Đánh giá tác dụng bài tập McKenzie kết hợp hoàn Độc hoạt tang ký sinh, điện châm điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá tác dụng bài tập McKenzie kết hợp hoàn Độc hoạt tang ký sinh, điện châm điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống. Đau cột sống thắt lưng (CSTL) còn có tên gọi khác là đau lưng dưới (low back pain) là một hội chứng bệnh gặp nhiều trên lâm sàng và ngày càng gia tăng ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Ước tính trong cộng đồng có khoảng 70 – 85% người trưởng thành từng bị đau CSTL ít nhất một lần trong đời, trong số đó có khoảng 10% chuyển thành đau CSTL mạn tính [1], [2], [3], [4], [5]. Tỉ lệ này biến đổi khác nhau tùy theo từng khu vực. Tại Mỹ, đây là nguyên nhân chính khiến phụ nữ dưới 45 tuổi hạn chế vận động [1].Tại Hà Lan theo thống kê KNGF năm 2017 có 900.000 mắc mới đau thắt lưng (ĐTL), trong đó tỉ lệ nam nữ 45:55 [6]. Tại Trung Quốc tỉ lệ ĐTL trung bình hàng năm 20,88%-29,88%, khoảng 11% -12% dân số bị tàn tật do ĐTL [7].

Tại Việt Nam, năm 2015 một nghiên cứu cắt ngang của Hồ Phạm Thục Lan và cộng sự, thoái hóa đĩa điệm chiếm 83,4% trong đó đau lưng chiếm 44% ở người trên 60 tuổi [8]. Đây là con số đáng báo động có xu hướng gia tăng hàng năm cùng với sự già đi của dân số. Đau cột sống thắt lưng tuy không phải là bệnh đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh nhưng là bệnh đau lâu, kéo dài, âm ỉ, hay tái phát gây tác động nhiều đến chất lượng đời sống, sinh hoạt và lao động của người dân, tạo gánh nặng đáng kể cho xã hội và nền kinh tế toàn cầu.
Điều trị ĐTL ngày càng được quan tâm, đặc biệt là sự kết hợp giữa các phương pháp YHHĐ và YHCT. YHHĐ kết vật lý trị liệu phục hồi chức năng với các phương pháp tập luyện như bài tập McKenzie, William…đem lại kết quả điều trị ngày càng tốt hơn [9], [10]. Bài tập McKenzie là bài tập được ra đời từ những năm 60 của thế kỷ trước. Là phương pháp điều trị có cơ sở khoa học đã được chứng minh và được ứng dụng rộng rãi trên nhiều quốc gia [11].
Theo YHCT, đau cột sống thắt lưng thuộc phạm vi “chứng tý” có bệnh danh là: „„Yêu thống” YHCT có nhiều phương pháp điều trị mang lại hiệu2 quả rõ rệt. Điện châm là phương pháp điều trị có hiệu quả các chứng đau, đặc biệt ĐTL [12]. Bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh là bài thuốc cổ phương được sử dụng điều trị chứng đau vùng eo lưng rất hiệu quả đã được chứng minh qua nhiều thế hệ [13], [14]. Tại bệnh viện Y Dược cổ truyền Thanh Hóa bài thuốc được làm thành viên hoàn cứng, đóng túi 12g, tiện lợi dễ sử dụng.
Vì vậy điều trị kết hợp bài tập McKenzie, điện châm, hoàn độc hoạt tang ký sinh sẽ có hiệu quả, dễ thực hiện, chi phí thấp và có khả năng dự phòng tái phát nhưng chưa có một nghiên cứu nào đánh giá tác dụng của phương pháp này.
Vì vậy nghiên cứu: “Đánh giá tác dụng bài tập McKenzie kết hợp hoàn Độc hoạt tang ký sinh, điện châm điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống” được đặt ra với mục tiêu:
1. Đánh giá tác dụng của bài tập McKenzie kết hợp hoàn Độc hoạt Tang ký sinh, điện châm điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống.
