Đánh giá kết quả của phương pháp nhĩ châm kết hợp phép thư giãn của Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị mất ngủ không thực tổn

Luận văn chuyên khoa 2 Đánh giá kết quả của phương pháp nhĩ châm kết hợp phép thư giãn của Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị mất ngủ không thực tổn. Mất ngủ là trạng thái không thỏa mãn về số lượng hoặc chất lượng của giấc ngủ, tồn tại trên 01 tháng, bao gồm việc khó đi vào giấc ngủ, khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ hay thức dậy sớm. Mất ngủ là triệu chứng thường gặp của nhiều rối loạn tâm thần và cơ thể [1]. Mất ngủ không thực tổn là tình trạng rối loạn giấc ngủ liên quan đến các nhân tố tâm sinh [2]. Trong những năm gần đây, nhịp sống của con người tăng nhanh đáng kế, công việc cạnh tranh gay gắt, gánh nặng tinh thần ngày càng nặng nề. Điều này dẫn đến các rối loạn giấc ngủ mà chủ yếu là mất ngủ ngày càng phổ biến. Theo điều tra năm 2018 tại Mỹ, có 27,3% người lớn bị mất ngủ [3]. Ở Nhật, khoảng 70% người lớn tuổi báo cáo vấn đề về giấc ngủ của họ, với 30-50% báo cáo khó ngủ hoặc khó duy trì ngủ [4]. Tại Tây Ban Nha, từ 30 đến 40% dân số bị mất ngủ tại một thời điểm nhất định của cuộc đời và từ 9 đến 15% đã tiến triển thành chứng mất ngủ kinh niên và trầm trọng [5]. Ở Việt Nam, rối loạn giấc ngủ trong đó có mất ngủ chiếm tỷ lệ cao khoảng 30 đến 45 % ở người lớn [6].

Mất ngủ kéo dài gây ảnh hưởng tới sức khỏe thể chất và tinh thần, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, đồng thời là yếu tố nguy cơ cao đến tai nạn và tử vong [5],[8]. Mất ngủ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau: đây có thể là biểu hiện của các rối loạn tâm thần, rối loạn thực tổn, rối loạn ăn uống, tình trạng nghiện độc chất hay tâm thần phân liệt; cũng có thể liên quan tới các rối loạn giấc ngủ như ác mộng hoặc khởi phát sau sang chấn tâm lý hay các biến cố tiêu cực kéo dài trong cuộc sống, thay đổi công việc, rối loạn nhịp thức ngủ, buồn rầu, suy nhược…

Y học hiện đại điều trị mất ngủ không thực tổn bằng nhóm thuốc giải lo âu, chống trầm cảm, an thần kinh, kết hợp với tư vấn cùng chuyên gia tâm lý…. Việc điều trị các thuốc này có một số tác dụng không mong muốn như suy giảm nhận thức, giảm khả năng tập trung, lệ thuộc thuốc, nếu dùng kéo dài gây ra hội chứng cai khi dừng thuốc, lạm dụng thuốc nhiều dẫn đến nhiều nguy cơ tiềm ẩn khác[2],[9],[10].2

Theo Y học cổ truyền (YHCT), mất ngủ không thực tổn thuộc phạm vi chứng ―Thất miên‖, ―Bất mị‖, ―Mục bất minh‖, ―Bất đắc miên‖. Nguyên nhân xuất phát từ các tạng trong cơ thể như: tâm, tỳ, can, thận, đởm, vị, tinh khí của các tạng này suy giảm làm cho ―tâm thần thất dưỡng‖, hoặc do tà khí nhiễu loạn tâm thần gây ra ―tâm thần bất an‖[11]. Y học cổ truyền có nhiều phương pháp điều trị thất miên bao gồm phương pháp không dùng thuốc và phương pháp dùng thuốc có hiệu quả tốt. Trong các phương pháp điều trị không dùng thuốc thì nhĩ châm là phương pháp dùng kim gài vào các huyệt trên loa tai, ngoài sử dụng kim châm vào các huyệt trên tai, việc sử dụng các loại hạt tròn trơn láng để dán lên các huyệt trên tai cũng đã xuất hiện từ rất lâu. Miếng dán nhỏ đính hạt Vương Bất Lưu Hành (VBLH) thay thế kim châm dễ sử dụng, thuận tiện, giảm cảm giác đau cho người bệnh, ít tác dụng phụ, mang lại hiệu quả điều trị tương tự như kim châm ngày càng được sử dụng phổ biến.

Phép thư giãn của Nguyễn Văn Hưởng là một trong những phép dưỡng sinh đã được ứng dụng rộng dãi trong cộng đồng từ lâu, có tác dụng giữ gìn sức khỏe, nâng cao thể chất, giảm stress và hỗ trợ giấc ngủ. Tuy nhiên cho đến thời điểm này chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả điều trị kết hợp hai phương pháp này trong điều trị mất ngủ không thực tổn thể Tâm tỳ hư và Âm hư hỏa vượng.

