NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA THỦY CHÂM CHẾ PHẨM CHỨA NỌC ONG TRÊN MÔ HÌNH ĐỘNG VẬT GÂY VIÊM VÀ THOÁI HÓA KHỚP GỐI

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y HỌC NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA THỦY CHÂM CHẾ PHẨM CHỨA NỌC ONG TRÊN MÔ HÌNH ĐỘNG VẬT GÂY VIÊM VÀ THOÁI HÓA KHỚP GỐI.Thoái hóa khớp gối là bệnh phổ biến trong các bệnh lý về xương khớp. Tỷ lệ của bệnh có tương quan chặt chẽ đến béo phì và sự gia tăng về độ tuổi. Theo ước tính của tổ chức Y tế thế giới, thoái hóa khớp gối chiếm khoảng 13% ở nữ giới và 10% ở nam giới có độ tuổi trên 60 [1]. Tại Mỹ, thoái hóa khớp gối ước tính chiếm khoảng 27 triệu dân [2]. Tại Việt nam, thoái hóa khớp chưa được nghiên cứu đầy đủ, nhưng tỷ lệ thoái hóa khớp gối được cho là khoảng 18% ở những người trên 16 tuổi [3]. Hậu quả của thoái hóa khớp gối là gây viêm tổ chức khớp và cạnh khớp, gây tàn phế cho người bệnh [4].

Về mặt điều trị, cho đến nay chủ yếu là sử dụng các thuốc chống viêm giảm đau non-steroid. Khi điều trị kéo dài có nguy cơ gây ra các biến chứng nặng nề cho người bệnh như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày, tá tràng… Để hạn chế các biến chứng này, người ta cho rằng nên sử dụng các nguồn dược liệu tự nhiên, trong đó có nọc ong. Trong thành phần của nọc ong có chứa rất nhiều chất có hoạt tính sinh học như các men và các chuỗi peptide ngắn. Chính nhờ các thành phần hoạt tính sinh học này mà nọc ong có thể được sử dụng như một dược liệu quí, đặc biệt có tác dụng chống viêm giảm đau để điều trị các bệnh lý về khớp. Từ lâu, người ta sử dụng nọc ong bằng cách cho ong đốt trực tiếp vào ổ khớp để điều trị các chứng đau khớp. Và gần đây, một số nghiên cứu đã bước đầu tách chiết nọc ong và sử dụng tại chỗ bằng các phương pháp như bôi lên tổn thương hay bằng phương pháp thủy châm. Thủy châm chế phẩm chứa nọc ong là tiêm một liều nhỏ thuốc có chứa nọc ong vào huyệt. Phương pháp này được một số nghiên cứu cho thấy có hiệu quả chống viêm, giảm đau và cải thiện vận động trên người bệnh bị các bệnh lý gây viêm và đau khớp.
Những cơ sở trên đây đã gợi ý rằng nọc ong có thể được sử dụng trên các bệnh nhân thoái hóa khớp gối. Để làm cơ sở cho việc ứng dụng thủy châm chế phẩm chứa nọc ong trên người thoái hóa khớp gối, chúng tôi tiến hành xây dựng mô hình và tiến hành đánh giá tác dụng chống viêm, giảm đau và cải thiện vận động của phương pháp này trên động vật được gây viêm và thoái hóa khớp gối.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm mục tiêu:
1. Xây dựng mô hình gây viêm và thoái hóa khớp gối trên động vật thực nghiệm
2. Đánh giá tác dụng chống viêm, giảm đau và cải thiện vận động của thủy châm chế phẩm chứa nọc ong trên mô hình động vật gây viêm và thoái hóa khớp gối

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………….. 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………….. 3
1.1. Tình hình bệnh thoái hóa khớp gối trên thế giới Error! Bookmark not defined.
1.2. Sinh lý bệnh thoái hóa khớp gối ………….Error! Bookmark not defined.
1.3. Các mô hình thực nghiệm gây thoái hóa khớp gối ……………………………..8
1.3.1. Mô hình thoái hóa khớp nguyên phát Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Mô hình thoái hóa khớp thứ phát ..Error! Bookmark not defined.
