Đánh giá tác dụng của phương pháp Phù châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thắt lưng

Luận văn chuyên khoa 2 Đánh giá tác dụng của phương pháp Phù châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thắt lưng. Đau thắt lưng hay còn gọi là đau thắt lưng vùng thấp (Low back pain) là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất, tạo ra gánh nặng đáng kể tới cá nhân, cộng đồng và tài chính toàn cầu [1].
Theo thống kê của Tổ chức y tế Thế Giới năm 2020, đau thắt lưng ảnh hưởng đến 619 triệu người trên toàn cầu và ước tính số ca mắc sẽ tăng lên 843 triệu ca vào năm 2050, chủ yếu do mở rộng dân số và già hóa dân số [2]. Các triệu chứng đau thắt lưng chủ yếu là nhẹ và thoáng qua, với 90% giảm dần trong vòng 6 tuần. Đối với thiểu số với các triệu chứng khó chữa, tác động đến chất lượng cuộc sống và ý nghĩa kinh tế là đáng kể [3].
Theo Y học hiện đại (YHHĐ), để điều trị bệnh lý đau thắt lưng, từ lâu đã có nhiều phương pháp điều trị nội khoa và phục hồi chức năng mang lại hiệu quả nhất định. Trong nội khoa ưu tiên sử dụng các nhóm giảm đau, thuốc chống viêm không steroid, thuốc giãn cơ để điều trị đau thắt lưng, ngoài ra còn kết hợp các phương pháp phục hồi chức năng như vật lý trị liệu, vận động trị liệu, cụ thể như chiếu tia hồng ngoại, siêu âm, và sử dụng kéo giãn cột sống thắt lưng. Việc sử dụng các thuốc trong điều trị nội khoa bảo tồn có ưu điểm là giảm đau nhanh, cải thiện triệu chứng nhanh, nhưng có thể có nhiều tác dụng phụ không mong muốn và thường không kéo dài được. Các phương pháp vận động trị liệu, vật lý trị liệu cũng đã được chứng minh có hiệu quả nhất định trong điều trị đau thắt lưng, tuy nhiên để sử dụng các phương pháp này cần có phải có kinh phí đầu tư trang thiết bị máy móc lớn, nên mới chỉ ít cơ sở áp dụng được. Vì vậy, việc sử dụng thuốc nội khoa và phục hồi chức năng trong điều trị đau thắt lưng vẫn còn gặp khó khăn.

Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau thắt lưng với bệnh danh là “Yêu thống’’, thuộc phạm vi chứng “Tý” đã được đề cập đến từ lâu trong y văn cổ. Các phương pháp không dùng thuốc để điều trị chứng bệnh này như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt,…là những phương pháp có hiệu quả đã được chứng minh [4].
Phù châm là một phương pháp châm được phát minh và phát triển bởi Giáo sư Phù Trung Hoa từ năm 1996. Đây là một phương pháp được đánh giá an toàn, hiệu2 quả, giảm đau nhanh, ít tác dụng không mong muốn. Phù châm đã được chứng minh lâm sàng có hiệu quả điều trị đau thắt lưng qua các nghiên cứu tại Trung Quốc và trên Thế giới [5, 6].
Qua thực tế lâm sàng, phù châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt là phương pháp điều trị đau thắt lưng đơn giản, dễ thực hiện, ứng dụng tốt. Tuy nhiên hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá tác dụng của phương pháp Phù châm trong điều trị đau thắt lưng trên lâm sàng. Vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá tác dụng của phương pháp Phù châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thắt lưng” với hai mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng của phương pháp Phù châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thắt lưng thể hàn thấp và huyết ứ.
2. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp trong quá trình điều trị

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………… 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU………………………………………………….. 3
1.1. Tổng quan đau thắt lưng theo y học hiện đại…………………………………. 3
1.1.1. Định nghĩa…………………………………………………………………………… 3
1.1.2. Dịch tễ học đau thắt lưng………………………………………………………. 3
1.1.3. Nguyên nhân ……………………………………………………………………….. 3
1.1.4. Cơ chế bệnh sinh………………………………………………………………….. 4
1.1.5. Chẩn đoán xác định………………………………………………………………. 4
1.1.6. Điều trị………………………………………………………………………………… 6
1.2. Tổng quan về đau thắt lưng theo YHCT……………………………………….. 7
1.2.1. Đại cương……………………………………………………………………………. 7
1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh ………………………………………….. 8
1.2.3. Thể lâm sàng và điều trị………………………………………………………… 9
1.3. Tổng quan về phương pháp Phù châm. ………………………………………. 11
1.3.1. Định nghĩa…………………………………………………………………………. 11
1.3.2. Cơ sở lý luận Y học cổ truyền của phương pháp Phù châm……… 11
1.3.3. Đặc điểm của phương pháp Phù châm…………………………………… 12
1.3.4. Cơ chế tác dụng của phương pháp Phù châm…………………………. 13
1.3.5. Chỉ định của phương pháp Phù châm……………………………………. 14
1.3.6. Chống chỉ định của phương pháp Phù châm ………………………….. 15
1.3.7. Nghiên cứu về Phù châm…………………………………………………….. 15
1.4. Tổng quan về phương pháp xoa bóp bấm huyệt…………………………… 15
1.4.1. Định nghĩa…………………………………………………………………………. 15
1.4.2. Tác dụng của phương pháp XBBH……………………………………….. 16
1.4.3. Chỉ định của phương pháp XBBH………………………………………… 16
1.4.4. Chống chỉ định của phương pháp XBBH………………………………. 161.5. Tổng quan các nghiên cứu điều trị đau thắt lưng …………………………. 17
1.5.1. Nghiên cứu về điều trị đau thắt lưng trên thế giới…………………… 17
1.5.2. Nghiên cứu về điều trị đau thắt lưng tại Việt Nam………………….. 17
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………….. 18
2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………….. 18
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn người bệnh………………………………………………… 18
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ……………………………………………………………… 18
2.2. Phương tiện nghiên cứu ……………………………………………………………. 19
2.3. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………. 19
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu ……………………………………………………………. 19
2.3.2. Quy trình nghiên cứu ………………………………………………………….. 19
2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu…………………………………………………. 21
2.5. Các chỉ số trong nghiên cứu………………………………………………………. 21
2.5.1. Đặc điểm chung của người bệnh nghiên cứu …………………………. 21
2.5.2. Các chỉ tiêu theo dõi trước – sau điều trị……………………………….. 21
2.6. Phương pháp thu thập số liệu…………………………………………………….. 22
2.6.1. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS ………………………….. 22
2.6.2. Đánh giá mức độ hạn chế vận động CSTL theo nghiệm pháp
Schober………………………………………………………………………………………. 22
2.6.3. Nghiệm pháp tay đất …………………………………………………………… 23
2.6.4. Tầm vận động cột sống thắt lưng………………………………………….. 24
2.6.5. Đánh giá mức độ hạn chế sinh hoạt hàng ngày theo bộ câu hỏi
Oswestry Disability……………………………………………………………………… 26
2.6.6. Đánh giá kết quả điều trị chung……………………………………………. 27
2.6.7. Đánh giá sự thay đổi các triệu chứng Y học cổ truyền…………….. 27
2.6.8. Thống kê các tác dụng không mong muốn…………………………….. 27
2.7. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ……………………………………………… 27
2.8. Xử lý và phân tích số liệu …………………………………………………………. 282.9. Khía cạnh đạo đức của nghiên cứu …………………………………………….. 28
2.10.Hạn chế của nghiên cứu, sai số và biện pháp khắc phục sai số………. 28
2.10.1. Các loại sai số…………………………………………………………………… 28
2.10.2. Các biện pháp khống chế sai số ………………………………………….. 29
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU………………………………………………. 31
3.1. Đặc điểm chung của người bệnh nghiên cứu………………………………… 31
3.1.1. Phân bố người bệnh theo tuổi ………………………………………………. 31
3.1.2. Phân bố người bệnh theo giới tính………………………………………… 32
