Đánh giá tác dụng điều trị của bài thuốc “Hoàng kỳ bổ huyết thang” kết hợp từ trường trên người bênh thiểu năng tuần hoàn não mạn tính

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá tác dụng điều trị của bài thuốc “Hoàng kỳ bổ huyết thang” kết hợp từ trường trên người bênh thiểu năng tuần hoàn não mạn tính. Thiểu năng tuần hoàn não mạn tính (mã ICD-10: I67.8) là thuật ngữ chỉ tình trạng lượng máu tới nuôi dưỡng não bị suy giảm liên tục trong thời gian dài, gây ra những tổn thương tích lũy tại nhu mô não và làm suy thoái chức năng nhận thức [1]. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu hụt oxy và dưỡng chất này có thể tiến triển thành thiếu máu não cục bộ thoáng qua, thậm chí là tiền đề dẫn đến đột quỵ não. Theo số liệu dịch tễ từ Tổ chức Y tế Thế giới, căn bệnh này đang trở nên phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 2/3 dân số người cao tuổi và chiếm tỷ lệ từ 9% đến 25% trong tổng số các ca tai biến mạch máu não được ghi nhận [2].
Hiện nay, Y học hiện đại tiếp cận điều trị thiểu năng tuần hoàn não mạn tính chủ yếu bằng nội khoa kết hợp kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Mặc dù thị trường dược phẩm đã phát triển nhiều nhóm thuốc đa dạng với các cơ chế tác động khác nhau, nhưng thực tế lâm sàng cho thấy chưa có thuốc đặc trị tối ưu và hiệu quả duy trì đường dài thường thiếu tính ổn định [3].
Trong khi đó, Y học cổ truyền tuy không có danh pháp bệnh học trùng khớp hoàn toàn, nhưng các triệu chứng lâm sàng điển hình như hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, mất ngủ hay suy giảm trí nhớ… đã được mô tả kỹ lưỡng trong phạm vi các chứng “huyễn vựng”, “đầu thống”, “thất miên”, “kiện vong”. Nguyên tắc điều trị chủ đạo thường tập trung vào kiện tỳ, bổ dưỡng khí huyết và đã chứng minh được những hiệu quả tích cực thông qua cả phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc [1].

Bài thuốc cổ phương “Hoàng kỳ bổ huyết thang” còn có tên gọi khác là “Phù tỳ sinh mạch tán” xuất xứ từ Trung Quốc và được ghi trong Y học nhập môn quyển 7, tác giả LýDiên thời nhàMinh biên soạn năm 1575, được viết lại trong quyển Trung y phương tễ đại từ điển – tập 5, do Đại học Trung Y dược Nam Kinh biên soạn năm 1996. Với công năng kiện tỳ phục mạch và bổ khí thăng dương, bài thuốc này đặc biệt phù hợp cho nhóm bệnh nhân có biểu hiện khí hư, âm suy – những triệu chứng tương đồng sâu sắc với bệnh cảnh thiểu năng tuần hoàn não mạn tính.2
Từ trường là môi trường vật chất đặc biệt sinh ra quanh các điện tích chuyển động hoặc do sự biến thiên của điện trường hoặc có nguồn gốc từ các mô-men lưỡng cực từ như nam châm. Từ trường tác đông đă ̣ c biê ̣ t lên cơ thể thông qua ảnh ̣ hưởng trực tiếp đến tế bào máu, mô và hê ̣tuần hoàn. Đây là một yếu tố vật lý có khả năng tác động bảo vệ mô bị thiếu máu, thúc đẩy lưu thông máu tại khu vực bị ảnh hưởng, bảo vệ tế bào trong các điều kiện bất lợi như thiếu oxy, viêm nhiễm, sưng phù, đồng thời kích thích quá trình tái tạo tế bào[4],[5].
