Nghiên cứu tình hình tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp và các yếu tố liên quan

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở Nghiên cứu tình hình tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp và các yếu tố liên quan.Tăng huyết áp (THA) và đái tháo đường (ĐTĐ) đang là hai bệnh lý mạn tính không lây phổ biến nhất trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam hiện nay. Theo ước tính, năm 2000 có khoảng 26,4% số dân số từ 20 tuổi trở lên bị tăng huyết áp và ước tính đến năm 2025, tỉ lệ này tăng lên đến 29,2% [19]. Theo báo cáo của Bộ Y tế, năm 2015, nước ta có khoảng 18,9% người lớn bị tăng huyết áp, tức là cứ 5 người thì có 1 người bị tăng huyết áp [5]. Trong khi đó, tỉ lệ mắc đái tháo đường cũng có xu hướng tăng nhanh trên thế giới, từ 382 triệu người (8,3%) năm 2013, dự đoán lên đến 592 triệu người (8,8%) vào năm 2035 [13]. Việt Nam cũng nằm trong nhóm nước có tỉ lệ bệnh đái tháo đường tăng nhanh nhất trên thế giới. Cũng theo kết quả điều tra STEPwise về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế thực hiện năm 2015, ở nhóm tuổi từ 18 đến 69, cho thấy tỷ lệ mắc đái tháo đường trên toàn quốc từ 2,6% (năm 2010) tăng lên 4,1% (năm 2015), tỉ lệ rối loạn đường huyết đói từ 1,5% tăng lên 3,5% [5].

Một số nghiên cứu trên thế giới cho rằng có sự liên quan lẫn nhau giữa bệnh lý tăng huyết áp và đái tháo đường. Tình trạng đề kháng insulin ở người mắc đái tháo đường týp 2 làm gia tăng tăng lượng cholesterol và triglyceride, phá vỡ sự trao đổi giữa các tế bào, bao gồm cả các tín hiệu để cơ thể điều chỉnh huyết áp, kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm cho tim đập nhanh hơn và các động mạch co lại. Ngoài ra, nó còn tạo ra sự mất cân đối giữa natri và kali (điều này làm tăng thể tích máu), canxi và magiê (làm co động mạch) và đồng thời gây xơ vữa động mạch máu, từ đó gây tăng huyết áp. Ngược lại, tăng huyết áp được xem là một yếu tố nguy cơ của bệnh đái tháo đường. Một số giả thuyết cho rằng nguyên nhân bao gồm tổng thương mạch máu nhỏ, tăng hoạt động hệ thần kinh giao cảm, rối loạn thành phần tổ chức cơ vân như nhiều mỡ và giảm các sợi cơ có nhạy cảm chậm với insulin, giảm lưu lượng máu đến tổ chức cơ là kết quả của sự phì đại mạch máu, thưa thớt mạch máu, co mạch và rối loạn đáp ứng điều hoà hậu thụ thể2 đối với insulin…, dẫn đến đề kháng insulin.
Do đó, việc tầm soát tăng huyết áp trên bệnh nhân đái tháo đường và ngược lại, phát hiện các dấu hiệu sớm của đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp là cực kỳ quan trọng, giúp phòng ngừa các biến chứng nặng do đồng mắc gây ra, giảm chi phí điều trị, tăng chất lượng sống cho người bệnh. Nếu như trong bệnh tăng huyết áp, người ta có thể đo huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương để phát hiện sớm tăng huyết áp thì trong bệnh lý đái tháo đường, thầy thuốc có thể phát hiện giai đoạn sớm của bệnh đái tháo đường, hay còn gọi là tiền đái tháo đường.
Đây là giai đoạn mà bệnh nhân chưa xuất hiện các triệu chứng của đái tháo đường nhưng đã có nguy cơ tổn thương mạch máu lớn. Vì thế, việc nghiên cứu tình hình tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp là vô cùng quan trọng và hết sức cần thiết, nhằm giúp phát hiện và can thiệp sớm thông qua áp dụng chế độ tiết thực, thay đổi lối sống, hạn chế các yếu tố liên quan góp phần làm chậm tiến triển từ tiền đái tháo đường sang đái tháo đường týp 2 giúp cho kéo dài tuổi thọ, giảm biến chứng và tăng chất lượng sống cho bệnh nhân, đồng thời giảm gánh nặng chi phí y tế cho toàn xã hội.
Bên cạnh đó, việc phân tích các yếu tố liên quan bao gồm các yếu tố nguy cơ của tiền đái thào đường (như tuổi, giới tính, nghề nghiệp, tình trạng thừa cân, béo phì, dân tộc, chủng tộc, trình độ học vấn, có người cùng huyết thống mắc đái tháo đường, tiền sử bệnh tim mạch, tiền căn hút thuốc lá, các chỉ số lipid máu, tiền sử sử dụng thuốc hạ áp) và một số dấu hiệu tổn thương cơ quan đích (tim, thận) do hai bệnh lý trên gây nên cũng góp phần chỉ ra mối liên hệ giữa tiền đái tháo đường và tăng huyết áp.
Trên thế giới và tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về mối liên quan giữa đái tháo đường và tăng huyết áp. Tuy nhiên, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu tiền đái tháo đường và tăng huyết áp, nhất là tại Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố sôi động và đông dân nhất cả nước. Vì thế, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp và các yếu tố liên quan” với các mục tiêu sau:3
1. Xác định tỉ lệ tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp, bao gồm các yếu tố nguy cơ của tiền đái tháo đường và các dấu hiệu tổn thương cơ quan đích (tim, thận)

