảng 2.1. Thành phần 100g Cao GM Tuệ Tĩnh………………………………… 28
Bảng 2.2. Bảng điểm đánh giá tổn thương vi thể gan chuột………………… 33
Bảng 3.1: Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của Cao GM……………………. 35
Bảng 3.2: Ảnh hưởng của Cao GM đến thể trọng chuột……………………… 36
Bảng 3.3. Ảnh hưởng của Cao GM đến số lượng hồng cầu trong máu
chuột cống trắng……………………………………………………………… 37
Bảng 3.4. Ảnh hưởng của Cao GM đến hàm lượng huyết sắc tố trong máu
chuột cống trắng……………………………………………………………… 37
Bảng 3.5. Ảnh hưởng của Cao GM đến hàm lượng Hematocrit trong máu
chuột cống trắng……………………………………………………………… 38
Bảng 3.6. Ảnh hưởng của Cao GM đến thể tích trung bình hồng cầu trong
máu chuột cống trắng………………………………………………………. 38
Bảng 3.7. Ảnh hưởng của Cao GM đến số lượng bạch cầu trong máu
chuột cống trắng……………………………………………………………… 39
Bảng 3.8. Ảnh hưởng của Cao GM đến công thức bạch cầu trong máu
chuột cống trắng……………………………………………………………… 40
Bảng 3.9. Ảnh hưởng của Cao GM đến Tiểu cầu trong máu chuột cống
trắng ……………………………………………………………………………… 41
Bảng 3.10. Ảnh hưởng của Cao GM đến hoạt độ AST (GOT) trong máu . 41
Bảng 3.11. Ảnh hưởng của Cao GM đến hoạt độ ALT (GPT) trong máu . 42
Bảng 3.12. Ảnh hưởng của Cao GM đến Bilirubin toàn phần trong máu
chuột……………………………………………………………………………… 43
Bảng 3.13. Ảnh hưởng của Cao GM đến Albumin trong máu chuột ……… 44Bảng 3.14. Ảnh hưởng của Cao GM đến nồng độ Cholesterol toàn phần
trong máu chuột ……………………………………………………………… 44
Bảng 3.15. Ảnh hưởng của Cao GM đến Creatinin trong máu chuột……… 45
Bảng 3.16. Hoạt độ AST và ALT ở các lô nghiên cứu …………………………. 48
Bảng 3.17. Chỉ số gan ở các lô nghiên cứu …………………………………………. 49
Bảng 3.18. Nồng độ MDA và GSH dịch đồng thể gan ở các lô nghiên cứu50
Bảng 3.19. Đặc điểm mô bệnh học đại thể của gan chuột……………………… 5