Đánh giá tác dụng điều trị đau bụng kinh nguyên phát bằng điện châm kết hợp chế phẩm Cao thông u

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá tác dụng điều trị đau bụng kinh nguyên phát bằng điện châm kết hợp chế phẩm Cao thông u. Đau bụng kinh là một trong những bệnh lý thường gặp ở phụ nữ khi đến chu kỳ kinh nguyệt. Đau bụng kinh là hành kinh có đau bụng, đau xuyên ra cột sống, lan xuống hai đùi và có thể lan ra toàn bộ bụng, kèm theo đau đầu, căng vú, buồn nôn [1]… Tỷ lệ đau bụng kinh được ước tính cao, dao động từ 45% đến 93% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, thường gặp nhất ở thanh thiếu niên. Có khoảng 50% phụ nữ có biểu hiện đau bụng kinh nhẹ, 15% phụ nữ có biểu hiện đau bụng kinh nặng.
Nhiều nghiên cứu cho thấy đau bụng kinh ảnh hưởng lớn đến cuộc sống phụ nữ, dẫn đến hạn chế các hoạt động hàng ngày [2], ảnh hưởng đến khả năng làm việc, học tập trong một đến ba ngày mỗi chu kỳ kinh nguyệt [3], có tác động tiêu cực đến tâm trạng, gây lo lắng và trầm cảm [4]. Tuy nhiên, hiện nay đau bụng kinh vẫn được chấp nhận như một phần bình thường của chu kỳ kinh nguyệt, dẫn đến tình trạng nhiều phụ nữ chấp nhận và không tới các cơ sở y tế để thăm khám hay điều trị [5].

Về cơ bản đau bụng kinh chia làm hai loại là đau bụng kinh nguyên phát và đau bụng kinh thứ phát. Đau bụng kinh nguyên phát là tình trạng đau bụng khi hành kinh của một chu kỳ kinh nguyệt có rụng trứng nhưng thăm khám không tìm thấy một nguyên nhân thực thể nào. Đau bụng kinh nguyên phát gặp ở khoảng 75% trường hợp đau bụng kinh [6]. Đau bụng kinh thứ phát là đau bụng kinh khi tìm thấy có nguyên nhân hay bệnh lý gây ra tình trạng này ví dụ như lạc nội mạc tử cung, viêm dính tử cung, u xơ tử cung…
Đối với đau bụng kinh thứ phát có thể giải quyết triệt để khi tìm được rõ ràng nguyên nhân gây bệnh. Còn đa số các trường hợp đau bụng kinh nguyên phát hiện nay chủ yếu vẫn là điều trị nội khoa, sử dụng các loại thuốc giảm đau Non Steroidal Anti-inflammatory Drugs – NSAIDs (NSAID), thuốc tránh thai… Tuy nhiên, những thuốc này có nhiều tác dụng phụ như viêm loét dạ dày – tá tràng, đau đầu chóng mặt, rối loạn kinh nguyệt…
Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau bụng kinh nguyên phát thuộc phạm vi chứng thống kinh, nguyên nhân chủ yếu do khí trệ, huyết ứ, do khí huyết hư hoặc2 cảm nhiễm hàn tà khiến khí huyết không vận hành gây đau [7]. YHCT có rất nhiều phương pháp điều trị Thống kinh như: thuốc YHCT, điện châm, xoa bóp bấm huyệt, cứu ngải,… Những phương pháp này đã và đang được áp dụng tại các cơ sở y tế trong điều trị Thống kinh. Trong đó, có chế phẩm Cao thông u của Bệnh viện YHCT Trung ương có tác dụng bổ khí huyết, hành khí, hoạt huyết được sử dụng nhiều trên lâm sàng tại Khoa Phụ – Bệnh viện YHCT Trung ương cho thấy hiệu quả điều trị tốt.
Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm kết hợp chế phẩm Cao Thông u điều trị đau bụng kinh.
Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài: ―Đánh giá tác dụng điều trị đau bụng kinh nguyên phát bằng điện châm kết hợp chế phẩm Cao thông u‖ với hai mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng điều trị đau bụng kinh nguyên phát bằng điện châm kết hợp chế phẩm Cao thông u.
2. Mô tả một số yếu tố liên quan với kết quả điều trị

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………………..1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………….3
1.1. ĐAU BỤNG KINH NGUYÊN PHÁT THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI ………………..3
1.1.1 Dịch tễ học …………………………………………………………………………………………..3
1.1.2 Sinh lý kinh nguyệt ……………………………………………………………………………….3
1.1.3 Khái niệm đau bụng kinh……………………………………………………………………….5
1.1.4 Phân loại đau bụng kinh…………………………………………………………………………5
1.1.5. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh……………………………………………………………….6
1.1.6. Chẩn đoán và điều trị đau bụng kinh nguyên phát ……………………………………..8
1.2. QUAN NIỆM Y HỌC CỔ TRUYỀN VỀ ĐAU BỤNG KINH NGUYÊN PHÁT ….10
1.2.1. Khái niệm …………………………………………………………………………………………..10
1.2.2. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh đau bụng kinh………………………………………..12
1.2.3. Chẩn đoán và điều trị đau bụng kinh theo YHCT…………………………………….13
1.3. PHƢƠNG PHÁP ĐIỆN CHÂM………………………………………………………………..16
1.3.1. Khái niệm …………………………………………………………………………………………..16
1.3.2. Cơ chế tác dụng của điện châm theo Y học hiện đại…………………………………16
1.3.3. Cơ chế tác dụng của điện châm theo Y học cổ truyền ………………………………17
1.3.4. Chỉ định và chống chỉ định……………………………………………………………………17
1.3.5. Cách tiến hành điện châm……………………………………………………………………..18
1.3.6. Liệu trình điện châm…………………………………………………………………………….18
1.4. TỔNG QUAN VỀ CAO THÔNG U ………………………………………………………….18
1.4.1. Xuất xứ ………………………………………………………………………………………………18
1.4.2. Thành phần …………………………………………………………………………………………18
1.4.3. Tác dụng, chỉ định ……………………………………………………………………………….18
1.4.4. Phân tích bài thuốc ………………………………………………………………………………191.4.5. Các nghiên cứu khác về Cao Thông u…………………………………………………….19
1.5. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ ĐAU BỤNG KINH…………20
1.5.1. Trên thế giới ……………………………………………………………………………………….20
1.5.2. Ở Việt Nam…………………………………………………………………………………………21
CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………..23
2.1. CHẤT LIỆU VÀ PHƢƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU ……………………………………23
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu…………………………………………………………………………….23
2.1.2. Phương tiện nghiên cứu………………………………………………………………………..25
2.2. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU …………………………………………………………………..26
2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh ……………………………………………………………26
2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ người bệnh ……………………………………………………………..27
2.3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………..28
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu …………………………………………………………….28
2.3.2. Quy trình nghiên cứu……………………………………………………………………………28
2.3.3. Chỉ tiêu nghiên cứu………………………………………………………………………………29
2.3.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ………………………………………………………….32
2.3.5. Xử lý số liệu ……………………………………………………………………………………….32
2.3.6. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu…………………………………………………………..32
CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………34
3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU …………………………34
3.1.1. Đặc điểm chung ………………………………………………………………………………….34
3.1.2. Đặc điểm 3 chu kỳ kinh gần nhất ………………………………………………………….35
3.1.3. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng tham gia nghiên cứu……………………………39
3.2. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ ……………………………………………………………39