2. Mô tả một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị của phương pháp

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………… 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………… 3
1.1. GIẢI PHẪU CỘT SỐNG THẮT LƯNG……………………………………….. 3
1.1.1. Đặc điểm cấu tạo ………………………………………………………………….. 3
1.1.2. Đĩa đệm thắt lưng …………………………………………………………………. 4
1.1.3. Các dây chằng thắt lƣng ………………………………………………………… 5
1.1.4. Các mạch máu và thần kinh đĩa đệm……………………………………….. 5
1.1.5. Thần kinh cột sống thắt lƣng ………………………………………………….. 5
1.2. ĐAU CỘT SỐNG THẮT LƯNG THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI ………….. 6
1.2.1. Định nghĩa ………………………………………………………………………….. 6
1.2.2. Nguyên nhân của đau cột sống thắt lƣng………………………………….. 6
1.2.3. Cơ chế đau …………………………………………………………………………… 6
1.2.4. Thoái hóa cột sống thắt lƣng ………………………………………………….. 7
1.2.5. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của đau CSTL do thoái hóa . 9
1.2.6. Chẩn đoán ………………………………………………………………………….. 11
1.2.7. Điều trị ………………………………………………………………………………. 12
1.3. ĐAU THẮT LƯNG DO THOÁI HÓA CỘT SỐNG THEO Y HỌC
CỔ TRUYỀN …………………………………………………………………………………. 13
1.3.1. Bệnh danh ………………………………………………………………………….. 13
1.3.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh …………………………………………. 14
1.3.3. Các thể bệnh. ……………………………………………………………………… 15
1.4. TỔNG QUAN VỀ ĐIỆN CHÂM ……………………………………………….. 18
1.4.1. Định nghĩa …………………………………………………………………………. 18
1.4.2. Cơ chế tác dụng ………………………………………………………………….. 19
1.4.3. Chỉ định và chống chỉ định…………………………………………………… 20
1.4.4. Tai biến thƣờng gặp và xử trí ……………………………………………….. 20
1.4.5. Kỹ thuật bổ tả của điện châm ……………………………………………….. 211.5.

TỔNG QUAN VỀ HOÀN ĐỘC HOẠT TANG KÝ SINH ……………. 22
1.5.1. Nguồn gốc xuất xứ: …………………………………………………………….. 22
1.5.2. Phân tích tác dụng của bài thuốc …………………………………………… 23
1.5.3. Tác dụng từng vị thuốc………………………………………………………… 23
1.6. TỔNG QUAN VỀ TẬP VẬN ĐỘNG CỐT SỐNG THEO Y HỌC
HIỆN ĐẠI………………………………………………………………………………………. 23
1.6.1. Vài nét về Mckenzie ……………………………………………………………. 23
1.6.2. Bài tập Mckenzie ………………………………………………………………… 24
1.7. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU ĐÃ LÀM TRONG NƯỚC VÀ TRÊN THẾ
GIỚI LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI……………………………………………………… 25
1.7.1. Các nghiên cứu trên thế giới…………………………………………………. 25
1.7.2. Các nghiên cứu trong nƣớc…………………………………………………… 26
Chƣơng 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………… 28
2.1. CHẤT LIỆU NGHIÊN CỨU……………………………………………………… 28
2.1.1. Hoàn Độc hoạt Tang ký sinh ………………………………………………… 28
2.1.2. Dạng bào chế và tiêu chuẩn dƣợc liệu……………………………………. 28
2.1.3. Bài tập McKenzie ……………………………………………………………….. 29
2.1.4. Bộ dụng cụ điện châm …………………………………………………………. 32
2.2. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU ……………… 33
2.2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân………………………………………………….. 33
2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ………………………………………………………………. 34
2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………………………………….. 34
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu …………………………………………………………….. 34
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu……………………………………………………………… 34
2.3.3. Quy trình nghiên cứu…………………………………………………………… 35
2.3.4. Phƣơng pháp đánh giá …………………………………………………………. 38
2.3.5. Địa điểm và thời gian nghiên cứu………………………………………….. 44
2.3.6. Xử lý số liệu……………………………………………………………………….. 44
2.3.7. Đạo đức nghiên cứu…………………………………………………………….. 44

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………….. 45
3.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CHUNG ………………………………………………….. 45
3.2. KẾT QUẢ SAU ĐIỀU TRỊ………………………………………………………… 49
3.2.1 Hiệu quả giảm đau qua từng thời điểm điều trị theo thang điểm VAS 49
3.2.2. Biến đổi tầm vận động cột sống thắt lưng………………………………. 51
3.2.3. Cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng………………………………………. 53
3.2.4. Cải thiện khoảng cách tay đất……………………………………………….. 53
3.2.5. Cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày……………………………….. 54
3.2.6. Cải thiện một số chứng trạng theo YHCT sau điều trị……………… 56
3.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHƢƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………………………….. 57
3.3.1. Trên lâm sàng ……………………………………………………………………. 57
3.3.2. Trên cận lâm sàng……………………………………………………………….. 58
