NGHIÊN CỨU ÐỘ BÃO HÒA OXY MẠCH TRONG CHẨN ÐOÁN BỆNH TỦY RĂNG VÀ THEO DÕI CHẤN THƯƠNG RĂNG

Luận án NGHIÊN CỨU ÐỘ BÃO HÒA OXY MẠCH TRONG CHẨN ÐOÁN BỆNH TỦY RĂNG VÀ THEO DÕI CHẤN THƯƠNG RĂNG.Bệnh tủy răng là một trong những bệnh hay gặp trên lâm sàng, chiếm trên 65% các nguyên nhân gây đau vùng mặt[30], [70].Diễn biến lâm sàng bệnh lý tủy đa dạng do mô tủy nằm trong một buồng cứng, do đó, hiện tượng tăng thể tích và áp lực mô trong viêm gây ra những thay đổi sinh lý bệnh và mô bệnh họctương đối phức tạp [106]. Quy trình chẩn đoán bệnh tuỷ răng không chỉ dựa trên các dấu hiệu lâm sàng, X quang mà còn bao gồm các nghiệm pháp đánh giá chức năng sống của mô tuỷ[6], [102].Các nghiệm phápthử tuỷ truyền thống như thử nhiệt, thử điện, thử cơ học đều dựa trên đáp ứng dẫn truyền cảm giác, được gọi là các thử nghiệm nhạy cảm tủy.Tuy nhiên, chức năng dẫn truyền cảm giác này không song hành với tình trạng tuần hoàn mạch máu nên không phản ánh một cách chính xác khả năng sống của mô tuỷ, đặc biệt trong những trường hợp chấn thương, răng mất chức năng dẫn truyền cảm giác tạm thời hay vĩnh viễn[25]. Mặt khác, hệ thần kinh tủy răng có sức đề kháng cao đối với hiện tượng thiếu oxy vàhoại tử mô nên ngay cả khi mô tủy đã thoái hóa, đáp ứng với thử nghiệm nhạy cảm tủy vẫn có thể dương tính. Do đó, chẩn đoán chỉ dựa trên thử nghiệm nhạy cảm tủy đôi khi không chính xác dẫn đến chỉ định điều trị không phù hợp[37], [52]. 

MÃ TÀI LIỆU	BQT.YHOC. 00186
Giá :	50.000đ
Liên Hệ	0915.558.890

Để khắc phục nhược điểm của các nghiệm pháp thử tuỷ truyền thống, trong nhiều thập kỷ qua, các nhà khoa học đã tìm ra những phương pháp để xác định tình trạng tuần hoàn của mô tủy như đo lưu lượng máu bằng Laser Doppler, đo nhiệt độ bề mặt răng và đo độ bão hòa oxy mạch, trong đó đo độ bão hòa oxy được đánh giá là phương pháp có giá trị chẩn đoán cao[37], [52], [53]. Máy đo độ bão hòa oxy do Takuo Aoyagi phát minh, lần đầu tiên được sử dụng trong Y học vào những năm 1970 dựa trên nguyên lý ghi ảnh phổ và ghi thể tích quang học[54].  Tuy nhiên, việc sử dụng máy đo độ bão hòa oxy mạch trong chẩn đoán nha khoa mới chỉ được nghiên cứu và ứng dụng ở một số nước trong những năm gần đây. Nhiều công trình của các tác giả nước ngoài như Schenettler và Wallace (1991)[97], Noblett (1996)[77], Goho (1999)[34], Radhakrishnan (2002)[90], Gopikrishna và CS (2007, 2009)[37], [38], [39], Calil (2008)[20]đã nghiên cứu độ bão hòa oxy mạch ở các nhóm răng, so sánh giá trị chẩn đoán của phương pháp này với những nghiệm pháp thử tủy truyền thống. Những nghiên cứu gần đây của Pozzobon (2011)[89], Ciobanu, Dastmalchi và Setzer (2012)[22], [24], [99]đã bước đầu xác định giai đoạn viêm tủy thông qua chỉ số độ bão hòa oxy và tương quan của chỉ số này với các dấu hiệu lâm sàng khác. Các kết quả nghiêncứu cho thấy phương pháp đo độ bão hòa oxy mạch là phương pháp chẩn đoán khách quan, xác định tình trạng tuần hoàn mô tủy tương ứng với từng giai đoạn bệnh và là phương pháp có giá trị chẩn đoán cao hơn so với những nghiệm pháp xâm nhập khác. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu trên mới chỉ dựa trên dấu hiệu lâm sàng để đối chứng độ chính xác của chẩn đoán nên vẫn còn nhiều hạn chế.

