Đánh giá tác dụng phương pháp Cận tam châm kết hợp sóng xung kích điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống

Luận văn bác sĩ chuyên 2 Đánh giá tác dụng phương pháp Cận tam châm kết hợp sóng xung kích điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống. Hội chứng thắt lưng hông (HCTLH) là một hội chứng bệnh thường gặp trên lâm sàng, bao gồm các triệu chứng biểu hiện tổn thương đồng thời bệnh lý cột sống thắt lưng và bệnh lý của các rễ thần kinh tạo thành dây thần kinh hông to trong đám rối thần kinh thắt lưng cùng [1].
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 80% dân số từng trải qua ít nhất một lần đau vùng cột sống thắt lưng trong đời. Tại Hoa Kỳ, hội chứng thắt lưng hông là nguyên nhân phổ biến đứng thứ hai khiến người bệnh tìm đến cơ sở y tế, xuất hiện ở cả hai giới và thường gặp trong lứa tuổi lao động [2]. Ở Việt Nam, một số nghiên cứu cho thấy hội chứng thắt lưng hông chiếm khoảng 2% dân số, tỷ lệ này tăng lên 17% ở nhóm trên 60 tuổi, đồng thời đây cũng là một trong 15 bệnh lý cơ xương khớp thường gặp nhất [3].

Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều phương pháp điều trị hội chứng thắt lưng hông bằng nội khoa như: thuốc tây y, các phương pháp vật lý trị liệu, thể dục trị liệu… Một số trường hợp phải điều trị ngoại khoa. Các thuốc giảm đau và kháng viêm không steroid cho hiệu quả giảm đau nhanh trong giai đoạn cấp, tuy nhiên việc sử dụng kéo dài có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn như rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng chức năng gan, thận và tim mạch. Can thiệp ngoại khoa chỉ được chỉ định trong những trường hợp nặng và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng. Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp điều trị không dùng thuốc, có hiệu quả giảm đau tốt, hạn chế tác dụng phụ và dễ triển khai trên lâm sàng là nhu cầu cần thiết.Trong điều trị nội khoa, điều trị bằng sóng xung kích là một trong những phương pháp điều trị vật lý trị liệu có hiệu quả, được nhiều nghiên cứu sử dụng để điều trị các bệnh lý cơ xương khớp với tác dụng giãn cơ, giảm đau. Ngày nay, sóng xung kích được sử dụng trong lĩnh vực y khoa để điều trị các triệu chứng đau cơ mạn tính, rối lọan gân xương, các điểm đau chói ở vùng cổ và lưng [4], [5].2
Trong Y học cổ truyền (YHCT), HCTLH được mô tả trong phạm vi “Chứng tý” với các bệnh danh: “Tọa cốt phong”, “Yêu cước thống”… [6]. Với các phương pháp điều trị: dùng thuốc và không dùng thuốc, trong đó châm cứu là kỹ thuật điều trị có tác dụng giảm đau và phục hồi vận động CSTL, đã được chứng minh bằng nhiều nghiên cứu khoa học [7]. Hiện nay, Cận tam châm là phương pháp tân châm do giáo sư Cận Thụy (Trung Quốc) sáng lập ra đã được áp dụng rộng rãi và có nhiều nghiên cứu cho kết quả khả quan trong điều trị HCTLH tại Việt Nam và thế giới [8], [9], [10].
Với mong muốn phối hợp ưu điểm giảm đau, giãn cơ nhanh của sóng xung kích và tác dụng đuổi ngoại tà, cân bằng âm dương, thông kinh lạc, điều hoà chức năng tạng phủ của phương pháp Cận tam châm. Đồng thời đóng góp minh chứng trên lâm sàng, mang lại cho bệnh nhân và cán bộ y tế thêm một lựa chọn trong điều trị hội chứng thắt lưng hông, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tác dụng phương pháp Cận tam châm kết hợp sóng xung kích điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống” với hai mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng của phương pháp Cận tam châm kết hợp sóng xung kích điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống.
