Nghiên cứu độc tính cấp tính, độc tính bán trƣờng diễn và tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa, lợi mật của viên nén MED001 trên thực nghiệm

Luận văn chuyên khoa 2 Nghiên cứu độc tính cấp tính, độc tính bán trƣờng diễn và tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa, lợi mật của viên nén MED001 trên thực nghiệm. Gan là cơ quan có kích thước lớn nhất trong cơ thể và tham gia vào hàng loạt nhiệm vụ quan trọng. Trong số đó, vai trò nổi bật nhất của gan là giải độc và chuyển hoá các chất, giúp biến đổi các chất độc từ bên trong hoặc bên ngoài cơ thể thành những dạng an toàn hơn để đào thải [1]. Do đó, khi gan bị tổn thương, các rối loạn tại cơ quan này thường diễn tiến nặng và có thể ảnh hưởng đến chức năng của nhiều hệ cơ quan khác [2]. Nhiều tác nhân như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, rượu, thuốc hay hoá chất độc hại khi đi vào cơ thể có thể tấn công gan, gây viêm gan cấp hoặc mạn tính, và về lâu dài có thể dẫn đến xơ gan hay ung thư gan [3].

Việt Nam thuộc khu vực có tỷ lệ lưu hành viêm gan B và C cao. Hiện khoảng 12% dân số mang virus viêm gan B, tương ứng gần 10 triệu người mắc viêm gan B mạn tính; trong khi đó, khoảng 2,8% dân số nhiễm virus viêm gan C [4]. Bên cạnh đó, mức tiêu thụ đồ uống có cồn tại Việt Nam đứng hàng đầu châu Á, với tỷ lệ nam giới uống trên 5 đơn vị rượu mỗi ngày lần lượt là 17,3% và 31,4% tại hai địa điểm khảo sát—cao nhất trong 9 địa điểm nghiên cứu của khu vực [5]. Điều này khiến bệnh gan do rượu chiếm tỷ trọng lớn trong các bệnh lý gan. Ngoài rượu, viêm gan do độc tính của thuốc và hoá chất cũng khá phổ biến, đặc biệt là viêm gan liên quan đến thuốc chống lao và paracetamol (PAR), với xu hướng gia tăng trong những năm gần đây [6], [7]. Tổng hợp toàn bộ các yếu tố kể trên đã góp phần làm tăng cả số ca mắc lẫn mức độ nghiêm trọng của các bệnh lý về gan. Các tác nhân như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, rượu, thuốc hoặc hoá chất độc khi xâm nhập vào cơ thể đều có thể gây tổn thương gan, dẫn đến viêm gan cấp hoặc mạn tính và thậm chí tiến triển thành xơ gan hay ung thư gan [8], [9], [10].
Hiện nay, các trường hợp viêm gan do virus có thể được kiểm soát bằng thuốc kháng virus. Tuy vậy, chi phí điều trị còn khá cao, dễ gặp nhiều tác dụng phụ và thậm chí đã ghi nhận sự xuất hiện của các chủng virus đột biến kháng lại các thuốc này [11], [12].
Đối với viêm gan do thuốc hoặc hóa chất, hiện vẫn chưa có liệu pháp đặc hiệu; bệnh nhân chủ yếu được hỗ trợ bằng các thuốc giúp bảo vệ tế bào gan và thúc2 đẩy quá trình hồi phục tổn thương [13]. Một số chế phẩm bảo vệ gan nhập khẩu như Legalon hay Fortex cho hiệu quả tương đối tốt nhưng giá thành còn cao.