Mặc dù cả Y học hiện đại và Y học cổ truyền đều có những thế mạnh riêng, nhưng việc tìm kiếm một giải pháp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian hồi phục vẫn là thách thức lớn. Xu hướng kết hợp tinh hoa Y học cổ truyền với công nghệ Y học hiện đại đang mở ra nhiều triển vọng mới. Xuất phát từ thực tiễn đó, nhằm làm sáng tỏ hiệu quả cộng hưởng khi phối hợp dược lực học của bài thuốc cổ phương với tác nhân vật lý trị liệu, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá tác dụng điều trị của bài thuốc “Hoàng kỳ bổ huyết thang” kết hợp từ trường trên người bênh thiểu năng tuần hoàn não mạn ̣ tính” với hai mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng điều trị của bài thuốc “Hoàng kỳ bổ huyết thang” kết hợp từ trường trên người bệnh thiểu năng tuần hoàn não mạn tính.
2. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………..1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU………………………………………………..3
1.1. Thiểu năng tuần hoàn não mạn tính theo y học hiện đại……………………….3
1.1.1. Định nghĩa……………………………………………………………………………….3
1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh……………………………………………….3
1.1.3. Biểu hiện lâm sàng của thiểu năng tuần hoàn não mạn tính……………4
1.1.4. Chẩn đoán thiểu năng tuần hoàn não mạn tính……………………………..5
1.1.5. Điều trị thiểu năng tuần hoàn não mạn tính………………………………….7
1.2. Thiểu năng tuần hoàn não mạn tính theo y học cổ truyền……………………..8
1.2.1. Bệnh danh………………………………………………………………………………..8
1.2.2. Bệnh nguyên…………………………………………………………………………….9
1.2.3. Cơ chế bệnh sinh…………………………………………………………………….10
1.2.4. Phân loại thể bệnh và điều trị……………………………………………………11
1.2.5. Tổng quan về bài thuốc Hoàng kỳ bổ huyết thang……………………….13
1.3. Tổng quan về từ trường………………………………………………………………….14
1.3.1. Khái niê
̣
m………………………………………………………………………………14
1.3.2. Tác dụng của từ trường đối với bệnh lý thiểu năng tuần hoàn não
mạn tính…………………………………………………………………………………15
1.3.3. Chỉ định…………………………………………………………………………………15
1.3.4. Chống chỉ định……………………………………………………………………….16
1.4. Các nghiên cứu thiểu năng tuần hoàn não mạn tính và điều trị bằng từ trường.16
1.4.1. Trên thế giới…………………………………………………………………………..16
1.4.2. Tại Việt Nam………………………………………………………………………….17
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………20
2.1. Chất liệu nghiên cứu………………………………………………………………………20
2.1.1. Bài thuốc nghiên cứu: “Hoàng kỳ bổ huyết thang”………………………202.1.2. Thuốc đối chứng……………………………………………………………………..21
2.1.3. Điều trị bằng từ trường sử dụng trong nghiên cứu……………………….21
2.2. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………………………….22
2.2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân………………………………………………………22
2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ khỏi diện nghiên cứu……………………………………23
2.3. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………………..24
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu…………………………………………………………………24
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu…………………………………………………………………24
2.3.3. Cách chọn mẫu……………………………………………………………………….25
2.3.4. Phương tiện nghiên cứu……………………………………………………………25
2.4. Địa điểm nghiên cứu……………………………………………………………………..28
2.5. Thời gian nghiên cứu……………………………………………………………………..28
2.6. Quy trình tiến hành nghiên cứu……………………………………………………….28
2.7. Các chỉ số và biến số nghiên cứu…………………………………………………….29
2.7.1. Chỉ số đánh giá hiệu quả của bài thuốc Hoàng kỳ bổ huyết thang trên
bệnh nhân thiểu năng tuần hoàn não mạn tính…………………………….29
2.7.2. Theo dõi các tác dụng không mong muốn trong quá trình nghiên cứu….29
