Đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm kết hợp cứu điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thể thận dương hư

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm kết hợp cứu điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thể thận dương hư. Đau thắt lưng là một trong những hội chứng cơ – xương – khớp thường gặp nhất trong cộng đồng, biểu hiện bằng cảm giác đau khu trú ở vùng từ đốt sống thắt lưng L1 đến nếp lằn mông. Tình trạng này có thể gặp ở một hoặc hai bên và xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó thoái hóa cột sống chiếm lệ cao nhất [1]. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của tác giả Trần Ngọc Ân đau thắt lưng do thoái hóa đã được ghi nhận là một trong những bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lao động và sinh hoạt hàng ngày của người bệnh [2].
Đau thắt lưng thường do nhiều. nguyên nhân, trong đó đau do thoái hóa cột sống thắt lưng chiếm hơn 90% các trường hợp đau lưng cơ học. Theo thống kê, tỷ lệ người bị thoái hóa cột sống tại Việt Nam chiếm 84,27% trong số các trường hợp đau thắt lưng [3].
Y học hiện đại điều trị đau thắt lưng do thoái hóa thường kết hợp nhiều phương pháp như thuốc giảm đau – chống viêm, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng và can thiệp ngoài không tùy theo mức độ tổn thương. Mặc dù vậy, nhiều người bệnh đáp ứng chưa tốt hoặc không thể sử dụng thuốc kéo dài do tác dụng phụ [4].

Theo y học cổ truyền, đau thắt lưng thuộc chứng “Yêu thống”, liên quan mật thiết đến chức năng của tạng thận. Ở thể bệnh thận dương hư, biểu hiện đau lưng thường kéo dài âm ỉ, nặng hơn khi vận động hoặc gặp lạnh, kèm theo mệt mỏi, sợ lạnh, tay chân lạnh, tiểu đêm tăng… Do đó, nguyên tắc được ký tập trung vào ôn bổ thận dương, thông kinh hoạt lạc và giảm đau [5]. Trong quá trình hành nghề khám chữa bệnh tại Bệnh viện Y dược cổ truyền và Phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ, chúng tôi nhận thấy trên lâm sàng, rất nhiều bệnh nhân đau thắt lưng do thoái hóa cột sống gặp ở thể thận dương hư.2
Điện châm và cứu ngải là hai phương pháp điều trị không dùng thuốc được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Điện châm giúp tăng tác dụng của châm cứu thông qua dòng xung điện tần số thấp, hỗ trợ giảm đau và cải thiện tuần hoàn tại chỗ. Cứu ngải có tác dụng ôn thông, tán hàn, rất phù hợp với thể bệnh thận dương hư. Việc kết hợp hai phương pháp này được kỳ vọng mang lại hiệu quả tốt hơn so với sử dụng đơn lẻ. Nhằm tăng cường sự kết hợp đa dạng các phương pháp điều trị y học cổ truyền trên người bệnh đau thắt lưng thể thận dương hư cũng như đánh giá một cách hệ thống hiệu quả của sự phối hợp hai phương pháp này, chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm kết hợp cứu điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thể thận dương hư” với hai mục tiêu:
1. Đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm kết hợp cứu điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thể thận dương hư tại Bệnh viện Y học cổ truyền và phục hồi chức năng tỉnh Phú Thọ.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị trong nghiên cứu

