Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng hạ glucose máu của bài thuốc Glu – NK trên mô hình đái tháo đường type 2

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng hạ glucose máu của bài thuốc Glu – NK trên mô hình đái tháo đường type 2.Năm 2025, theo thông báo mới nhất của Liên đoàn Đái tháo đường thế giới, có khoảng 589 triệu người trưởng thành đang sống chung với bệnh đái tháo đường, trong đó gần một nửa chưa được chẩn đoán. Thêm vào đó, khoảng 1,1 tỷ người khác đang gặp phải tình trạng rối loạn dung nạp glucose hoặc tăng đường huyết lúc đói, đối mặt với nguy cơ cao phát triển thành bệnh đái tháo đường týp 2. Dự đoán, con số này có thể đạt 853 triệu người vào năm 2050 nếu không có các biện pháp can thiệp hiệu quả. [1], [2]
Việt Nam đang trải qua sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế và xã hội, kèm theo những thay đổi trong lối sống, điều này đã góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh đái tháo đường týp 2 không chỉ ở trong nước mà còn trên toàn cầu. Theo nghiên cứu của Bệnh viện Nội tiết Trung ương năm 2020, tỷ lệ mắc ĐTĐ trong độ tuổi từ 30 đến 69 trên cả nước là 7,3%, trong khi tỷ lệ này tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh lên đến 8,3%. [3]

Với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, hiện nay có nhiều nhóm thuốc mới được sử dụng trong điều trị bệnh đái tháo đường, bao gồm: Insulin, Sulfonylurea, Metformin, ức chế DPP-4, ức chế SGLT-2 và đồng vận GLP-1.
Những liệu pháp này mang lại nhiều lợi ích, như tính tiện dụng và khả năng kiểm soát đường huyết nhanh chóng. Tuy nhiên, việc áp dụng trong thực thế lâm sàng vẫn gặp nhiều thách thức để đạt mục tiêu điều trị đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây ra các tác dụng phụ không mong muốn (hạ đường huyết, rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng chức năng gan, thận). Vì vậy, một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là tìm ra phương pháp điều trị vừa giúp kiểm soát tốt glucose máu, vừa hạn chế tác dụng phụ và giảm nguy cơ biến chứng. [4], [5]
Trước những thách thức của Y học hiện đại, Y học cổ truyền (YHCT) cung cấp một hướng giải quyết đầy hứa hẹn. Theo YHCT, bệnh đái tháo đường được mô tả qua chứng Tiêu khát và được điều trị hiệu quả bằng nhiều2 vị thuốc, bài thuốc qua cả thực nghiệm và lâm sàng. Đặc biệt, các nghiên cứu tại nhiều quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc, và Hàn Quốc đã chứng minh rằng việc phối hợp nhiều loại thảo dược dưới dạng một công thức (polyherbal formulation) mang lại hiệu quả cao hơn so với việc sử dụng dược liệu đơn lẻ.
Kết quả cho thấy, các hoạt chất đa dạng từ nguồn gốc tự nhiên khi được kết hợp có thể tạo ra tác dụng hiệp đồng, giúp hạ glucose máu qua nhiều cơ chế khác nhau, từ đó không chỉ tăng cường hiệu quả điều trị mà còn đảm bảo tính an toàn cao hơn cho người bệnh [6], [7], [8].
Để có thể áp dụng rộng rãi các bài thuốc dân gian hiệu quả trong điều trị lâm sàng, việc chứng minh chúng trên cơ sở khoa học thông qua các nghiên cứu y học hiện đại là điều cần thiết. Quá trình này sẽ giúp xác thực tính an toàn và hiệu quả thực sự của các bài thuốc, từ đó tạo niềm tin và khẳng định giá trị của chúng trong việc điều trị bệnh. Bài thuốc nam Glu – NK đã được sử dụng trên một số bệnh nhân mắc đái tháo đường type 2, cho thấy tác dụng thanh nhiệt, hạ tiêu, sinh tân chỉ khát, dưỡng tinh tủy và mang lại hiệu quả điều trị tốt. Tuy nhiên, hiện nay vẫn thiếu các nghiên cứu khoa học độc lập để làm sáng tỏ cơ chế và tác dụng hạ đường huyết của bài thuốc này.