3.1.3. Phân bố người bệnh theo nghề nghiệp…………………………………… 32
3.1.4. Phân bố người bệnh theo thời gian mắc bệnh…………………………. 33
3.1.5. Đặc điểm chứng trạng YHCT tại thời điểm trước điều trị………… 33
3.2. Đánh giá mức độ cải thiện triệu chứng lâm sàng theo YHHĐ ………… 34
3.2.1. Sự thay đổi mức độ đau theo thang điểm VAS ………………………. 34
3.2.2. Sự thay đổi độ giãn cột sống thắt lưng…………………………………… 36
3.3. Sự cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng ……………………………….. 41
3.3.1. Độ gấp cột sống thắt lưng ……………………………………………………. 41
3.3.2. Độ duỗi cột sống thắt lưng…………………………………………………… 42
3.3.3. Độ nghiêng cột sống thắt lưng ……………………………………………… 42
3.3.4. Độ xoay cột sống thắt lưng ………………………………………………….. 43
3.3.5. Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày theo thang điểm Owestry
Disability Index…………………………………………………………………………… 44
3.4. Kết quả điều trị chung……………………………………………………………….. 45
3.5. Sự thay đổi chứng trạng YHCT tại các thời điểm nghiên cứu ………… 46
3.6. Tác dụng không mong muốn ……………………………………………………… 47
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN…………………………………………………………………… 48
4.1. Bàn luận về đặc điểm của đối tượng nghiên cứu…………………………… 48
4.1.1. Phân bố người bệnh theo nhóm tuổi ……………………………………… 48
4.1.2. Đặc điểm người bệnh theo giới tính………………………………………. 494.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu……………….. 50
4.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh…………………………………………… 51
4.1.5. Đặc điểm chứng trạng YHCT tại thời điểm trước điều trị ……….. 51
4.2. Bàn luận về kết quả điều trị ……………………………………………………….. 52
4.2.1. Hiệu quả giảm đau theo VAS ………………………………………………. 52
4.2.2. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng:……………….. 53
4.2.3. Hiệu quả cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày………………….. 58
4.2.4. Kết quả điều trị chung…………………………………………………………. 60
4.3. Tác dụng không mong muốn ……………………………………………………… 61
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………….. 63
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………. 64
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS ……………………………………..22
Bảng 2.2. Bảng đánh giá mức độ hạn chế vận động CSTL ………………………………..23
Bảng 2.3. Cách tính điểm và phân loại khoảng cách tay đất ………………………………23
Bảng 2.4. Cách tính điểm và phân loại độ gấp cột sống…………………………………….24
Bảng 2.5. Cách tính điểm và phân loại độ duỗi cột sống……………………………………25
Bảng 2.6. Cách tính điểm và phân loại độ nghiêng cột sống………………………………25
Bảng 2.7. Cách tính điểm và phân loại độ xoay cột sống…………………………………..25
Bảng 2.8. Đánh giá mức độ hạn chế sinh hoạt hàng ngày ODI …………………………..26
Bảng 2.9. Đánh giá kết quả điều trị chung……………………………………………………….27
Bảng 3.1. Đặc điểm phân bố tuổi của người bệnh nghiên cứu (n=60) …………………31
Bảng 3.2. Đặc điểm phân bố người bệnh theo thời gian mắc bệnh ……………………..33
Bảng 3.3. Điểm VAS trung bình tại các thời điểm ……………………………………………34
Bảng 3.4. Mức độ đau theo thang điểm VAS qua các thời điểm…………………………35
Bảng 3.5. Mức độ giãn CSTL theo nghiệm pháp Schober tại các thời điểm ………..36
Bảng 3.6. Điểm Schober trung bình tại các thời điểm……………………………………….37
Bảng 3.7. Độ giãn CSTL theo nghiệm pháp tay đất trung bình tại các thời điểm….39
Bảng 3.8. Mức độ giãn CSTL theo nghiệm pháp tay đất tại các thời điểm…………..40
Bảng 3.9. Độ gấp CSTL trung bình tại các thời điểm………………………………………..41
Bảng 3.10. Độ duỗi CSTL trung bình tại các thời điểm …………………………………….42
Bảng 3.11. Độ nghiêng CSTL trung bình tại các thời điểm ……………………………….42
Bảng 3.12. Độ xoay CSTL trung bình tại các thời điểm…………………………………….43
Bảng 3.13. Mức độ hạn chế sinh hoạt hàng ngày theo ODI tại các thời điểm ………44
Bảng 3.14. Điểm hạn chế sinh hoạt hàng ngày trung bình ODI tại các thời điểm …45
Bảng 3.15. Kết quả điều trị chung sau 15 ngày điều trị……………………………………..45
Bảng 3.16. Sự cải thiện chứng trạng YHCT tại các thời điểm nghiên cứu …………..46
Bảng 3.17. Các tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị…………………..4