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU……………………………………………….. 3
1.1. Đau thắt lưng do thoái hóa cột sống theo y học hiện đại…………………. 3
1.1.1. Định nghĩa………………………………………………………………………………………3
1.1.2. Đặc điểm giải phẫu cột sống thắt lưng ……………………………………………..3
1.1.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh ……………………………………………………4
1.1.4. Triệu chứng thoái hóa cột sống thắt lưng………………………………………….5
1.1.5. Chẩn đoán……………………………………………………………………………………….8
1.1.6. Điều trị……………………………………………………………………………………………9
1.2. Đau thắt lưng theo y học cổ truyền. ……………………………………………. 10
1.2.1. Bệnh danh……………………………………………………………………………………..10
1.2.2. Nguyên nhân gây bệnh và cơ chế bệnh sinh……………………………………10
1.2.3. Các thể lâm sàng và phương pháp điều trị………………………………………11
1.3. Các phương pháp điều trị dùng trong nghiên cứu ……………………….. 14
1.3.1. Phương pháp điện châm…………………………………………………………………14
1.3.2. Định nghĩa và tác dụng, kỹ thuật của phương pháp cứu…………………..19
1.3.3. Phương pháp điều trị bằng hồng ngoại……………………………………………21
1.4. Tình hình nghiên cứu điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng trên thế giới
và Việt Nam………………………………………………………………………………………. 22
1.4.1. Trên thế giới………………………………………………………………………………….22
1.4.2. Tại Việt Nam…………………………………………………………………………………23CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 26
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu. ………………………………………….. 26
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu………………………………………………………………………26
2.1.2. Phương tiện nghiên cứu …………………………………………………………………26
2.2. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………….. 28
2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng nghiên cứu theo y học hiện đại ……….28
2.2.2. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu theo y học cổ truyền …………..28
2.2.3. Tiêu chuẩn loại trừ…………………………………………………………………………29
2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu………………………………………………… 29
2.3.1. Địa điểm nghiên cứu. …………………………………………………………………….29
2.3.2. Thời gian nghiên cứu. ……………………………………………………………………29
2.4. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………….. 29
2.4.1. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………………………………….29
2.4.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu………………………………………………..29
2.4.3. Biến số, chỉ số nghiên cứu……………………………………………………………..30
2.4.4. Phương pháp đánh giá kết quả ……………………………………………………….32
2.5. Quy trình nghiên cứu………………………………………………………………….. 34
2.5.1. Chọn đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………34
2.5.2. Phương pháp tiến hành…………………………………………………………………..35
2.6. Sai số và khống chế sai số ……………………………………………………………. 37
2.7. Phương pháp xử lý số liệu …………………………………………………………… 38
2.8. Đạo đức trong nghiên cứu …………………………………………………………… 38
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………. 413.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu…………………………………… 41
3.1.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi………………………………………….41
3.1.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới …………………………………………41
3.1.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp …………………………….42
3.1.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thời gian mắc bệnh ………………….42
3.1.4. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu…………………………………43
3.1.5. Đặc điểm tổn thương X-quang của đối tượng nghiên cứu ……………….44
3.2. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………… 45
3.2.1. Hiệu quả cải thiện mức độ đau theo thang điểm VAS……………………..45
3.2.2. Hiệu quả cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng theo khoảng Schober…46
3.2.3. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng ………………………..47
3.2.4. Hiệu quả cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày theo ODI…………..49
3.2.6. Hiệu quả cải thiện các chứng trạng y học cổ truyền ………………………..50
3.2.7. Tính an toàn của các phương pháp điều trị ……………………………………..51
3.3. Một số yếu tố liên quan ảnh hưởng đến kết quả điều trị ………………. 51
4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu…………………………………………….. 53
4.1.1. Đặc điểm về tuổi……………………………………………………………………………53
4.1.2. Đặc điểm về giới……………………………………………………………………………54
4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp ………………………………………………………………55
4.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc gây bệnh………………………………………………56
4.1.5. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu…………………………………57
4.1.6. Đặc điểm tổn thương X-quang của đối tượng nghiên cứu ……………….58
4.2. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………… 594.2.1. Hiệu quả cải thiện mức độ đau theo thang điểm VAS……………………..59
4.2.2. Hiệu quả cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng………………………………….62
4.2.3. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng ………………………..64
4.2.4. Hiệu quả cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày theo ODI…………..67
4.2.5. Hiệu quả cải thiện các chứng trạng y học cổ truyền ………………………..69
4.2.6. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị…………………..70
4.3. Một số yếu tố liên quan ảnh hưởng tới kết quả điều trị………………… 71
4.3.1. Yếu tố tuổi…………………………………………………………………………………….71
4.3.2. Yếu tố giới…………………………………………………………………………………….71
4.3.3. Yếu tố nghề nghiệp………………………………………………………………………..72
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………… 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH SÁCH PHỤ LỤCDANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Biến số, chỉ số nghiên cứu…………………………………………………….. 31
Bảng 3.1. Phân bố người bệnh theo tuổi………………………………………………… 41
Bảng 3.2. Phân bố người bệnh theo giới………………………………………………… 41
Bảng 3.3. Phân bố người bệnh theo nghề nghiệp ……………………………………. 42
Bảng 3.4. Phân bố người bệnh theo thời gian mắc bệnh ………………………….. 42
Bảng 3.5. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị của đối tượng nghiên cứu ……… 43
Bảng 3.6. Đặc điểm hình ảnh phim chụp X-quang trước điều trị………………. 44
Bảng 3.7. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cúi cột sống thắt lưng ……………. 47
Bảng 3.8. Hiệu quả cải thiện tầm vận động ngửa cột sống thắt lưng …………. 47
Bảng 3.9. Hiệu quả cải thiện tầm vận động nghiêng cột sống thắt lưng …….. 48
Bảng 3.10. Hiệu quả cải thiện tầm vận động xoay cột sống thắt lưng ……….. 48
Bảng 3.11. Hiệu quả cải thiện các chứng trạng y học cổ truyền ……………….. 50
Bảng 3.12. Tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị………………. 51
Bảng 3.13. Mối liên quan giữa tuổi và kết quả điều trị ……………………………. 51
Bảng 3.14. Mối liên quan giữa giới và kết quả điều trị ……………………………. 52
Bảng 3.15. Mối liên quan giữa nghề nghiệp và kết quả điều trị………………… 52
Bảng 3.16. Mối liên quan giữa thời gian mắc bệnh và kết quả điều trị………. 5