Nhằm chứng minh hiệu quả của bài thuốc và phát huy những giá trị quý báu của Y học cổ truyền dưới góc nhìn của Y học hiện đại, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng hạ glucose máu của bài thuốc Glu – NK trên mô hình đái tháo đường type 2” với 2 mục tiêu chính:
1. Nghiên cứu độc tính cấp của bài thuốc Glu – NK.
2. Đánh giá tác dụng hạ glucose máu của bài thuốc Glu – NK và một số chỉ số liên quan trên mô hình đái tháo đường type 2 thực nghiệm

PHỤ LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
Chương 1: TỔNG QUAN……………………………………………………………………. 3
1.1. Tổng quan đái tháo đường theo Y học hiện đại……………………………….. 3
1.1.1. Định nghĩa…………………………………………………………………………….. 3
1.1.2. Phân loại đái tháo đường ………………………………………………………… 3
1.1.3. Cơ chế bệnh sinh……………………………………………………………………. 4
1.1.4. Chẩn đoán đái tháo đường ………………………………………………………. 5
1.1.5. Điều trị Đái tháo đường type 2 ………………………………………………… 7
1.2. Tổng quan bệnh đái tháo đường type 2 theo Y học cổ truyền………….. 12
1.2.1. Quan niệm đái tháo đường theo Y học cổ truyền……………………… 12
1.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị theo Y học cổ truyền ………………….. 14
1.3. Tổng quan về bài thuốc Glu – NK……………………………………………….. 15
1.3.1. Xuất xứ bài thuốc…………………………………………………………………. 15
1.3.2. Thành phần bài thuốc……………………………………………………………. 15
1.3.3. Phân tích bài thuốc và các vị thuốc ………………………………………… 15
1.4. Một số nghiên cứu trong nước và quốc tế về các vị thuốc, bài thuốc Y
học cổ truyền có tác dụng hạ đường huyết ………………………………………….. 18
1.4.1. Nghiên cứu tại Việt Nam………………………………………………………. 18
1.4.2. Nghiên cứu trên thế giới ……………………………………………………….. 19
1.5. Tổng quan một số mô hình đái tháo đường type 2 …………………………. 20
1.5.1. Gây đái tháo đường type 2 trên động vật bằng chế độ dinh dưỡng
kết hợp với hóa chất………………………………………………………………………. 20
1.5.2. Gây Đái tháo đường type 2 trên động vật bằng phương pháp di
truyền ………………………………………………………………………………………….. 21
1.5.3. Một số kỹ thuật thực hiện trên thực nghiệm…………………………….. 22CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU………………………………………………………………………………….. 24
2.1. Chất liệu nghiên cứu ………………………………………………………………….. 24
2.1.1. Thuốc nghiên cứu ………………………………………………………………… 24
2.1.2. Hóa chất và dụng cụ trong nghiên cứu ……………………………………. 24
2.2. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………… 25
2.3. Phương pháp nghiên cứu ……………………………………………………………. 25
2.3.1. Nghiên cứu độc tính cấp ……………………………………………………….. 25
2.3.2. Nghiên cứu tác dụng hạ glucose máu trên mô hình đái tháo đường
type 2…………………………………………………………………………………………… 26
2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu………………………………………………… 28
2.5. Xử lý số liệu……………………………………………………………………………… 28
2.6. Đạo đức nghiên cứu …………………………………………………………………… 29
2.7. Sai số và biện pháp khống chế sai số……………………………………………. 29
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ……………………………………………………………………. 30
3.1. Nghiên cứu độc tính cấp của bài thuốc Glu – NK………………………….. 30
3.2. Đánh giá tác dụng hạ glucose máu của bài thuốc Glu – NK trên mô hình
đái tháo đường type 2……………………………………………………………………….. 31
3.2.1. Sự thay đổi cân nặng và nồng độ glucose máu của chuột trong thời
gian gây mô hình đái tháo đường typ 2 ……………………………………………. 31
3.2.2. Tác dụng của GLU-NK lên nồng độ glucose máu và các chỉ số lipid
máu của chuột nhắt trắng ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc ………………. 33
3.2.3. Tác dụng của GLU-NK lên chỉ số đánh giá mức độ hủy hoại tế bào
gan và chỉ số đánh giá mức độ oxy hóa ở gan và tụy chuột nhắt trắng
ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc……………………………………………………. 36
3.2.4. Tác dụng của GLU-NK đến chức năng thận của chuột nhắt trắng
ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc……………………………………………………. 393.2.5. Tác dụng của GLU-NK lên trọng lượng gan và tụy của chuột nhắt