2. Mô tả một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị của phương pháp Cận tam châm kết hợp sóng xung kích điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
Chương 1: TỔNG QUAN……………………………………………………………………. 3
1.1. Tổng quan về hội chứng thắt lưng hông theo Y học hiện đại……………….. 3
1.1.1. Giải phẫu vùng cột sống thắt lưng……………………………………………. 3
1.1.2. Khái niệm chung về hội chứng thắt lưng hông…………………………… 6
1.1.3. Nguyên nhân của hội chứng thắt lưng hông………………………………. 6
1.1.4. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng hội chứng thắt lưng hông … 7
1.1.5. Chẩn đoán …………………………………………………………………………….. 9
1.1.6. Điều trị ……………………………………………………………………………….. 11
1.2. Tổng quan về hội chứng thắt lưng hông theo Y học cổ truyền……………. 13
1.2.1. Bệnh danh …………………………………………………………………………… 13
1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh ………………………………………….. 13
1.2.3. Các thể lâm sàng và điều trị…………………………………………………… 14
1.3. Tổng quan về phương pháp Cận tam châm ……………………………………… 18
1.3.1. Đại cương……………………………………………………………………………. 18
1.3.2. Cơ sở lý luận chọn huyệt Cận tam châm…………………………………. 19
1.3.3. Cơ sở lý luận và phác đồ huyệt theo phương pháp Cận tam châm
trong điều trị hội chứng thắt lưng hông ……………………………………………. 21
1.4. Tổng quan về sóng xung kích ………………………………………………………… 22
1.4.1. Lịch sử ứng dụng sóng xung kích trong y học …………………………. 22
1.4.2. Nguyên lý tạo sóng xung kích ……………………………………………….. 23
1.4.3. Đặc điểm sóng xung kích………………………………………………………. 23
1.4.4. Cơ chế tác dụng của sóng xung kích ………………………………………. 24
1.4.5. Chỉ định và chống chỉ định của sóng xung kích……………………….. 24
1.4.6. Tác dụng phụ……………………………………………………………………….. 25
1.4.7. Quy trình điều trị bằng sóng xung kích: ………………………………….. 251.5. Tình hình nghiên cứu về điều trị hội chứng thắt lưng hông trên thế giới và
Việt Nam …………………………………………………………………………………………… 25
1.5.1. Trên thế giới………………………………………………………………………… 25
1.5.2. Tại Việt Nam……………………………………………………………………….. 28
Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………. 30
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu ………………………………………………. 30
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………………….. 30
2.1.2. Phương tiện nghiên cứu ………………………………………………………… 31
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu…………………………………………………… 33
2.3. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………………. 33
2.3.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học hiện đại……………………….. 33
2.3.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền …………………….. 34
2.3.3. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân ……………………………………………….. 34
2.4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….. 35
2.4.1. Thiết kế nghiên cứu ……………………………………………………………… 35
2.4.2. Cỡ mẫu……………………………………………………………………………….. 35
2.4.3. Phương pháp chọn mẫu ………………………………………………………… 35
2.4.4. Các bước tiến hành nghiên cứu ……………………………………………… 35
2.4.5. Quy trình điều trị………………………………………………………………….. 38
2.5. Các biến số và chỉ số nghiên cứu……………………………………………………. 40
2.6. Phương pháp thu thập và đánh giá kết quả ………………………………………. 41
2.6.1. Mức độ đau theo VAS ………………………………………………………….. 41
2.6.2. Độ giãn cột sống thắt lưng ……………………………………………………. 42
2.6.3. Tầm vận động chủ động cột sống thắt lưng …………………………….. 43
2.6.4. Đánh giá mức độ chèn ép rễ thần kinh tọa bằng nghiệm pháp Lasègue.. 44
2.6.5. Các hoạt động chức năng sinh hoạt hàng ngày – theo ODI…………….. 44
2.6.6. Đánh giá kết quả điều trị chung……………………………………………… 45
2.6.7. Đánh giá sự thay đổi của các triệu chứng YHCT……………………… 452.7. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu…………………………………………… 46
2.8. Hạn chế của nghiên cứu ………………………………………………………………… 46
2.9. Đạo đức trong nghiên cứu……………………………………………………………… 46
2.10. Sơ đồ nghiên cứu………………………………………………………………………… 48
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………….. 49
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ……………………………………… 49
3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi………………………………….. 49
3.1.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới………………………………….. 50
3.1.3. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp ……………………………………… 50
3.1.4. Tính chất khởi phát đau ………………………………………………………… 51
3.1.5. Phân bố theo thời gian mắc bệnh……………………………………………. 51
3.1.6. Phân bố theo rễ thần kinh tổn thương……………………………………… 52
3.1.7. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo đường kinh bị bệnh……………. 52
3.1.8. Đặc điểm về các chỉ số lâm sàng của 2 nhóm trước điều trị ………. 53
3.1.9. Đặc điểm về các triệu chứng YHCT của 2 nhóm trước điều trị….. 54
3.2. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………….. 55