3.2.1. Kết quả thay đổi mức độ đau ………………………………………………………………..41
3.2.2. Kết quả thay đổi chất lượng cuộc sống…………………………………………………..42
3.3. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ ……………………433.4. MỨC ĐỘ ĐAU SAU ĐIỀU TRỊ VÀ SAU 2 CHU KỲ THEO DÕI …………….45
3.5. THEO DÕI TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN……………………………………45
3.5.1. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp trên lâm sàng……..45
3.5.2. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp trên cận lâm
sàng …………………………………………………………………………………………………..46
CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………….48
4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU …………………………48
4.1.1. Đặc điểm chung…………………………………………………………………………………..48
4.1.2. Đặc điểm chu kỳ kinh nguyệt của bệnh nhân trước điều trị……………………….48
4.2. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU CỦA PHƢƠNG PHÁP CAN THIỆP.50
4.2.1. Tác dụng giảm đau bụng kinh ……………………………………………………………….50
4.2.2. Mức độ cải thiện về tính chất kinh nguyệt ………………………………………………52
4.2.3. Kết quả cải thiện chất lượng cuộc sống theo bộ công cụ EQ-5D-5L…………..53
4.3. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ ……………………54
4.4. CẢI THIỆN MỨC ĐỘ ĐAU SAU 2 CHU KỲ THEO DÕI ………………………..55
4.5. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN CỦA PHƢƠNG PHÁP CAN THIỆP
………………………………………………………………………………………………………………………56
4.5.1. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng …………………………………………….56
4.5.2. Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng……………………………………….56
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………………………57
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………………….58
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Công thức huyệt điều trị Thống kinh thể khí trệ huyết ứ ……………………..23
Bảng 2.2. Cách tính điểm phân loại mức độ đau theo thang điểm VAS trong nghiên cứu ….31
Bảng 2.3. Cách tính điểm phân loại số lượng kinh trong một ngày………………………31
Bảng 3.1. Phân bố theo tuổi của đối tượng nghiên cứu ………………………………………34
Bảng 3.2. Phân bố theo tuổi có kinh lần đầu……………………………………………………..34
Bảng 3.3. Tiền sử cá nhân ………………………………………………………………………………35
Bảng 3.4. Phân bố theo đặc điểm chu kỳ kinh …………………………………………………..35
Bảng 3.5. Số ngày hành kinh trong 3 chu kỳ gần nhất………………………………………..36
Bảng 3.6. Lượng kinh trong 3 chu kỳ gần nhất………………………………………………….36
Bảng 3.7. Đặc điểm đau bụng kinh trong 3 chu kỳ kinh gần nhất………………………..38
Bảng 3.8. Đặc điểm lâm sàng và siêu âm ổ bụng ở đối tượng nghiên cứu…………….39
Bảng 3.9. Sự thay đổi số ngày hành kinh trong chu kỳ kinh gần nhất và chu kỳ kinh
can thiệp………………………………………………………………………………………..39
Bảng 3.10. Sự thay đổi lượng kinh trong chu kỳ kinh gần nhất và chu kỳ kinh can
thiệp………………………………………………………………………………………………40
Bảng 3.11. Sự thay đổi sắc kinh trong chu kỳ kinh gần nhất và chu kỳ kinh can thiệp ………..40
Bảng 3.12. Sự thay đổi tính chất đau bụng kinh trong chu kỳ kinh gần nhất và chu kỳ……….41
Bảng 3.13. Sự thay đổi hệ số chất lượng cuộc sống trong chu kỳ kinh trước và sau can
thiệp (ngày khó chịu nhất của chu kỳ kinh)………………………………………..42
Bảng 3.14. Liên quan giữa kết quả giảm đau bụng kinh với tuổi đối tượng nghiên cứu ………43
Bảng 3.15. Liên quan giữa kết quả giảm đau bụng kinh với tuổi có kinh lần đầu…….44
Bảng 3.16. Liên quan giữa kết quả giảm đau bụng kinh với stress ………………………..44
Bảng 3.17. Mức độ đau sau điều trị và sau 2 chu kỳ theo dõi ……………………………….45
Bảng 3.18. Tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp trên lâm sàng ..45
Bảng 3.19. Sự thay đổi dấu hiệu sinh tồn trước và sau can thiệp (chỉ số trung bình)..46
Bảng 3.20. Sự thay đổi một số chỉ số huyết học và đông máu trước và sau can thiệp 46
Bảng 3.21. Sự thay đổi một số chỉ số hoá sinh máu trước và sau can thiệp …………….4