1.4. Phƣơng pháp đánh giá đau và vận động trên động vật thực nghiệm Error! Bookma
1.4.1. Phƣơng pháp sử dụng bài tập hành vi trên trụ quay Rotarod Error! Bookmark
1.4.2. Phƣơng pháp sử dụng bài tập môi trƣờng mở Error! Bookmark not defined.
1.4.3. Phƣơng pháp xác định ngƣỡng đau Error! Bookmark not defined.
1.4.4. Phƣơng pháp xác định tầm vận động Error! Bookmark not defined.
1.5. Sự thay đổi các giá trị huyết học và mediator trong viêm và thoái hóa khớp Error! Bookm
1.5.1. Sự thay đổi bạch cầu trong viêm ……………………………………………..4
1.5.2. Vai trò của cytokin trong viêm ………………………………………………..5
1.6. Tổng quan về sản phẩm nọc ong dự kiến trong nghiên cứu và các nghiên
cứu ứng dụng chế phẩm chứa nọc ong trong điều trị bệnh ……………………….11
1.6.1. Sản phẩm nọc ong dự kiến trong nghiên cứu …………………………..11
1.6.2. Các nghiên cứu liên quan đến độc tính của nọc ong …………………12
1.6.3. Các nghiên cứu ứng dụng chế phẩm chứa nọc ong trong điều trị bệnh 13
1.7. Phƣơng pháp thủy châm và ứng dụng thủy châm trong điều trị bệnh Error! Bookm
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………………17
2.1. Xây dựng mô hình viêm và thoái hóa khớp gối trên động vật thực nghiệm ..17
2.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu …………………………………………………………..17
2.1.2. Phân nhóm nghiên cứu ………………………………………………………… 17
2.1.3. Phƣơng pháp gây viêm và thoái hóa khớp gối …………………………172.1.4. Các chỉ tiêu đánh giá …………………………………………………………….18
2.2. Đánh giá tác dụng chống viêm, giảm đau và cải thiện vận động của chế
phẩm chứa nọc ong …………………………………………………………………………….19
2.2.1. Đối tƣợng nghiên cứu …………………………………………………………..19
2.2.2. Hóa chất, phƣơng tiện dụng cụ ………………………………………………20
2.2.3. Phân nhóm nghiên cứu …………………………………………………………20
2.2.4. Phƣơng pháp thủy châm điều trị …………………………………………….21
2.2.5. Các chỉ tiêu đánh giá …………………………………………………………….21
2.3. Cách xác định các chỉ số nghiên cứu ………………………………………………22
2.4. Phân tích số liệu ………………………………..Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………….28
3.1. Kết quả gây mô hình thực nghiệm ………………………………………………….28
3.1.1. Nhiệt độ tại chỗ…………………………………………………………………… 28
3.1.2. Ngƣỡng đau ………………………………………………………………………..28
3.1.3. Tầm vận động ……………………………………………………………………..29
3.1.4. Khả năng phối hợp vận động của chuột ………………………………….30
3.1.5. Xét nghiệm huyết học và cytokin viêm …………………………………..31
3.1.6. Hình ảnh mô học ổ khớp ………………………………………………………34
3.2. Đánh giá tác dụng giảm đau, chống viêm, cải thiện vận động của thủy
châm chế phẩm chứa nọc ong trên chuột gây viêm và thoái hóa khớp ………36
3.2.1. Nhiệt độ vùng khớp gối gây thoái hóa …………………………………… 36
3.2.2. Ngƣỡng đau trƣớc và sau điều trị …………………………………………..38
3.2.3. Sự thay đổi khả năng vận động ……………………………………………..39
3.2.4. Tầm vận động ……………………………………………………………………..40
3.2.5. Khả năng phối hợp vận động …………………………………………………43
