Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản, chống loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản, chống loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm. Viêm loét dạ dày là một trong những bệnh lý tiêu hóa mãn tính phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 10% dân số trên toàn cầu, và ước tính tại Việt Nam tỷ lệ này khoảng 6-7%. Bệnh thường có tính chu kỳ, dễ tái phát và có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như chảy máu, thủng dạ dày, hẹp môn vị, thậm chí là ung thư dạ dày. Viêm loét dạ dày tá tràng có thể xảy ra ở mọi độ tuổi, kéo dài và tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống cũng như công việc của người bệnh [1] [2].
Cơ chế bệnh sinh của bệnh viêm loét dạ dày được cho là do sự mất cân bằng giữa các yếu tố tấn công và yếu tố bảo vệ niêm mạc. Theo Y học cổ truyền (YHCT) viêm, loét dạ dày thuộc phạm vi chứng vị quản thống, là tình trạng rối loạn công năng của các tạng phủ Can, Tỳ, Vị [3].

Việc điều trị viêm loét dạ dày có thể thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, có thể áp dụng riêng lẻ hoặc kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền. Các loại thuốc tân dược mang lại hiệu quả điều trị cao, bên cạnh đó đó, các phương pháp điều trị theo YHCT như châm cứu, cấy chỉ, nhĩ châm kết hợp với thuốc YHCT cũng cho thấy hiệu quả tích cực trong việc cải thiện tình trạng bệnh. YHCT đã sử dụng nhiều bài thuốc và vị thuốc có tác dụng trong việc điều trị và làm giảm các triệu chứng lâm sàng của viêm loét dạ dày. Việc nghiên cứu các loại thuốc mới, đặc biệt là những thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên, mang lại giá trị khoa học và thực tiễn đáng kể trong điều trị bệnh này.
Trên cơ sở về tác dụng, công năng chủ trị của từng vị thuốc và một số nghiên cứu cho thấy: Lá khôi, Dạ cẩm, Ô tặc cốt, Bạch thược, Thảo quả, Chỉ thực đều có tác dụng chống viêm, giảm đau, trung hòa acid, chống loét dạ dày, làm lành vết loét dạ dày trên thực nghiệm cũng như trên lâm sàng. Mỗi vị thuốc đều có ưu, nhược điểm riêng. Tiến sĩ Trần Thị Hồng Ngãi đã lý luận2 và phối ngũ kết hợp các vị thuốc trên thành bài thuốc “Dạ Khôi Cốt”. Tuy nhiên sự kết hợp này liệu có đảm bảo chỉ có lợi mà không có những tương tác bất lợi hay không? Hiện vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá một cách tổng quát về tính an toàn của việc phối hợp các vị thuốc này và tác dụng điều trị bệnh viêm loét dạ dày của bài thuốc “Dạ Khôi Cốt”. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản, chống loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu:
1. Nghiên cứu độc tính cấp của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm.
2. Đánh giá tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản, chống loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………… 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU………………………………………………………. 3
1.1. Viêm loét dạ dày theo Y học hiện đại ……………………………………………… 3
1.1.1. Định nghĩa ………………………………………………………………………………. 3
1.1.2. Mô học dạ dày tá tràng và sinh lý bài tiết dịch vị …………………………. 3
1.1.3. Dịch tễ…………………………………………………………………………………….. 4
1.1.4. Nguyên nhân gây bệnh ……………………………………………………………… 5
1.1.5. Cơ chế bệnh sinh ……………………………………………………………………… 6
1.1.6. Triệu chứng lâm sàng ……………………………………………………………….. 6
1.1.7. Cận lâm sàng …………………………………………………………………………… 7
1.1.8. Chẩn đoán xác định ………………………………………………………………….. 7
1.1.9. Chẩn đoán phân biệt …………………………………………………………………. 8
1.1.10. Điều trị …………………………………………………………………………………. 8
1.1.11. Chế độ ăn uống nghỉ ngơi……………………………………………………….. 9
1.2. Trào ngược dạ dày thực quản theo Y học hiện đại…………………………….. 9
1.3. Viêm, loét dạ dày- trào ngược dạ dày thực quản theo Y học cổ truyền. 16
1.3.1. Bệnh danh ……………………………………………………………………………… 16
1.3.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh…………………………………………….. 16
1.3.3. Các thể lâm sàng…………………………………………………………………….. 17
1.3.4. Các bài thuốc YHCT điều trị chứng Vị quản thống…………………….. 18
1.4. Một số mô hình thực nghiệm đánh giá tác dụng của thuốc trên viêm loét
dạ dày- tá tràng …………………………………………………………………………………… 19
1.4.1. Loét Shay………………………………………………………………………………. 19
1.4.2. Loét do indomethacin ……………………………………………………………… 20
1.4.3. Loét do ethanol ………………………………………………………………………. 21
1.4.4. Loét gây bởi stress………………………………………………………………….. 21
1.4.5. Loét gây bởi Cysteamin…………………………………………………………… 211.5. Tổng quan về bài thuốc “Dạ khôi cốt” …………………………………………… 22
1.5.1. Nguồn gốc bài thuốc “Dạ khôi cốt” ………………………………………….. 22
1.5.2. Tính năng các vị thuốc…………………………………………………………….. 23
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………….. 28
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu……………………………………………….. 28
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu……………………………………………………………….. 28
2.1.2. Động vật nghiên cứu……………………………………………………………….. 29