2.8. Phương pháp thu thập thông tin và đánh giá……………………………………..29
2.8.1. Điểm triệu chứng theo bảng chẩn đoán lâm sàng TNTHNMT của
Khadjev (1979)………………………………………………………………………30
2.8.2. Mức độ đau đầu theo thang điểm VAS………………………………………31
2.8.3. Trắc nghiệm Wechsler…………………………………………………………….31
2.8.4. Đánh giá khả năng tập trung di chuyển chú ý bằng phương pháp Schulter..32
2.8.5. Hiệu quả điều trị chung……………………………………………………………32
2.9. Phương pháp xử lý số liệu………………………………………………………………33
2.10. Khống chế sai số…………………………………………………………………………33
2.11. Đạo đức trong nghiên cứu…………………………………………………………….34CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………….36
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………….36
3.1.1. Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu……………………………………36
3.1.2. Đặc điểm giới tính của đối tượng nghiên cứu……………………………..36
3.1.3. Đặc điểm tình trạng dinh dưỡng của đối tượng nghiên cứu…………..37
3.1.4. Đặc điểm nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu………………………..37
3.1.5. Đặc điểm thời gian mắc bệnh của đối tượng nghiên cứu………………38
3.1.6. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng của hai nhóm trước điều trị…………38
3.1.7. Đặc điểmtriệu chứnglâm sàng của đốitượng nghiên cứutrước điềutrị………39
3.1.8. Đặc điểm chỉ số sinh tồn của đối tượng nghiên cứu trước điều trị…39
3.1.9. Đặc điểm thông số nhịp alpha và theta trên EEG nền của đối tượng
nghiên cứu trước điều trị………………………………………………………….40
3.1.10. Đặc điểm các chỉ số xét nghiệm máu của đối tượng nghiên cứu
trước điều trị…………………………………………………………………………..41
3.1.11. Đặc điểm thể bệnh lâm sàng y học cổ truyền của đối tượng nghiên
cứu trước điều trị…………………………………………………………………….42
3.2. Đánh giá kết quả điều trị của đối tượng nghiên cứu…………………………..42
3.2.1. Sự thay đổi các triệu chứng lâm sàng trước và sau điều trị……………42
3.2.2. Sự thay đổimức độ đau đầutheothang điểmVAStrước và sau điềutrị……..43
3.2.3. Sự thay đổi mức độ giảm trí nhớ theo điểm trắc nghiệm Khadjev
trước và sau điều trị…………………………………………………………………44
3.2.4. Sự thay đổi khả năng tập trung di chuyển chú ý bằng phương pháp
Schulter trước và sau điều trị……………………………………………………44
3.2.5. Sự thay đổi điểm Wechsler trước và sau điều trị…………………………45
3.2.6. Sự thay đổi thông số nhịp alpha và theta trên EEG nền trước và sau
điều trị…………………………………………………………………………………..45
3.2.7. Sự thay đổi chỉ số sinh tồn của đối tượng nghiên cứu sau điều trị….46
3.2.8. Sự thay đổi các chỉ số xét nghiệm máu của đối tượng nghiên cứutrước và sau điều trị…………………………………………………………………47
3.2.9. Hiệu quả cải thiện các triệu chứng lâm sàng theo y học cổ truyền sau
điều trị…………………………………………………………………………………..48
3.2.10. Hiệu quả điều trị chung………………………………………………………….49
3.3. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị………………………49
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN………………………………………………………………….50
4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………….50
4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị của đối tượng nghiên cứu…………………………54
4.2.1. Sự thay đổi các triệu chứng lâm sàng trước và sau điều trị……………54
4.2.2. Sự thay đổi mức độ đau đầu theo thang điểm VAS trước và sau điều trị…55
4.2.3. Sự thay đổi mức độ giảm trí nhớ theo điểm trắc nghiệm Wechsler
trước và sau điều trị…………………………………………………………………56
4.2.4. Sự thay đổi khả năng tập trung di chuyển chú ý bằng phương pháp
Schulter trước và sau điều trị……………………………………………………57
4.2.5. Đánh giá tổng thể qua thang điểm Khadjev………………………………..58