3.2.6. Sự thay đổi số lƣợng bạch cầu ……………………………………………….45
3.2.7. Sự thay đổi nồng độ cytokin huyết tƣơng ……………………………….453.2.8. Sự thay đổi hình ảnh mô học vùng khớp gối ……………………………50
Chƣơng 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………… 51
4.1. Về kết quả mô hình gây viêm và thoái hóa khớp gối trên chuột ………… 51
4.2. Về đánh giá tác dụng chống viêm, giảm đau và cải thiện vận động của
thủy châm chế phẩm chứa nọc ong trên mô hình động vật gây viêm và thoái
hóa khớp gối ………………………………………………………………………………………55
Chƣơng 5. KẾT LUẬN ……………………………………………………………………….62
Chƣơng 6. KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………64
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………………………65DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Các mô hình gây thoái hóa khớp gối ………………………………………..8
Bảng 3.1. Nhiệt độ tại chỗ ở các nhóm nghiên cứu ………………………………. 28
Bảng 3.2. Ngƣỡng đau của hai nhóm nghiên cứu ……………………………………29
Bảng 3.3. Độ gấp khớp gối chuột ở các nhóm nghiên cứu ……………………….29
Bảng 3.4. Độ duỗi khớp gối chuột ở các nhóm nghiên cứu ……………………..30
Bảng 3.5. Thời gian chuột rơi xuống trong bài tập rotarod ………………………31
Bảng 3.6. Số lƣợng bạch cầu trƣớc và sau gây thoái hóa khớp gối ……………32
Bảng 3.7. Nồng độ TNF-α huyết tƣơng trƣớc và sau khi gây thoái hóa ……..32
Bảng 3.8. Nồng độ IL-1β huyết tƣơng trƣớc và sau gây thoái hóa ……………33
Bảng 3.9. Nồng độ IL-10 huyết tƣơng trƣớc và sau gây thoái hóa …………….34
Bảng 3.10. Nhiệt độ trƣớc và sau điều trị ở các nhóm nghiên cứu …………….37
Bảng 3.11. Ngƣỡng đau trƣớc và sau điều trị …………………………………………38
Bảng 3.12. Khả năng vận động trƣớc và sau điều trị ……………………………….39
Bảng 3.13. Góc duỗi khớp gối trƣớc và sau điều trị ………………………………..40
Bảng 3.14. Góc gấp khớp gối trƣớc và sau điều trị …………………………………42
Bảng 3.15. Thời gian chuột rơi xuống trƣớc và sau điều trị ……………………..43
Bảng 3.16. Sự thay đổi số lƣợng bạch cầu trƣớc và sau điều trị ……………….45
Bảng 3.17. Sự thay đổi nồng độ TNF-α huyết tƣơng trƣớc và sau điều trị …46
Bảng 3.18. Sự khác biệt về nồng độ IL-1β huyết tƣơng trƣớc và sau điều trị …..47
Bảng 3.19. Sự khác biệt về nồng độ IL-10 huyết tƣơng trƣớc và sau điều trị …49DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. chế phẩm chứa nọc ong trong nghiên cứu ……………………………….12
Hình 2.1. Tiêm CFA vào khớp gối của chuột…………………………………………. 18
Hình 2.2. Lấy máu xét nghiệm …………………..Error! Bookmark not defined.
Hình 2.3. Bộ Kit ELISA của TNF-alpha, IL-10, IL-1beta ………………………..19
Hình 2.4. Đo nhiệt độ tại khớp gối ………………………………………………………..23
Hình 2.5. Đánh giá ngƣỡng đau bằng hệ thống Analgesy-Meter ………………24
Hình 2.6. Phần mềm Anymaze ghi lại hoạt động của chuột ……………………..24
Hình 2.7. Đánh giá tầm vận động của chuột …………………………………………..25
Hình 3.1, 3.2. Mô học khớp gối sau gây viêm và thoái hóa ……………………..38
Hình 3.3. Hình ảnh khớp gối và tổ chức cạnh khớp sau 3 tuần điều trị …….. 5