trắng ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc……………………………………………. 40
3.2.6. Tác dụng của GLU-NK đến mô bệnh học gan và tụy của chuột nhắt
trắng ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc……………………………………………. 42
Chương 4: BÀN LUẬN ………………………………………………………………………. 54
4.1. Về lựa chọn mô hình thực nghiệm đái tháo đường type 2……………….. 54
4.2. Tác dụng của bài thuốc Glu – NK lên nồng độ glucose máu và các chỉ
số lipid máu của chuột nhắt trắng ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần dùng thuốc ……… 55
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………….. 71
KHUYẾN NGHỊ………………………………………………………………………………… 72
TÀI LIỆU THAM KHẢ

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1. 1. Phân loại Insulin và thời gian tác dụng …………………………….. 11
Bảng 2. 1. Bài thuốc Glu – NK…………………………………………………………. 24
Bảng 3. 1. Độc tính cấp của bài thuốc Glu – NK ………………………………… 30
Bảng 3. 2. Sự thay đổi trọng lượng chuột trong 8 tuần ăn thức ăn giàu chất
béo………………………………………………………………………………… 31
Bảng 3. 3. Sự biến đổi nồng độ glucose máu của chuột sau 8 tuần ăn thức
ăn giàu chất béo ……………………………………………………………… 32
Bảng 3. 4. Tác dụng của GLU-NK lên nồng độ glucose máu của chuột nhắt
trắng ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần uống thuốc……………………………… 33
Bảng 3. 5. Tác dụng của GLU-NK lên nồng độ lipid máu của chuột nhắt
trắng đái tháo đường typ 2 sau 2 tuần uống thuốc……………….. 34
Bảng 3. 6. Tác dụng của GLU-NK đến hoạt độ AST (GOT) và ALT (GPT)
trong máu chuột nhắt trắng đái tháo đường typ 2 sau 2 tuần
uống thuốc……………………………………………………………………… 36
Bảng 3. 7. Tác dụng của GLU-NK đến nồng độ GSH và MDA trong gan
chuột nhắt trắng đái tháo đường typ 2 sau 2 tuần uống thuốc.. 37
Bảng 3. 8. Tác dụng của GLU-NK đến nồng độ GSH và MDA trong tụy
chuột nhắt trắng đái tháo đường typ 2 sau 2 tuần uống thuốc.. 38
Bảng 3. 9. Tác dụng của GLU-NK đến nồng độ creatinin và ure trong máu
chuột nhắt trắng đái tháo đường typ 2 sau 2 tuần uống thuốc.. 39
Bảng 3. 10. Trọng lượng gan của chuột ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần uống thuốc 40
Bảng 3. 11. Trọng lượng tụy của chuột ĐTĐ typ 2 sau 2 tuần uống thuốc. 41DANH MỤC HÌNH
Hình 3. 1. Hình ảnh đại thể gan chuột lô chứng …………………………………………43
Hình 3. 2. Hình ảnh đại thể gan chuột lô mô hình ………………………………………43
Hình 3. 3. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống glibenclamid 15 mg/kg/ngày …43
Hình 3. 4. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống GLU-NK 96 ml/kg/ngày……….43
Hình 3. 5. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống GLU-NK 48 ml/kg/ngày……….44
Hình 3. 6. Hình thái vi thể gan chuột lô chứng…………………………………………..45
Hình 3. 7. Hình thái vi thể gan chuột lô mô hình………………………………………..45
Hình 3. 8. Hình thái vi thể gan chuột lô uống glibenclamid liều 15 mg/kg/ngày 46
Hình 3. 9. Hình thái vi thể gan chuột lô uống GLU-NK liều 96 ml/kg/ngày ….46
Hình 3. 10. Hình thái vi thể gan chuột lô uống GLU-NK liều 48 ml/kg/ngày ..47
Hình 3. 11. Hình ảnh tụy chuột lô chứng…………………………………………………….49
Hình 3. 12. Hình ảnh tụy chuột lô mô hình………………………………………………….49
Hình 3. 13. Hình ảnh đại thể tụy chuột lô uống glibenclamid 15mg/kg/ngày…..49
Hình 3. 14. Hình ảnh đại thể tụy chuột lô uống GLU-NK 96 ml/kg/ngày ……….49
Hình 3. 15. Hình ảnh đại thể tụy chuột lô uống GLU-NK 48 ml/kg/ngày ……….49
Hình 3. 16. Hình thái vi thể tụy chuột lô chứng……………………………………………51
Hình 3. 17. Hình thái vi thể tụy chuột lô mô hình ………………………………………..51
Hình 3. 18. Hình thái vi thể tụy chuột lô uống glibenclamid 15 mg/kg/ngày …52
Hình 3. 19. Hình thái vi thể tụy chuột lô uống……………………………………………..52
Hình 3. 20. Hình thái vi thể tụy chuột lô uống……………………………………………..5