4.2.6. Biến đổi trên Điện não đồ………………………………………………………..59
4.2.7. Sự thay đổi chỉ số sinh tồn của đối tượng nghiên cứu sau điều trị….62
4.2.8. Sự thay đổi các chỉ số xét nghiệm máu của đối tượng nghiên cứu
trước và sau điều trị…………………………………………………………………62
4.2.9. Hiệu quả điều trị chung của đối tượng nghiên cứu………………………63
4.3. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị………………………64
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………….66
KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………67
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC BẢNGBảng 2.1. Thành phần bài thuốc “Hoàng kỳ bổ huyết thang”…………………….20
Bảng 2.2. Bảng đánh giá triệu chứng theo lâm sàng của Khadjev (1979)……30
Bảng 2.3. Đánh giá mức độ đau…………………………………………………………….31
Bảng 2.4. Đánh giá khả năng nhìn nhớ Wechsler…………………………………….31
Bảng 2.5. Đánh giá khả năng tập trung di chuyển chú ý bằng phương pháp
Schulter……………………………………………………………………………….32
Bảng 2.6. Phân loại hiệu quả điều trị chung…………………………………………….32
Bảng 3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi…………………………………..36
Bảng 3.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới tính…………………………….36
Bảng 3.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tình trạng dinh dưỡng…………37
Bảng 3.4. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp……………………….37
Bảng 3.5. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thời gian mắc bệnh……………..38
Bảng 3.6. Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng của hai nhóm nghiên cứu
trước điều trị…………………………………………………………………………38
Bảng 3.7. Triệu chứng lâm sàng của đối tượng nghiên cứu trước điều trị……39
Bảng 3.8. Chỉ số sinh tồn của đối tượng nghiên cứu trước điều trị……………..39
Bảng 3.9. Thông số nhịp alpha trên EEG nền của đối tượng nghiên cứu trước
điều trị…………………………………………………………………………………40
Bảng 3.10. Thông số nhịp theta trên EEG nền của đối tượng nghiên cứu trước
điều trị…………………………………………………………………………………40
Bảng 3.11. Chỉ số công thức máu của đối tượng nghiên cứu trước điều trị….41
Bảng 3.12. Chỉ số sinh hoá máu của đối tượng nghiên cứu trước điều trị……41
Bảng 3.13. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thể bệnh y học cổ truyền……42
Bảng 3.14. So sánh đặc điểm triệu chứng lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
trước và sau điều trị……………………………………………………………….42
Bảng 3.15. So sánh mức độ đau đầu theo thang điểm VAS của đối tượng
nghiên cứu trước và sau điều trị………………………………………………43Bảng 3.16. So sánh mức độ giảm trí nhớ theo điểm trắc nghiệm Khadjev của
đối tượng nghiên cứu trước và sau điều trị……………………………….44
Bảng 3.17. So sánh khả năng tập trung di chuyển chú ý bằng phương pháp
Schulter của đối tượng nghiên cứu trước và sau điều trị…………….44
Bảng 3.18. So sánh sự thay đổi điểm Wechsler của đối tượng nghiên cứu
trước và sau điều trị……………………………………………………………….45
Bảng 3.19. Sự thay đổi thông số nhịp alpha trên EEG nền của đối tượng
nghiên cứu trước và sau điều trị………………………………………………45
Bảng 3.20. Sự thay đổi thông số nhịp theta trên EEG nền của đối tượng
nghiên cứu trước và sau điều trị………………………………………………46
Bảng 3.21. Sự thay đổi chỉ số sinh tồn của đối tượng nghiên cứu sau điều trị……46
Bảng 3.22. So sánh chỉ số công thức máu của đối tượng nghiên cứu trước và
sau điều trị……………………………………………………………………………47
Bảng 3.23. Hiệu quả cải thiện các triệu chứng lâm sàng theo y học cổ truyền
sau điều trị……………………………………………………………………………48
Bảng 3.24. Đánh giá hiệu quả điều trị chung…………………………………………..49
Bảng 3.25. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị……………4