Nghiên cứu hiệu quả điều trị hạ acid uric máu/gút bằng thuốc ức chế xanthine oxydase trên bệnh nhân lọc máu chu kỳ

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở Nghiên cứu hiệu quả điều trị hạ acid uric máu/gút bằng thuốc ức chế xanthine oxydase trên bệnh nhân lọc máu chu kỳ.Tổn thương thận mạn tính là quá trình bệnh lý tiến triển liên tục mà hậu quả cuối cùng là suy thận giai đoạn cuối, cho dù tổn thương ban đầu ở cầu thận hay ở ống kẽ thận. Các yếu tố tham gia thúc đẩy tổn thương thận tiến triển như chế độ ăn giàu đạm, hoạt hóa các hệ thống renin-angiotensin trong thận, tăng huyết áp, thiếu máu, acid uric… Trong đó, acid uric là một trong những mắt xích quan trọng trong vòng xoắn bệnh lý thận, vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của quá trình suy thận mạn [4]. Các nghiên cứu thực nghiệm và lâm sàng cho thấy sự rối loạn acid uric máu, lipoprotein máu, thiếu máu, tăng huyết áp,… có mối liên quan chặt chẽ với nhau và là một trong nhiều yếu tố nguy cơ quan trọng đối với sự tiến triển của bệnh thận cũng như các biến chứng nguy nhiểm ở bệnh nhân suy thận mạn [14]. Bệnh thận do gút tiến triển không liên tục do các tác nhân tác động như nồng độ acid uric, lắng động acid uric, tắc ống thận, sỏi thận – tiết niệu có thể gián đoạn hoặc thay đổi. Ở bệnh nhân gút có kiểm soát acid uric máu tốt có thể không bao giờ phát triển bệnh thận. Ngược lại, người có acid uric máu tăng cao hoặc acid uric niệu có nhiều nguy cơ bệnh thận do gút [3].

Theo thống kê của Hội Thận học Quốc tế, hiện trên thế giới có hơn 10% dân số (khoảng 2,6 triệu người) bị bệnh thận mạn. Tại Việt Nam chưa có số liệu thống kê đầy đủ, song ước tính có khoảng 5 triệu người bị bệnh thận mạn và hàng năm có khoảng 8.000 ca bệnh mới. Chỉ tính riêng bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối cần lọc máu là khoảng 800.000 người chiếm 0,1% dân số. Axid uric máu thường tăng ở những đối tượng mắc bệnh thận mạn tính. Gần đây, axid uric đã được quan tâm như là một yếu tố nguy cơ tiềm ẩn trong sự phát triển và tiến triển của bệnh thận mạn tính. Hầu hết các nghiên cứu đều ghi nhận rằng nồng độ axid uric máu tăng cao dự đoán độc lập sự2 phát triển của bệnh thận mạn tính [14].
Hiện nay, việc kiểm soát nồng độ acid uric máu trên bệnh nhân bệnh thận mạn, đặc biệt là bệnh thận mạn giai đoạn cuối đang là mối quan tâm của các nhà khoa học. Khuyến cáo của EULAR (2014), ACR (2015) đều thống nhất việc điều trị chung gồm: thay đổi lối sống và thuốc nhằm mục tiêu đưa nồng độ acid uric máu < 6 mg/dL hoặc < 5 mg/dL trên bệnh nhân có lắng đọng tinh thể urat ở các mô hay có bệnh thận mạn [19]. Các thuốc làm giảm acid uric máu nhóm ức chế xanthine oxydase được khuyến cáo là thuốc chỉ định đầu tay trên bệnh nhân bệnh thận mạn từ giai đoạn 2. Tuy nhiên, ngoài yếu tố dị ứng với nhóm xanthine oxydase thì liều lượng thuốc trên bệnh nhân bệnh thận mạn là lý do chính để không đạt mục tiêu acid uric máu. Nhiều nghiên cứu đã khảo sát sự thay đổi nồng độ acid uric máu và hiệu quả của các phương pháp lọc máu ngoài thận để giảm nồng độ acid uric máu. Nhưng sự thay đổi nồng độ acid uric máu/gút điều trị bằng trị ức chế xanthine oxydase trên bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối có lọc máu ngoài thận ít được quan tâm, do đó chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu hiệu quả điều trị hạ acid uric máu/gút bằng thuốc ức chế xanthine oxydase trên bệnh nhân lọc máu chu kỳ”, với hai mục tiêu:
1. Khảo sát nồng độ acid uric máu trung bình và các mối liên quan trên bệnh nhân lọc máu chu kỳ tại Khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
2. Đánh giá hiệu quả điều trị hạ acid uric máu bằng nhóm thuốc ức chế xanthine oxydase (Allopurinol, Febuxostat) ở đối tượng nghiên cứu trên

