Nghiên cứu chức năng tâm trương thất trái và thất phải ở người bình thường và người bệnh tăng huyết áp bằng phương pháp siêu âm doppler tim

Nghiên cứu chức năng tâm trương thất trái và thất phải ở người bình thường và người bệnh tăng huyết áp bằng phương pháp siêu âm doppler tim

Luận án tiến sỹ y học : Tạ Mạnh Cường : năm bảo vệ 2001

Hướng dẫn khoa học : GS.TS Phạm Gia Khải ; TS Nguyễn Ngọc Tước

Tăng huyết áp, mà phần lớn các trường hợp không tìm được nguyên nhân (khoảng 90%) hiện nay đã trở thành mối đe dọa không chỉ đối với người dân nước ta mà còn đối với nhân dân ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới bởi tỷ lệ mắc bệnh ngày một nhiều và tỷ lệ tử vong ngày một cao do các biến chứng của bệnh. Nếu như trong những năm của thập kỷ 70, tại miền Bắc nước ta tỷ lệ người trưởng thành có huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên là 1,9% thì đến năm 1990 con số đó là 11,5% [10]. Theo thống kê năm 1994 của các bệnh viện trên phạm vi cả nước đối với các trường hợp tử vong do bệnh lý tim mạch thì nguyên nhân do tăng huyết áp giữ vị trí hàng đầu [8]. Bệnh có thể diễn biến từ từ và nhiều khi không có triệu chứng báo trước cho đến khi xảy ra các biến chứng nội tạng… Tại Bắc Mỹ, người ta ước tính hiện nay có khoảng 25% dân số bị tăng huyết áp và có tới 16% số người trưởng thành không hề biết con số huyết áp của bản thân, trong đó có những người thậm chí dang được điều trị bằng thuốc chống tăng huyết áp [139]. 

Chúng ta đều biết rằng tăng huyết áp là một yếu tố nguy cơ đối với bệnh mạch vành và suy tim. Một bệnh nhân nếu như hội nhập đầy đủ những yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, phì đại thất trái, rối loạn chuyển hóa lipide máu, tăng đường huyết, hút thuốc lá thì khả năng dẫn đến bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ có thể tới 70% [14; 27; 60; 66; 127; 139…]. Trong điều trị bệnh tăng huyết áp, nếu các yếu tố nguy cơ này không được tính đến thì tỷ lệ tử vong của bệnh khó có thể được cải thiện. Tỷ lệ tử vong cũng sẽ không giảm đi có ý nghĩa nếu chúng ta không phát hiện được hay không điều trị đúng một dạng suy tim khá đặc trưng trong các trường hợp suy tim do tăng huyết áp, đó là tình trạng suy tim do suy chức năng tâm trương mà cơ chế sinh lý bệnh học cũng như vai trò.

của nó đã dần dần được sáng tỏ trong một số năm gần đây [4; 22; 34; 37; 44; 68; 75; 81; 91; 125…]. 
Trước đây, những định nghĩa kinh điển về suy tim đều nhấn mạnh đến vai trò của chức năng tâm thu bởi vì suy tim được hiểu theo nghĩa là tình trạng giảm cung lượng tim một cách tương đối so với nhu cầu của cơ thể do giảm khả năng co bóp của cơ tim. Thế nhưng có tới 30% các trường hợp suy tim trên lâm sàng mà chức năng tâm thu thất trái vẫn trong giới hạn bình thường hay chỉ giảm ở mức độ vừa phải [32; 43; 64; 75; 151…]. Có thể nói, đây là các trường hợp suy tim do suy chức năng tâm trương và người ta thấy rằng, ở giai đoạn muộn của suy tim do suy chức năng tâm trương, chức năng tâm thu cũng sẽ bị suy yếu làm cho tiên lượng của người bệnh càng trở nên nặng nề hơn [21; 106; 107…]. 
Vì thế trong suy tim, các rối loạn về chức năng tâm trương thất trái có thể xảy ra sớm hơn những rối loạn về chức năng tâm thu, nhất là trong một số bệnh lý đặc trưng như tăng huyết áp [34; 37; 53; 74; 125; 151…]. Qua nghiên cứu các tác giả cũng cho biết, không chỉ chức năng tâm trương thất trái bị ảnh hưởng mà chức năng tâm trương thất phải cũng có những biểu hiện suy giảm kèm theo ở những bệnh nhân tăng huyết áp [6; 30; 116]. 
Để có được những tiến bộ này phải kể đến vai trò của các máy siêu âm Doppler tim được đưa vào sử dụng trong khoảng từ 15 năm trở lại đây và nó thực sự cho phép người thấy thuốc nghiên cứu chức năng tim một cách toàn diện hơn [87; 119]. Bằng phương pháp Doppler tim, người ta có thể nghiên cứu được hình ảnh của các dòng chảy qua các van nhĩ thất về mặt vận tốc, thời gian cũng như bán định lượng được các áp lực đổ đấy, qua đó có thể đánh giá được những thay đổi về chức năng tâm trương một cách khá chính xác và tương đối thuận tiện… [5; 33; 45; 51; 52; 56; 57; 69; 79…]. 
Ở nước ta, trong những năm 1990 của thế kỷ XX, các máy siêu âm Doppler tim đã bắt đầu được trang bị và hiện nay đang có xu hướng mở rộng trên phạm vi toàn quốc. Một số nghiên cứu về chức năng tâm trương đã được tiến hành nhất là trên đối tượng người bình thường [1; 3; 7; 9; 11]. Tuy nhiên, với những bệnh nhân tăng huyết áp, cho dù sự thường gặp của bệnh cũng như những biến đổi mang nhiều ý nghĩa của chức năng tâm trương như chúng tôi đã trình bày thì cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có công trình nghiên cứu toàn diện và chi tiết nào… Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chức năng tâm trương bằng phương pháp siêu âm Doppler tim trên người bình thường, khoẻ mạnh và người bệnh tăng huyết áp nhằm mục đích: 
1. Góp phần nghiên cứu các chỉ số bình thường của dòng chảy qua van hai lá và van ba lá ở người lớn bình thường. 
2. Nghiên cứu những thay đổi của chức năng tâm trương thất trái và thất phải ở bệnh nhân tăng huyết áp. 
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số thông số lâm sàng, siêu âm tim đối với chức năng tâm trương thất trái và thất phải ở người bình thường và người bệnh tăng huyết áp.