Việt Nam có nguồn dược liệu tự nhiên rất đa dạng, trong đó nhiều loại đã được sử dụng để hỗ trợ điều trị như nhân trần, sài đất, atisô… [14], [15]. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, khai thác và bổ sung thêm những dược liệu có khả năng bảo vệ gan từ nguồn tài nguyên sẵn có là rất cần thiết và mang giá trị thực tiễn cao. Viên nén MED001 là sản phẩm Y học cổ truyền được sản xuất bởi Công ty cổ phần dược phẩm Trung ương MEDIPLANTEX, với sự kết hợp của các vị thuốc:
Cao mật lợn khô, tỏi khô, cao khô Actiso, Than hoạt tính. Sản phẩm có tác dụng phòng và điều trị hỗ trợ các bệnh viêm gan mạn tính, viêm ống mật hoặc túi mật, táo bón mạn tính, vàng da, nổi mày đay, mỡ máu. Tuy nhiên, hiện tại chưa có nghiên cứu về độc tính và tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi mật của viên nén MED001. Vì vậy, để có cơ sở khoa học chính xác trước khi đưa vào thử nghiệm lâm sàng, đồng thời tiến hành những thử nghiệm trên động vật thực nghiệm nhằm minh chứng cho tác dụng của sản phẩm, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu độc tính cấp tính, độc tính bán trƣờng diễn và tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa, lợi mật của viên nén MED001 trên thực nghiệm” với 2 mục tiêu:
1. Nghiên cứu độc tính cấp tính , độc tính bán trường diễn của viên nén MED001.
2. Nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa, lợi mật của viên nén MED001 trên thực nghiệm

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………3
1.1. Tổng quan bệnh lý viêm gan theo Y học hiện đại …………………………………….3
1.1.1. Khái niệm …………………………………………………………………………………..3
1.1.2. Nguyên nhân ………………………………………………………………………………3
1.1.3. Cơ chế bệnh sinh …………………………………………………………………………4
1.1.4. Xét nghiệm đánh giá tình trạng hoại tử tế bào gan …………………………..8
1.1.5. Xét nghiệm đánh giá chức năng bài tiết và khử độc của gan……………10
1.1.6. Xét nghiệm đánh giá chức năng tổng hợp của gan …………………………10
1.2. Tổng quan bệnh lý viêm gan theo Y học cổ truyền…………………………………12
1.2.1. Đại cương …………………………………………………………………………………12
1.2.2. Các thể lâm sàng ……………………………………………………………………….13
1.3. Tổng quan nghiên cứu trên thế giới và trong nước …………………………………15
1.3.1. Trên thế giới ……………………………………………………………………………..15
1.3.2. Tại Việt Nam…………………………………………………………………………….15
1.4. Tổng quan về sản phẩm nghiên cứu. …………………………………………………….16
1.4.1. Nguồn gốc. ……………………………………………………………………………….16
1.4.2. Phân tích tác dụng các vị thuốc theo Y học cổ truyền. ……………………17
1.4.3. Phân tích tác dụng các vị thuốc theo Y học hiện đại. ……………………..17
1.5. Tổng quan về các phương pháp nghiên cứu độc tính ………………………………19
1.5.1. Các phương pháp thử nghiệm độc tính cấp……………………………………19
1.5.2. Các phương pháp thử nghiệm độc tính bán trường diễn………………….21
1.6. Tổng quan về các mô hình nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa,
lợi mật trên thực nghiệm……………………………………………………………………………23
1.6.1 Tổng quan về các mô hình nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy
hóa trên thực nghiệm…………………………………………………………………………..23
1.6.2 Tổng quan về các mô hình nghiên cứu lợi mật trên thực nghiệm………26
CHƢƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU…………………………………………………………………………………………………………..28
2.1. Chất liệu nghiên cứu…………………………………………………………………………..28
2.1.1.Thuốc nghiên cứu……………………………………………………………………….28
2.1.2. Dụng cụ, hoá chất và máy móc nghiên cứu …………………………………..292.2. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………………29
2.2.1. Nghiên cứu độc tính cấp và tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi
mật……………………………………………………………………………………………………29
2.2.2. Nghiên cứu độc tính bán trường diễn……………………………………………30
2.3. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………………….30
2.3.1. Nghiên cứu độc tính cấp của viên nén MED001 ……………………………30
2.3.2. Nghiên cứu độc tính bán trường diễn của viên nén MED001 ………….30
2.3.3. Nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi mật của viên