3.2.1. Hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS ……………………………….. 55
3.2.2. Kết quả phục hồi chức năng vận động cột sống thắt lưng………….. 56
3.2.3. Sự thay đổi trên các triệu chứng Y học cổ truyền …………………….. 62
3.2.4. Kết quả điều trị chung…………………………………………………………… 63
3.2.5. Tác dụng không mong muốn của phương pháp kết hợp ……………. 64
3.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị của nhóm nghiên cứu:….. 65
3.3.1. Sự ảnh hưởng của thời gian mắc bệnh tới kết quả điều trị…………. 65
3.3.2. Sự ảnh hưởng của nghề nghiệp tới kết quả điều trị…………………… 65
3.3.3. Sự ảnh hưởng của hoàn cảnh khởi phát tới kết quả điều trị ……….. 66
3.3.4. Sự ảnh hưởng của số đường kinh bị bệnh tới kết quả điều trị…….. 66Chƣơng 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………… 67
4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu ……………………………………………….. 67
4.1.1. Phân bố bệnh nhân theo tuổi………………………………………………….. 67
4.1.2. Phân bố bệnh nhân theo giới………………………………………………….. 69
4.1.3. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp ……………………………………… 70
4.1.4. Hoàn cảnh khởi phát đau ………………………………………………………. 71
4.1.5. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh ……………………………………………. 71
4.1.6. Rễ thần kinh tổn thương ……………………………………………………….. 72
4.1.7. Sự phân bố đường kinh bị bệnh theo YHCT:…………………………… 73
4.1.8. Đặc điểm về các chỉ số lâm sàng của 2 nhóm trước điều trị ………. 74
4.2. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………….. 75
4.2.1. Kết quả giảm đau theo thang điểm VAS …………………………………. 75
4.2.2. Kết quả phục hồi chức năng vận động cột sống thắt lưng………….. 80
4.2.3. Sự thay đổi của các triệu chứng Y học cổ truyền……………………… 87
4.2.4. Kết quả điều trị chung…………………………………………………………… 89
4.2.5. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng của phương pháp kết hợp 93
4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị ………………………………….. 95
4.3.1. Sự ảnh hưởng của thời gian mắc bệnh tới kết quả điều trị…………. 95
4.3.2. Sự ảnh hưởng của nghề nghiệp tới kết quả điều trị…………………… 96
4.3.3. Sự ảnh hưởng của hoàn cảnh khởi phát tới kết quả điều trị ……….. 96
4.3.4. Sự ảnh hưởng của số đường kinh bị bệnh tới kết quả điều trị…….. 96
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………. 98
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………… 99
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCDANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS………………………….. 42
Bảng 2.2. Đánh giá phân loại độ giãn thắt lưng…………………………………….. 43
Bảng 2.3. Đánh giá tầm vận động gấp cột sống thắt lưng ………………………. 43
Bảng 2.4. Đánh giá tầm vận động nghiêng cột sống thắt lưng ………………… 43
Bảng 2.5. Đánh giá tầm vận động đứng duỗi cột sống thắt lưng……………… 44
Bảng 2.6. Đánh giá điểm Lasègue ………………………………………………………. 44
Bảng 2.7. Đánh giá chức năng sinh hoạt hằng ngày………………………………. 45
Bảng 2.8. Đánh giá kết quả điều trị chung……………………………………………. 45
Bảng 3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi………………………………… 49
Bảng 3.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo hoàn cảnh khởi phát đau…… 51
Bảng 3.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo rễ thần kinh tổn thương ……. 52
Bảng 3.4. Đặc điểm về các chỉ số lâm sàng của 2 nhóm trước điều trị …….. 53
Bảng 3.5. Đặc điểm về các triệu chứng YHCT của 2 nhóm trước điều trị… 54
Bảng 3.6. Sự thay đổi thang điểm VAS trước và sau điều trị của hai nhóm55
Bảng 3.7. Sự cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng theo Schober trước và sau
điều trị………………………………………………………………………………. 56
Bảng 3.8. Sự cải thiện độ Lasègue trước và sau điều trị…………………………. 57
Bảng 3.9. Sự cải thiện tầm vận động gấp cột sống thắt lưng…………………… 58
Bảng 3.10. Sự cải thiện tầm vận động duỗi cột sống thắt lưng …………………. 59
Bảng 3.11. Sự cải thiện tầm vận động nghiêng (bên đau) cột sống thắt lưng 60
Bảng 3.12. Sự thay đổi CNSHHN theo thang điểm ODI …………………………. 61
Bảng 3.13. Sự thay đổi trên các triệu chứng Y học cổ truyền …………………… 62
Bảng 3.14. Sự ảnh hưởng của thời gian mắc bệnh tới kết quả điều trị……….. 65
Bảng 3.15. Sự ảnh hưởng của nghề nghiệp tới kết quả điều trị…………………. 65
Bảng 3.16. Sự ảnh hưởng của hoàn cảnh khởi phát tới kết quả điều trị……… 66
Bảng 3.17. Sự ảnh hưởng của số đường kinh bị bệnh tới kết quả điều trị…… 66DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới ……………………………… 50
Biểu đồ 3.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp………………….. 50
Biểu đồ 3.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thời gian mắc bệnh………… 51
Biểu đồ 3.4. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo theo đường kinh bị bệnh … 52
Biểu đồ 3.5. Kết quả điều trị chung sau 7 ngày ………………………………………. 63
Biểu đồ 3.6. Kết quả điều trị chung sau 14 ngày …………………………………….. 6