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………………………………………. 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………… 4
1.1. Khái niệm về tăng huyết áp và thực trạng tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt
Nam……………………………………………………………………………………………………………. 4
1.2. Khái niệm, chẩn đoán và phân loại đái tháo đường, tiền đái tháo đường………. 6
1.3. Sinh bệnh học tiền đái tháo đường……………………………………………………………. 8
1.4. Các yếu tố nguy cơ của tiền đái tháo đường………………………………………………. 9
1.5.Thực trạng tiền đái tháo đường trên thế giới và tại
Việt Nam …………………………………………………………………………………………………….. 9
1.6. Mối liên quan giữa tăng huyết áp với tiền đái tháo đường …………………………… 11
1.7. Các yếu tố liên quan đến tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp ….. 12
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………… 15
2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………………………. 15
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ………………………………………………………….. 15
2.3. Thiết kế nghiên cứu ………………………………………………………………………………. 15
2.4. Phương pháp chọn mẫu ………………………………………………………………………… 15
2.5. Tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp trong nghiên cứu ………………………………. 16
2.6. Phương tiện và kỹ thuật đo huyết áp…………………………………………………………. 16
2.7. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền đái tháo đường trong nghiên cứu ………………………. 17
2.8. Phương tiện và kỹ thuật xét nghiệm Glucose huyết tương lúc đói (FPG)………. 17
2.9. Phương tiện và kỹ thuật xét nghiệm HbA1c………………………………………………. 19
2.10. Phương tiện và kỹ thuật xét nghiệm các chỉ số lipid máu
(Cholesterol toàn phần, Triglyceride, HDL-c, LDL-c)………………………………………. 22
2.11. Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn lipid máu…………………………………………………. 28
2.12. Phương tiện và kỹ thuật đánh giá MicroAlbumin niệu (MAU)………..
2.13. Phương tiện và kỹ thuật đánh giá Phì đại thất trái qua Siêu âm tim doppler
màu …………………………………………………………… …….
2.14. Phương tiện và kỹ thuật đo đạc các thông số khác …………………………………….
28
30
312.15. Biến số………………………………………………………………………………………………… 32
2.16. Mẫu phiếu thu thập thông tin …………………………………………………………………. 36
2.17. Phương pháp xử lý số liệu……………………………………………………………………… 36
2.18. Đạo đức nghiên cứu ……………………………………………………………………………… 37
2.19. Sơ đồ nghiên cứu………………………………………………………………………………….. 37
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………. 38
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ………………………………………………. 38
3.2. Đặc điểm BMI, vòng eo, huyết áp …………………………………………………………… 43
3.3. Đặc điểm chỉ số lipid máu, albumin niệu, siêu âm tim Doppler màu……………. 38
3.4. Tình hình mắc tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp…………………. 57
3.5. Các yếu tố liên quan đến tiền đái tháo đường trên bệnh nhân tăng huyết áp ….. 59
Chương 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………….. 67
Chương 5: KẾT LUẬN……………………………………………………………………………….. 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC