Hiệu quả phục hồi chức năng tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau phẫu thuật van tim

Luận án tiến sĩ y học Hiệu quả phục hồi chức năng tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành tại Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp thành phố Hồ Chí Minh. Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu trên toàn cầu, với khoảng 19,8 triệu ca tử vong năm 2022, chiếm 32% tổng số tử vong, trong đó khoảng 80% gánh nặng bệnh tập trung ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình [99]. Mặc dù điều trị nội khoa ngày càng tiến bộ, phẫu thuật vẫn giữ vai trò điều trị chủ yếu và triệt để đối với một số bệnh lý tim mạch, đặc biệt là bệnh mạch vành và bệnh van tim [10]. Tuy nhiên, sau phẫu thuật tim, người bệnh thường phải đối mặt với tình trạng suy giảm khả năng hoạt động thể chất, giảm sức bền gắng sức và gặp khó khăn khi quay trở lại sinh hoạt hằng ngày. Do đó, phục hồi chức năng tim mạch được xem là một thành tố quan trọng trong điều trị toàn diện sau phẫu thuật, nhằm hỗ trợ người bệnh phục hồi chức năng tim phổi, cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhiều nghiên cứu cho thấy các chương trình phục hồi chức năng tim mạch có thể giúp giảm tử vong tim mạch từ 21% đến 34% trong vòng 5 năm sau phẫu thuật [43].

Phục hồi chức năng tim mạch toàn diện bao gồm đánh giá y tế, luyện tập thể lực, giáo dục thay đổi lối sống và tư vấn hỗ trợ tái hòa nhập xã hội, nghề nghiệp; mô hình này đã được triển khai rộng rãi tại nhiều quốc gia [67]; Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc áp dụng phục hồi chức năng tim mạch vẫn còn hạn chế và chưa có mô hình chuẩn hóa phù hợp với thực hành lâm sàng. Theo số liệu của Viện Tim Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi năm có khoảng 1.300 ca phẫu thuật tim được thực hiện với tỷ lệ thành công cao, nhưng kết quả dài hạn vẫn phụ thuộc đáng kể vào quá trình hồi phục sau mổ [7]. Dù vậy, các nghiên cứu can thiệp phục hồi chức năng tim mạch trong nước hiện nay còn một số hạn chế, như chủ yếu thực hiện trên một nhóm bệnh, chưa có nhóm chứng, hoặc chương trình tập luyện chưa được cá thể hóa theo ngưỡng yếm khí (Anaerobic Threshold – AT) xác định bằng nghiệm pháp gắng sức tim phổi. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên về phục hồi chức năng tim mạch toàn diện được2 thực hiện tại Bệnh viện Quân y 175 năm 2024 đã cho thấy tính khả thi của mô hình này, nhưng nghiên cứu mới chỉ theo dõi trong 6 tuần nội viện và cỡ mẫu còn hạn chế [4]. Xuất phát từ khoảng trống này, nghiên cứu được thực hiện nhằm ứng dụng nghiệm pháp gắng sức tim phổi để xác định điểm AT cá thể, từ đó xây dựng chương trình PHCN tim mạch cá thể hóa, góp phần tối ưu hóa hiệu quả phục hồi và hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu trước cho thấy chương trình phục hồi chức năng tim mạch giúp cải thiện rõ rệt khả năng gắng sức tim mạch, tình trạng sức khỏe và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành tại Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp, chúng tôi tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu trên nhóm bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành. Việc mở rộng này nhằm đánh giá hiệu quả của chương trình phục hồi chức năng tim mạch toàn diện trên nhóm người bệnh sau phẫu thuật tim thường gặp trong thực hành lâm sàng, đồng thời xem xét khả năng hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng sau điều trị. Xuất phát từ những cơ sở đó, chúng tôi thực hiện đề tài: “Hiệu quả phục hồi chức năng tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành tại Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp thành phố Hồ Chí Minh”.
Mục tiêu cụ thể
1. Mô tả thực trạng mức độ gắng sức tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành tại Bệnh
viện Phục Hồi Chức Năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024.
2. Đánh giá hiệu quả can thiệp của chương trình phục hồi chức năng tim mạch toàn diện ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim, bắc cầu mạch vành và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Phục Hồi Chức Năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh năm 2024

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………………. 1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………. 3
1.1. Tổng quan bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành và phẫu thuật
van tim …………………………………………………………………………………………. 3
1.1.1. Bệnh nhân sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành…………………………. 3
1.1.2. Bệnh nhân sau phẫu thuật van tim ………………………………………… 6
1.2. Thực trạng mức độ gắng sức tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc
sống ở người bệnh sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch ………………….. 7
1.2.1. Thực trạng mức độ gắng sức tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc
sống………………………………………………………………………………………….. 7
1.2.2. Lượng giá chức năng tim mạch hô hấp gắng sức bằng hệ thống
CPET………………………………………………………………………………………… 9
1.2.3. Lượng giá khả năng gắng sức bằng nghiệm pháp đi bộ 6 phút …. 17
1.2.4. Đánh giá chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau phẫu thuật van
tim và bắc cầu mạch vành…………………………………………………………… 20
1.3. Chương trình phục hồi chức năng tim mạch ở bệnh nhân sau phẫu thuật
van tim và bắc cầu mạch vành………………………………………………………… 23
1.3.1. Định nghĩa phục hồi chức năng tim mạch …………………………….. 23
1.3.2. Mục tiêu của phục hồi chức năng tim mạch ………………………….. 23
1.3.3. Chương trình phục hồi chức năng Tim mạch toàn diện…………… 24
1.3.4. Nguyên tắc tập luyện vận động trong PHCN tim mạch…………… 361.3.5. Công cụ đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng …………………….. 36
1.4. Tình hình nghiên cứu………………………………………………………………. 39
1.4.1. Tình hình nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng tim mạch trên
thế giới ……………………………………………………………………………………. 39
1.4.2. Tình hình nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng tim mạch tại
Việt Nam…………………………………………………………………………………. 43
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………… 48
2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………… 48
2.2. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………. 49
2.3. Vấn đề Y đức…………………………………………………………………………. 77
Chương 3. KẾT QUẢ……………………………………………………………………….. 79
3.1. Đặc điểm chung của người bệnh sau phẫu thuật bắc cầu mạch vành và
phẫu thuật van tim ………………………………………………………………………… 79
3.2. Thực trạng mức độ gắng sức tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc
sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành ………….. 81
3.3. Hiệu quả của chương trình phục hồi chức năng tim mạch và chất lượng
cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim, bắc cầu mạch vành và một số
yếu tố liên quan. …………………………………………………………………………… 91
Chương 4. BÀN LUẬN…………………………………………………………………… 114
4.1. Đặc điểm nền người bệnh sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành
………………………………………………………………………………………………… 114
4.2. Thực trạng mức độ gắng sức tim mạch, sức khỏe và chất lượng cuộc
sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành ………… 118
4.3. Hiệu quả của chương trình phục hồi chức năng tim mạch và Chất lượng
cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim, bắc cầu mạch vành và một số
yếu tố liên quan. …………………………………………………………………………. 123
4.4. Điểm mạnh, hạn chế, tính mới và ứng dụng của nghiên cứu ………… 141
KẾT LUẬN…………………………………………………………………………………… 144KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………….. 146
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Hướng dẫn giải thích các thông số tập luyện thu được từ CPET [80]
……………………………………………………………………………………………………… 12