nén MED001 ……………………………………………………………………………………..31
2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. ……………………………………………………….33
2.4.1 Địa điểm nghiên cứu: ………………………………………………………………….33
2.4.2 Thời gian: Tháng 05 năm 2025 đến tháng 9 năm 2025 ……………………34
2.5. Sơ đồ nghiên cứu. ………………………………………………………………………………34
2.6. Phương pháp xử lý số liệu …………………………………………………………………..34
2.6.1 Nghiên cứu độc tính cấp của viên nén MED001: ……………………………34
2.6.2 Nghiên cứu độc tính bán trường diễn của viên nén MED001: ………….34
2.7. Sai số và biện pháp khống chế sai số…………………………………………………….35
2.8. Đạo đức trong nghiên cứu …………………………………………………………………..35
CHƢƠNG 3 KẾT QUẢ ………………………………………………………………………………36
3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp, độc tính bán trường diễn của viên nén
MED001………………………………………………………………………………………………….36
3.1.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của viên nén MED001…………………36
3.1.2. Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn của MED001 ……………36
3.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi mật của viên
nén MED001 trên thực nghiệm: …………………………………………………………………59
3.2.1. Kết quả nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa………………..59
3.2.2. Tác dụng lên chức năng tạo mật…………………………………………………..75
CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN …………………………………………………………………………..76
4.1. Độc tính cấp, độc tính bán trường diễn của viên nén MED001 trên thực
nghiệm ……………………………………………………………………………………………………76
4.1.1. Độc tính cấp của viên nén MED001 theo đường uống trên chuột nhắt
trắng………………………………………………………………………………………………….76
4.1.2. Độc tính bán trường diễn của viên nén MED001 theo đường uống trên
chuột cống trắng …………………………………………………………………………………784.2. Nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi mật của viên nén
MED001 trên thực nghiệm ………………………………………………………………………..84
4.2.1. Ảnh hưởng của viên nén MED001 lên tác dụng bảo vệ gan và chống
oxy hóa ……………………………………………………………………………………………..84
4.2.2. Ảnh hưởng của viên nén MED001 lên tác dụng lợi mật …………………95
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………………..99
1. Về độc tính cấp và độc tính bán trường diễn …………………………………………….99
2. Về tác dụng bảo vệ gan, chống oxy hóa và lợi mật ……………………………………99
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………………..100
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1. HÌNH ẢNH NGHIÊN CỨU
PHỤ LỤC 2. CÁC VỊ THUỐC TRONG VIÊN NÉN MED00

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Thành phần viên nén MED001………………………………………………………..17
Bảng 2.2. Đánh giá tổn thương gan trên giải phẫu bệnh…………………………………….32
Bảng 3.1. Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của MED001………………………………….36
Bảng 3.2. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến thể trọng chuột ……………………..37
Bảng 3.3. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến số lượng hồng cầu trong máu
chuột cống trắng…………………………………………………………………………………………..38
Bảng 3.4. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến hàm lượng huyết sắc tố trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..39
Bảng 3.5. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến hematocrit trong máu chuột……40
Bảng 3.6. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến thể tích trung bình hồng cầu trong
máu chuột ……………………………………………………………………………………………………41
Bảng 3.7. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến số lượng bạch cầu trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..42
Bảng 3.8. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến công thức bạch cầu trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..43
Bảng 3.9. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến số lượng tiểu cầu trong máu chuột
…………………………………………………………………………………………………………………..44
Bảng 3.10. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến hoạt độ AST (GOT) trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..45