2.1.3. Hoá chất nghiên cứu ……………………………………………………………….. 29
2.1.4. Dụng cụ, máy móc, thiết bị………………………………………………………. 30
2.2. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….. 30
2.2.1. Phương pháp nghiên cứu độc tính cấp của bài thuốc “Dạ khôi cốt”
trên chuột thực nghiệm……………………………………………………………. 30
2.2.2. Đánh giá tác dụng chống viêm loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi
cốt” trên thực nghiệm……………………………………………………………… 31
2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu …………………………………………………… 35
2.3.1. Địa điểm nghiên cứu……………………………………………………………….. 35
2.3.2. Thời gian nghiên cứu………………………………………………………………. 35
2.4. Xử lý số liệu ………………………………………………………………………………… 36
2.5. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu……………………………………………………. 36
2.6. Sơ đồ nghiên cứu………………………………………………………………………….. 36
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………… 37
3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của bài thuốc “Dạ khôi cốt” trên động
vật thực nghiệm ………………………………………………………………………………….. 37
3.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “Dạ khôi….. 39
3.2.1. Ảnh hưởng của “Dạ khôi cốt” lên đặc điểm tổn thương đại thể ở dạ
dày………………………………………………………………………………………… 39
3.2.2. Ảnh hưởng của Dạ khôi cốt đến số lượng tổn thương …………………. 39
3.2.3. Ảnh hưởng của “Dạ khôi cốt” lên vi thể dạ dày chuột…………………. 403.2.4. Kết quả hình ảnh đại thể và vi thể dạ dày chuột nghiên cứu…………. 43
3.3. Kết quả đánh giá tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản của bài
thuốc “Dạ khôi cốt” trên thực nghiệm……………………………………………………. 46
3.3.1. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến các chỉ số đánh giá dịch vị
và trọng lượng thân vị……………………………………………………………… 46
3.3.2. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến các chỉ số đánh giá đại thể
tổn thương thực quản………………………………………………………………. 48
3.3.3. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến hình ảnh vi thể thực quản51
3.3.4. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến xét nghiệm đánh giá chức
năng gan, thận………………………………………………………………………… 53
Chương 4: BÀN LUẬN………………………………………………………………………… 55
4.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của Dạ khôi cốt……………………………… 55
4.2. Kết quả nghiên cứu về tác dụng chống loét dạ dày của bài thuốc “ Dạ
khôi cốt” …………………………………………………………………………………………… 55
4.2.1. Mô hình gây loét dạ dày bằng Indomethacin: …………………………….. 55
4.2.2. Ảnh hưởng của Dạ khôi cốt đến tổn thương loét ………………………… 55
4.3. Kết quả nghiên cứu về tác dụng chống trào ngược dạ dày thực quản của
bài thuốc “ Dạ khôi cốt” ………………………………………………………………………. 58
4.3.1. Mô hình gây trào ngược dạ dày thực quản…………………………………. 58
4.3.2. Ảnh hưởng của bài thuốc “Dạ khôi cốt” đến các chỉ số đánh giá dịch
vị và trọng lượng thân vị …………………………………………………………. 59
4.3.3. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến các chỉ số đánh giá đại thể
tổn thương thực quản………………………………………………………………. 60
4.3.4. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến hình ảnh vi thể thực quản60
4.3.5. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến xét nghiệm đánh giá gan,
chức năng thận……………………………………………………………………….. 61
4.4. Bàn luận về bài thuốc nghiên cứu …………………………………………………… 62
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………….. 64
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………… 65
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Thành phần của bài thuốc “Dạ khôi cốt” …………………………………… 28
Bảng 2.2. Số lượng động vật thực nghiệm……………………………………………. 29
Bảng 2.3. Bảng điểm đánh giá tổn thương đại thể dạ dày ………………………. 32
Bảng 2.4: Bảng thang điểm vi thể theo Simões S ………………………………….. 32
Bảng 3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của Dạ khôi cốt trên chuột nhắt
trắng …………………………………………………………………………………. 38
Bảng 3.2. Ảnh hưởng của Dạ khôi cốt đến tỉ lệ loét và chỉ số loét…………… 39
Bảng 3.3. Ảnh hưởng của Cao lỏng Dạ khôi cốt đến số lượng tổn thương. 39
Bảng 3.4: Ảnh hưởng của Cao lỏng Dạ khôi cốt đến điểm đánh giá tổn
thương vi thể dạ dày……………………………………………………………. 40
Bảng 3.5 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến thể tích dịch vị ………. 46
Bảng 3.6 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến pH dịch vị …………….. 46
Bảng 3.7 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến độ acid tự do và acid
toàn phần trong dịch vị ……………………………………………………….. 47
Bảng 3.8. Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến cân nặng thân vị…….. 47
Bảng 3.9 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến diện tích tổn thương
thực quản và tỉ lệ % giảm tổn thương thực quản…………………….. 48
Bảng 3.10 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến điểm đánh giá đại thể
thực quản…………………………………………………………………………… 49
Bảng 3.11 Ảnh hưởng của Dạ khôi cốt đến hoạt độ AST, ALT……………….. 53
Bảng 3.12 Ảnh hưởng của bài thuốc Dạ khôi cốt đến nồng độ creatinin và ure5