Bảng 1.2 Phân loại về nguy cơ của các bệnh nhân tim mạch khi thực hiện bài
tập trên hệ thống CPET [80]………………………………………………………………. 15
Bảng 1.3 Chỉ định của test đi bộ 6 phút [14]…………………………………………. 19
Bảng 1.4 Quản lý các yếu tố rủi ro và cải thiện chất lượng cuộc sống [95]… 25
Bảng 1.5 Các khuyến nghị về việc chỉ định các bài tập trong PHCNTM giai
đoạn I [95]………………………………………………………………………………………. 27
Bảng 1.6 Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi [95] …………………………………. 29
Bảng 1.7 Tóm tắt tất cả các lợi ích của chương trình PHCNTM [95] ……….. 34
Bảng 2.1: Chương trình can thiệp cụ thể cho mỗi nhóm …………………………. 60
Bảng 3.1 Đặc điểm chung người bệnh sau phẫu thuật CABG và van tim (n=216)
……………………………………………………………………………………………………… 79
Bảng 3.2 Đặc điểm bệnh lý người bệnh (n=216) …………………………………… 80
Bảng 3.3 Mức độ gắng sức tim mạch, thể chất, sức khỏe tinh thần và chất lượng
cuộc sống ở bệnh nhân sau phẫu thuật CABG và van tim (n=216) …………… 81
Bảng 3.4 Các yếu tố đặc điểm chung liên quan đến chỉ số 6MWT và Peak VO2
ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành (n=216)…………. 83
Bảng 3.5 Các yếu tố đặc điểm bệnh lý liên quan đến chỉ số 6MWT và Peak
VO2 ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành (n=216)….. 84
Bảng 3.6 Mô hình phân tích đa biến các yếu tố liên quan đến chỉ số 6MWT 84
Bảng 3.7 Mô hình phân tích đa biến các yếu tố liên quan đến chỉ số Peak VO2
……………………………………………………………………………………………………… 86
Bảng 3.8 Các yếu tố đặc điểm chung liên quan đến chỉ số 15D-HRQoL và MET
ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành (n=216)…………. 87
Bảng 3.9 Các yếu tố đặc điểm bệnh lý liên quan đến chỉ số 15D – HRQoL và
MET ở bệnh nhân sau phẫu thuật van tim và bắc cầu mạch vành (n=216)…. 88v
Bảng 3.10 Mô hình phân tích đa biến các yếu tố liên quan đến chỉ số MET . 90
Bảng 3.11 Đặc điểm chung giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng (n=216) … 91
Bảng 3.12 Đặc điểm bệnh lý giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng (n=216) . 92
Bảng 3.13 Hiệu quả cải thiện chỉ số 6MWT (n=216) …………………………….. 93
Bảng 3.14 Hiệu quả cải thiện chỉ số Peak VO2 (n=216)………………………….. 95
Bảng 3.15 Hiệu quả cải thiện chỉ số MET (n=216)………………………………… 97
Bảng 3.16 Hiệu quả cải thiện 15D – HRQoL (n=216)…………………………….. 99
Bảng 3.17 Các đặc điểm chung liên quan đến hiệu quả can thiệp Peak VO2 và
6MWT (n=216)……………………………………………………………………………… 101
Bảng 3.18 Các đặc điểm bệnh lý liên quan đến hiệu quả can thiệp Peak VO2 và
6MWT (n=216)……………………………………………………………………………… 102
Bảng 3.19 Các yếu tố tim mạch liên quan đến hiệu quả can thiệp Peak VO2 và
6MWT (n=216)……………………………………………………………………………… 103
Bảng 3.20 Các yếu tố đặc điểm chung liên quan đến hiệu quả can thiệp MET
và HRQoL (n=216) ………………………………………………………………………… 104
Bảng 3.21 Các yếu tố bệnh lý liên quan đến hiệu quả can thiệp MET và 15D –
HRQoL (n=216)…………………………………………………………………………….. 105
Bảng 3.22 Các yếu tố tim mạch liên quan đến hiệu quả can thiệp MET và 15DHRQoL (n=216)…………………………………………………………………………….. 106
Bảng 3.23 Đặc điểm đi lại trong chất lượng cuộc sống sau chương trình can
thiệp (n=216)…………………………………………………………………………………. 107
Bảng 3.24 Đặc điểm tự chăm sóc trong chất lượng cuộc sống sau chương trình
can thiệp (n=216) …………………………………………………………………………… 108
Bảng 3.25 Đặc điểm sinh hoạt thường lệ trong chất lượng cuộc sống sau chương
trình can thiệp (n=216)……………………………………………………………………. 109
Bảng 3.26 Đặc điểm đau/ khó chịu trong chất lượng cuộc sống sau chương trình
can thiệp (n=216) …………………………………………………………………………… 110vi
Bảng 3.27 Đặc điểm lo lắng/ u sầu trong chất lượng cuộc sống sau chương trình
can thiệp (n=216) …………………………………………………………………………… 111
Bảng 3.28 Chất lượng cuộc sống sau chương trình can thiệp (n=216) …….. 11