3.4. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CỦA
PHƢƠNG PHÁP CAN THIỆP …………………………………………………………. 59
Chƣơng 4: BÀN LUẬN ………………………………………………………………………. 63
4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA NHÓM NGHIÊN CỨU …………………….. 63
4.1.1. Đặc điểm về tuổi…………………………………………………………………. 63
4.1.2. Đặc điểm về giới…………………………………………………………………. 64
4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp …………………………………………………….. 65
4.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh …………………………………………… 66
4.1.5. Đặc điểm Xquang trƣớc điều trị ……………………………………………. 66
4.1.6. Đặc điểm bệnh lý trƣớc điều trị…………………………………………….. 66
4.2. BÀN LUẬN VỀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ……………………………………….. 67
4.2.1. Sự cải thiện mức độ đau ………………………………………………………. 67
4.2.2. Sự cải thiện về tầm vận động CSTL………………………………………. 70
4.2.3. Sự cải thiên độ giãn CSTL……………………………………………………. 71
4.2.4. Sự cải thiện chức năng sinh hoạt hằng ngày …………………………… 72
4.2.5. Bàn luận về cải thiện một số chứng trạng theo YHCT …………….. 744.3. BÀN VỀ TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN………………………….. 78
4.3.1. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng ……………………………. 78
4.3.2. Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng………………………. 78
4.4. BÀN LUẬN VỀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ
ĐIỀU TRỊ ………………………………………………………………………………………. 79
4.4.1. Liên quan đến hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS………….. 79
4.4.2. Liên quan đến cải thiện tầm vận động cột sống ………………………. 80
4.4.3. Liên quan đến cải thiện chức năng sinh hoạt hằng ngày…………… 81
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………….. 83
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………. 84
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCDANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Thành phần mỗi gói hoàn Độc hoạt tang ký sinh 12g …………….. 22
Bảng 2.1: Phân loại mức độ đau…………………………………………………………. 40
Bảng 2.2: Phân loại mức độ giãn cột sống …………………………………………… 40
Bảng 2.3. Phân loại khoảng cách tay đất……………………………………………… 41
Bảng 2.4. Phân loại độ gấp cột sống. ………………………………………………….. 42
Bảng 2.5. Phân loại độ duỗi cột sống………………………………………………….. 42
Bảng 2.6. Đánh giá chức năng sinh hoạt hàng ngày ……………………………… 43
Bảng 2.7. Đánh giá thay đổi một số chứng trạng theo y học cổ truyền ……. 43
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo tuổi……………………………………………….. 45
Bảng 3.2. Phân bố bệnh nhân theo giới tính. ……………………………………….. 45
Bảng 3.3. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp. ………………………………….. 46
Bảng 3.4. Phân bố bệnh nhân theo thời gian mắc bệnh. ………………………… 47
Bảng 3.5. Đặc điểm X – quang trƣớc điều trị của 2 nhóm…………………….. 47
Bảng 3.6. Đặc điểm bệnh nhân trước khi điều trị của hai nhóm……………… 48
Bảng 3.7. Sự cải thiện điểm đau VAS qua từng thời điểm …………………….. 49
Bảng 3.8. Mức độ cải thiện về chức năng sinh hoạt hằng ngày………………. 54
Bảng 3.9. Sự thay đổi một số chứng trạng theo YHCT sau điều trị ………… 56
Bảng 3.10. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng của phƣơng pháp điều
trị …………………………………………………………………………………….. 57
Bảng 3.11. Sự thay đổi chỉ số công thức máu trƣớc và sau điều trị…………… 58
Bảng 3.12. Sự thay đổi chỉ số sinh hóa máu trƣớc và sau điều trị …………….. 58
Bảng 3.13. Mối liên quan giữa một số yếu tố đặc điểm chung đến hiệu quả
giảm đau theo thang điểm VAS…………………………………………… 59
Bảng 3.14. Mối liên quan giữa một số yếu tố đặc điểm chung đến sự cải thiện
chức năng sinh hoạt hàng ngày……………………………………………. 60
Bảng 3.15. Mối liên quan giữa một số yếu tố đặc điểm chung đến cải thiện
tầm vận động gấp cột sống ………………………………………………… 61
Bảng 3.16. Mối liên quan giữa một số yếu tố đặc điểm chung đến cải thiện
tầm vận động duỗi cột sống ……………………………………………….. 62DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Tỉ lệ phân bố nhân theo giới tính………………………………………… 46
Biểu đồ 3.2: Hiệu quả cải thiện điểm đau VAS trung bình sau điều trị ……… 50
Biểu đồ 3.3. Cải thiện tầm vận động gấp sau điều trị ………………………………. 51
Biểu đồ 3.4. Cải thiện tầm vận đông duỗi sau điều trị……………………………… 52
Biểu đồ 3.5. Sự Cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng (Schӧber) ……………….. 53
Biểu đồ 3.6. Biến đổi khoảng cách tay đất sau điều trị…………………………….. 53
Biểu đồ 3.7. Sự cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày qua các thời điểm. 5