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………. 1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………….. 3
1.1. Acid uric máu……………………………………………………………………………… 3
1.2. Bệnh thận mạn và bệnh thận mạn giai đoạn cuối……………………………. 9
1.3. Chẩn đoán và điều trị gút trên bệnh thận mạn……………………………… 12
1.4. Một số nghiên cứu liên quan đến đề tài ………………………………………. 22
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………………………… 25
2.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………… 25
2.2. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………… 26
2.3. Xử lý số liệu………………………………………………………………………………. 36
2.4. Vấn đề đạo đức nghiên cứu ……………………………………………………….. 37
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………. 40
3.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu ………….. 40
3.2. Nồng độ acid uric máu trung bình và các mối liên quan trên bệnh nhân
lọc máu chu kỳ………………………………………………………………………………… 48
3.3. Hiệu quả điều trị hạ acid uric máu bằng nhóm thuốc ức chế xanthine
oxydase (Allopurinol, Febuxostat) ……………………………………………………… 60
Chương 4. BÀN LUẬN ………………………………………………………………………….. 65
4.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu ………….. 65
4.2. Nồng độ acid uric máu trung bình và các mối liên quan trên bệnh nhân
lọc máu chu kỳ………………………………………………………………………………… 71
4.3. Hiệu quả điều trị hạ acid uric máu bằng nhóm thuốc ức chế xanthine
oxydase (Allopurinol, Febuxostat) ……………………………………………………… 80
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………… 86
KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………….. 87TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCDANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. So sánh giữa Allopurinol và Febuxostat……………………………………… 8
Bảng 1.2. Thang phân loại chức năng thận theo KDIGO (2012) …………………. 11
Bảng 1.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán gút theo ACR/AULAR 2015 …………………….. 14
Bảng 1.4. Khác biệt giữa Febuxostat và Allopurinol …………………………………. 21
Bảng 2.1. Tiêu chuẩn đánh giá béo phì theo các nước ASEAN giống với tiêu
chuẩn Châu Á trưởng thành …………………………………………………………………. 27
Bảng 2.2. Phân độ THA của Hội Tăng huyết áp Việt Nam năm 2018 ………….. 29
Bảng 2.3. Phân loại nguyên nhân BTM theo KDIGO 2012 …………………………. 31
Bảng 2.4. Phân loại RLLP máu theo Hội Tim mạch Việt Nam 2015 …………….. 33
Bảng 2.5. Thang phân loại chức năng thận theo KDIGO (2012) …………………. 35
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi………………………………………… 40
Bảng 3.2. Phân bố bệnh nhân theo giới tính …………………………………………… 40
Bảng 3.3. Chỉ số khối cơ thể (BMI)…………………………………………………………. 41
Bảng 3.4. Thời gian lọc máu trong tuần theo giới tính ……………………………… 41
Bảng 3.5. Thời gian lọc máu trung bình theo giới tính ……………………………… 43
Bảng 3.6. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng ………………………………………………. 43
Bảng 3.7. Thể tích nước tiểu…………………………………………………………………. 44
Bảng 3.8. Nguyên nhân suy thận mạn……………………………………………………. 44
Bảng 3.9. Tỷ lệ tăng huyết áp theo giới tính ……………………………………………. 45
Bảng 3.10. Kết quả thiếu máu theo giới tính…………………………………………… 45
Bảng 3.11. Kết quả các chỉ số cận lâm sàng…………………………………………….. 47
Bảng 3.12. Nồng độ acid uric máu…………………………………………………………. 48
Bảng 3.13. Bệnh gút ở bệnh nhân lọc máu chu kỳ …………………………………… 48
Bảng 3.14. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và tuổi…………………………. 49Bảng 3.15. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và giới tính …………………… 49
Bảng 3.16. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và BMI…………………………. 50
Bảng 3.17. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và thể tích nước tiểu …….. 50
Bảng 3.18. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và nguyên nhân STM …….. 52
Bảng 3.19. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và THA ………………………… 52
Bảng 3.20. Liên quan giữa nồng độ acid uric máu và thiếu máu………………… 53
Bảng 3.21. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu với các yếu tố lâm
sàng…………………………………………………………………………………………………… 53
Bảng 3.22. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu với các chỉ số cận lâm
sàng…………………………………………………………………………………………………… 55
Bảng 3.23. Các chỉ số cận lâm sàng của 2 nhóm trước điều trị ………………….. 60
Bảng 3.24. Các thông số lọc máu của 2 nhóm…………………………………………. 62
Bảng 3.25. Hiệu quả hạ acid uric máu của 2 nhóm ………………………………….. 62
Bảng 3.26. Mức độ hạ acid uric máu của 2 nhóm sau 3 tháng điều trị……….. 63DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1. Khác biệt giữa Febuxostat và Allopurinol………………………………….. 22
Hình 2.1. Máy sinh hóa tự động BECKMAN COULTER AU480/AU680 của Nhật33
Biểu đồ 3.1. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và cholesterol …… 57
Biểu đồ 3.2. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và triglycerid …….. 57
Biểu đồ 3.3. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và protein…………. 58
Biểu đồ 3.4. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và hồng cầu………. 58
Biểu đồ 3.5. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và creatinin ………. 59
Biểu đồ 3.6. Mối tương quan giữa nồng độ acid uric máu và ure ………………. 59
Biểu đồ 3.7. Hiệu quả hạ acid uric máu trung bình của 2 nhóm ………………… 6