Bởi vậy, chúng tôi thực hiện đề tài: "Đánh giá kết quả của phương pháp nhĩ châm kết hợp phép thư giãn của Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị mất ngủ không thực tổn"

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Đánh giá kết quả điều trị của phương pháp áp dán hạt Vương Bất Lưu Hành trên loa tai kết hợp phép thư giãn của Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị mất ngủ không thực tổn

2. Khảo sát tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………………….1
Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ………………………………………………………………..3
1.1. Tổng quan về giấc ngủ bình thƣờng…………………………………………………………… 3
1.1.1. Sinh lý giấc ngủ……………………………………………………………………………. 3
1.1.2. Các giai đoạn của giấc ngủ…………………………………………………………….. 3
1.1.3. Chức năng của giấc ngủ ………………………………………………………………… 5
1.1.4. Cơ chế điều hòa giấc ngủ ………………………………………………………………. 5
1.2. Tổng quan về mất ngủ không thực tổn theo Y học hiện đại ………………………….. 6
1.2.1. Định nghĩa mất ngủ không thực tổn………………………………………………… 6
1.2.2. Nguyên nhân mất ngủ không thực tổn …………………………………………….. 6
1.2.3. Chẩn đoán mất ngủ không thực tổn…………………………………………………. 6
1.2.4. Các phƣơng pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ……………………………………. 7
1.2.5. Điều trị mất ngủ không thực tổn …………………………………………………… 10
1.3. Tổng quan về mất ngủ không thực tổn theo Y học cổ truyền………………………. 12
1.3.1. Bệnh danh………………………………………………………………………………….. 12
1.3.2. Nguyên nhân………………………………………………………………………………. 12
1.3.3. Các thể bệnh của chứng thất miên…………………………………………………. 13
1.4. Tổng quan về phƣơng pháp nhĩ châm và hạt Vƣơng Bất Lƣu Hành …………….. 14
1.4.1. Nhĩ châm …………………………………………………………………………………… 14
1.4.1.2. Cơ sở lý luận của phƣơng pháp nhĩ châm ……………………………………. 15
1.4.1.3.Phân bố các điểm tƣơng ứng với các cơ quan trên loa tai……………….. 18
1.4.2. Hạt dán Vƣơng Bất Lƣu Hành ……………………………………………………… 21
1.5. Tổng quan về phép thƣ giãn……………………………………………………………………. 22
1.5.1. Khái quát phép thƣ giãn ………………………………………………………………. 22
1.5.2. Tác dụng của thƣ giãn …………………………………………………………………. 23
1.5.3. Kỹ thuật phép thƣ giãn ………………………………………………………………… 24
1.6. Một số nghiên cứu liên quan tới điều trị mất ngủ không thực tổn………………… 25
1.6.1. Trên thế giới ………………………………………………………………………………. 25
1.6.2. Ở Việt Nam………………………………………………………………………………… 26
Chƣơng 2 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………………………..282.1. Chất liệu và phƣơng tiện nghiên cứu ……………………………………………………….. 28
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu……………………………………………………………………. 28
2.1.2. Phƣơng tiện nghiên cứu……………………………………………………………….. 29
2.2. Đối tƣợng nghiên cứu…………………………………………………………………………….. 30
2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn ngƣời bệnh theo YHHĐ…………………………………. 30
2.2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn ngƣời bệnh theo YHCT …………………………………. 31
2.2.3. Tiêu chuẩn loại trừ ngƣời bệnh …………………………………………………….. 31
2.3. Địa điểm nghiên cứu ……………………………………………………………………………… 32
2.4. Thời gian nghiên cứu …………………………………………………………………………….. 32
2.5. Phƣơng pháp nghiên cứu………………………………………………………………………… 32
2.5.1. Thiết kế nghiên cứu…………………………………………………………………….. 32
2.5.2. Chọn mẫu và cỡ mẫu…………………………………………………………………… 32
2.5.3. Quy trình can thiệp ……………………………………………………………………… 32
2.5.5. Kỹ thuật thu thập thông tin…………………………………………………………… 36
2.5.6. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả…………………………………………………………. 36
2.6. Phƣơng pháp xử lí số liệu……………………………………………………………………….. 38
2.7. Sai số và biện pháp hạn chế sai số …………………………………………………………… 38
2.8. Đạo đức nghiên cứu ………………………………………………………………………………. 38
Chƣơng 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………………………………….41
3.1. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu……………………………………………….. 41
3.1.1. Phân bố theo tuổi, giới…………………………………………………………………. 41
3.1.2. Đặc điểm về nghề nghiệp, hôn nhân ……………………………………………… 42
3.1.3. Đặc điểm lâm sàng của mất ngủ trƣớc điều trị………………………………… 43
3.2. Đánh giá kết quả điều trị của phƣơng pháp áp dán hạt Vƣơng Bất Lƣu Hành
trên loa tai kết hợp phép thƣ giãn trong điều trị mất ngủ không thực tổn ……………. 44
3.2.1. Thời lƣợng giấc ngủ ……………………………………………………………………. 44
3.2.2. Thời gian đi vào giấc ngủ…………………………………………………………….. 45
3.2.3. Chất lƣợng giấc ngủ theo cảm nhận chủ quan của ngƣời bệnh………….. 46
3.2.4. Đánh giá rối loạn trong giấc ngủ…………………………………………………… 47
3.2.5. Đánh giá trên các rối loạn trong ngày ……………………………………………. 48
3.2.6. Đánh giá hiệu quả cải thiện giấc ngủ …………………………………………….. 493.2.7. Đánh giá trên tổng điểm PSQI ……………………………………………………… 50
3.2.8. Đánh giá kết quả điều trị chung…………………………………………………….. 51
3.2.9. Đặc điểm thể bệnh YHCT liên quan đến hiệu quả điều trị theo tổng
điểm PSQI ………………………………………………………………………………………….. 52
3.3. Khảo sát tác dụng không mong muốn của phƣơng pháp điều trị………………….. 57
Chƣơng 4 BÀN LUẬN …………………………………………………………………………………58
4.1. Đặc điểm ngƣời bệnh nghiên cứu ……………………………………………………………. 58
4.1.1. Đặc điểm về tuổi…………………………………………………………………………. 58
4.1.2. Đặc điểm về giới ………………………………………………………………………… 59
4.1.3. Đặc điểm nghề nghiệp…………………………………………………………………. 60
4.1.4.. Đặc điểm về hôn nhân ………………………………………………………………… 61
4.1.5. Đặc điểm về tính chất xuất hiện mất ngủ và thời gian mắc bệnh ………. 61
4.1.6. Đặc điểm về các yếu tố thúc đẩy…………………………………………………… 62
4.2. Đánh giá kết quả của phƣơng pháp điều trị theo thang điểm Pittsburgh ……….. 63
4.2.1. Thời lƣợng giấc ngủ ……………………………………………………………………. 63
4.2.2. Thời gian đi vào giấc ngủ…………………………………………………………….. 64
4.2.3. Chất lƣợng giấc ngủ theo cảm nhận chủ quan của ngƣời bệnh………….. 65
4.2.5. Các rối loạn trong ngày ……………………………………………………………….. 67
4.2.6. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ ………………………………………………………….. 67
4.2.7. Kết quả cải thiện giấc ngủ trên tổng điểm PSQI ……………………………… 68
4.2.8. Đánh giá kết quả điều trị chung…………………………………………………….. 69
4.2.8. Kết quả điều trị theo tổng điểm PSQI của các thể bệnh YHCT…………. 69
4.3. Khảo sát tác dụng không mong muốn của phƣơng pháp điều trị…………………..75
4.3.1. Biến đổi các chỉ số sinh tồn trƣớc và sau điều trị…………………………….. 75
4.3.2. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng ……………………………………. 76
KẾT LUẬN…………………………………………………………………………………………………77
KHUYẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………….79
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCDANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Thể lâm sàng trong nghiên cứu ……………………………………………………….31
Bảng 2.2. Bảng chỉ tiêu nghiên cứu ………………………………………………………………..34
Bảng 2.3. Sai số và biện pháp hạn chế sai số……………………………………………………38
Bảng 3.1: Phân bố ngƣời bệnh theo tuổi………………………………………………………….41
Bảng 3.2. Phân bố ngƣời bệnh về nghề nghiệp…………………………………………………42
Bảng 3.3. Thời gian xuất hiện mất ngủ……………………………………………………………43
Bảng 3.4. Yếu tố thúc đẩy……………………………………………………………………………..44
Bảng 3.5. Sự thay đổi thời lƣợng giấc ngủ ……………………………………………………..44
Bảng 3.6. Sự thay đổi thời gian đi vào giấc ngủ sau …………………………………………45
Bảng 3.7. Sự thay đổi chất lƣợng giấc ngủ ……………………………………………………..46
Bảng 3.8. Những rối loạn trong giấc ………………………………………………………………47
Bảng 3.9. Sự thay đổi rối loạn ban ngày …………………………………………………………48
Bảng 3.10. Sự thay đổi hiệu quả giấc ngủ………………………………………………………..49
Bảng 3.11. Sự thay đổi về tổng điểm PSQI ……………………………………………………..50
Bảng 3.12. Sự thay đổi thời gian đi vào giấc ngủ trên 2 thể bệnh ……………………….52
Bảng 3.13. Sự thay đổi thời lƣợng giấc ngủ trên 2 thể bệnh ………………………………53
Bảng 3.14. Hiệu quả giấc ngủ trên hai thể bệnh ……………………………………………….54
Bảng 3.15. Biến đổi tổng điểm PSQI trung bình ………………………………………………55
Bảng 3.16. Một số tác dụng không mong muốn trên lâm sàng …………………………..5