Bảng 3.11. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến hoạt độ ALT (GPT) trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..46
Bảng 3.12. Ảnh hưởng của Viên nén MED001đến nồng độ bilirubin toàn phần
trong máu chuột……………………………………………………………………………………………47
Bảng 3.13. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến nồng độ albumin trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..48
Bảng 3.14. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến nồng độ cholesterol toàn phần
trong máu chuột……………………………………………………………………………………………49
Bảng 3.15. Ảnh hưởng của Viên nén MED001 đến nồng độ creatinin trong máu
chuột…………………………………………………………………………………………………………..50
Bảng 3.16. Ảnh hưởng của viên nén MED001 lên trọng lượng gan ……………………59
Bảng 3.17. Ảnh hưởng của thuốc thử lên hoạt độ AST trong huyết thanh……………60
Bảng 3.18. Ảnh hưởng của thuốc thử lên hoạt độ ALT trong huyết thanh …………..61
Bảng 3.19. Ảnh hưởng của thuốc thử lên hoạt độ GGT trong huyết thanh …………..62Bảng 3.20. Ảnh hưởng của thuốc thử lên nồng độ albumin trong huyết thanh ……..63
Bảng 3.21. Ảnh hưởng của thuốc thử lên nồng độ bilirubin toàn phần trong huyết
thanh…………………………………………………………………………………………………………..64
Bảng 3.22. Ảnh hưởng của thuốc thử lên hàm lượng MDA trong gan ………………..65
Bảng 3.23. Ảnh hưởng của thuốc thử lên điểm vi thể gan………………………………….69
Bảng 3.24. Tác dụng của MED001 lên chức năng tạo mật ………………………………..7

DANH MỤC HÌNH
Sơ đồ 2.1. Nghiên cứu độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và tác dụng bảo vệ
gan, chống oxy hóa và lợi mật của viên nén MED001. ……………………………………..34
Hình 1.1. Gan bị viêm cấp ………………………………………………………………………………3
Hình 3.1. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô chứng………………………………….52
Hình 3.2. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô chứng………………………………….52
Hình 3.3. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô trị 1 …………………………………….53
Hình 3.4. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô trị 1 …………………………………….53
Hình 3. 5. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô trị 2 ……………………………………54
Hình 3.6. Hình thái vi thể gan chuột cống trắng lô trị 2 …………………………………….54
Hình 3.7. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô chứng…………………………………56
Hình 3.8. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô chứng…………………………………56
Hình 3.9. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô trị 1 ……………………………………57
Hình 3.10. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô trị 1 ………………………………….57
Hình 3. 11. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô trị 2 …………………………………58
Hình 3.12. Hình thái vi thể thận chuột cống trắng lô trị 2 ………………………………….58
Hình 3. 13. Hình ảnh đại thể gan chuột lô chứng sinh học…………………………………66
Hình 3. 14. Hình ảnh đại thể gan chuột lô mô hình …………………………………………..66
Hình 3.15. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống Legalon (silymarin) …………………..67
Hình 3.16. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống MED001 liều 0,72 viên/kg …………67
Hình 3.17. Hình ảnh đại thể gan chuột lô uống MED001 liều 1,44 viên/kg …………68
Hình 3. 18. Hình thái vi thể gan lô chứng sinh học (chuột số 3) …………………………70
Hình 3. 19. Hình thái vi thể gan lô chứng sinh học (chuột số 4) (HE x 400) ………..70
Hình 3.20. Hình thái vi thể gan lô mô hình (chuột số 12) (HE x 400) …………………71
Hình 3.21. Hình thái vi thể gan lô mô hình (chuột số 17) (HE x 400) …………………71
Hình 3.22. Hình thái vi thể gan lô uống silymarin 140 mg/kg ……………………………72
Hình 3. 23. Hình thái vi thể gan lô uống silymarin 140 mg/kg …………………………..72
Hình 3. 24. Hình thái vi thể gan lô uống MED001……………………………………………73
Hình 3. 25. Hình thái vi thể gan lô uống MED001……………………………………………73Hình 3. 26. Hình thái vi thể gan lô uống MED001 liều 1,44 viên/kg (HE x 400)
(chuột số 47)………………………………………………………………………………………………..74
Hình 3. 27. Hình thái vi thể gan lô uống MED001 liều 1,44 viên/kg (HE x 400)
(chuột số 50)………………………………………………………………………………………………..7