Ở Việt Nam hiện nay, chẩn đoán bệnh lý tủy vẫn dựa chủ yếu vào kinh nghiệm lâm sàng và một số nghiệm phápthử tủy đơn giản như thử lạnh, thậm chí những phương pháp có độ tin cậy cao hơn như thử điện cũng còn ít được áp dụng,do đó, các răng được chỉ định lấy tủy toàn bộ, đặc biệt là các răng sau chấn thương chiếm tỷ lệ rất cao. Những nghiên cứu nội nha trong nước hiện nay chủ yếu đi sâu vào hình thái hệ thống ống tủy và các phương pháp điều trị với những hệ thống dụng cụ mới, chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu phương pháp thăm dò chức năng trong chẩn đoán. Vì vậy, việc nghiên cứu ứng dụng một phương pháp chẩn đoán mới với độ chính xác cao có đối chứng với tiêu chuẩn mô bệnh học là rất cần thiếtnhằm tăng tỷ lệ răng được bảo tồn tủy.Chính vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài Nghiên cứu độ bão hòa oxy mạch trong chẩn đoán bệnh tủy răng và theo dõi chấn thương răng nhằm các mục tiêu sau:

1. Đánh giá giá trị của phương pháp đo độ bão hòa oxy mạch trong chẩn đoán bệnh tủy răng.
2. Xác định sự thay đổi chức năng dẫn truyền cảm giác và tuần hoàn tủy răng sau chấn thương nhằm đề xuấttiêu chuẩn chẩn đoán và chỉ định điều trị tuỷ.  

XEM THÊM : Nghiên cứu điều trị cắm lại răng cửa vĩnh viễn hàm trên bật khỏi huyệt ổ răng do chấn thương

 MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iiii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viiiii

DANH MỤC BẢNG ix

DANH MỤC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ xii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Cấu trúc và chức năng của phức hợp tủy- ngà 3

1.1.1. Cấu trúc của phức hợp tủy- ngà 3

1.1.1.1. Ngà răng 3

1.1.1.2. Cấu trúc tủy răng 5

1.1.2. Chức năng của phức hợp tủy- ngà 7

1.2.1.1.Chức năng tuần hoàn 7

1.1.2.2. Chức năng dẫn truyền cảm giác 9

1.1.2.3. Chức năng hình thành ngà 12

1.2.3.4. Chức năng bảo vệ 12

1.2.  Thay đổi bệnh lý trong bệnh tủy răng 13

1.2.1. Đáp ứng viêm của mô tủy 13

1.2.1.1. Đặc điểm đáp ứng viêm của mô tủy 13

1.2.1.2.Những yếu tố khởi phát giai đoạn viêm cấp tính 14

1.2.1.3. Thay đổi tuần hoàn mô tủy trong viêm 14

1.2.1.4. Đáp ứng miễn dịch trong viêm tủy 15

1.2.2. Thay đổi bệnh lý trong từng thể bệnh 16

1.2.2.1. Phân loại bệnh tủy răng theo lâm sàng- mô bệnh học 16

1.2.2.2. Nhạy cảm tủy 17

1.2.2.3. Viêm tủy có triệu chứng 18

1.2.2.4. Viêm tủy không triệu chứng 20

1.2.2.5. Những thay đổi khác 21

1.2.2.6. Nứt gãy men- ngà không lộ tủy do chấn thương 21

1.2.2.7. Hóa mô miễn dịch tủy răng 22

1.3. Các phương pháp chẩn đoán bệnh tủy răng 23

1.3.1. Chẩn đoán dựa trên dấu hiệu lâm sàng 24

1.3.1.1. Cơn đau tủy 24

1.3.1.2. Triệu chứng thực thể 24

1.3.2. Các thử nghiệm nhạy cảm tủy 25

1.3.2.1. Mục đích của các thử nghiệm nhạy cảm tủy 25

1.3.2.2. Nghiệm pháp thử nhiệt 26

1.3.2.3. Nghiệm pháp thử điện 27

1.3.2.4. Đánh giá chung các thử nghiệm nhạy cảm tủy 28

1.3.3. Phương pháp thăm dò chức năng tuần hoàn 30

1.3.3.1. Phương pháp đo lưu lượng máu bằng Laser Doppler 31

1.3.3.2. Phương pháp đo ĐBHO mạch 32

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38

2.1. Đối tượng nghiên cứu 38

2.1.1. Nhóm nghiên cứu giá trị chẩn đoán 38

2.1.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn 38

2.1.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ 38

2.1.1.3. Nhóm chứng dương tính 38

2.1.1.4. Nhóm chứng âm tính 39

2.1.2. Nhóm nghiên cứu theo dõi chấn thương răng 39

2.1.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn 39

2.1.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ 39

2.2. Phương pháp nghiên cứu 39

2.2.1. Thiết kế nghiên cứu 39

2.2.1.1. Nghiên cứu giá trị chẩn đoán 40

2.2.1.2. Nghiên cứu theo dõi chấn thương 40

2.2.2. Cỡ mẫu 41

2.2.2.1. Nghiên cứu giá trị chẩn đoán 41

2.2.2.2. Nghiên cứu theo dõi chấn thương 42

2.2.3. Các bước tiến hành nghiên cứu 43

2.2.3.1. Nghiên cứu giá trị chẩn đoán: 43

2.2.3.2. Nghiên cứu theo dõi chấn thương 49

2.2.4. Tính giá trị chẩn đoán qua các chỉ số đánh giá 50

2.2.5. Thống kê và phân tích số liệu 52

2.2.6. Khía cạnh đạo đức của đề tài 53

2.2.6.1. Rủi ro và nguy cơ của nghiên cứu 53

2.2.6.2. Lợi ích của nghiên cứu 53

2.2.6.3. Tính tự nguyện 53

2.2.7. Địa điểm và thời gian thực hiện đề tài 53

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 54

3.1. Nghiên cứu giá trị chẩn đoán 54

3.1.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu 54

3.1.1.1. Tuổi, giới 54

3.1.1.2. Phân bố răng nghiên cứu theo nhóm 55

3.1.1.3. Phân bố mẫu theo nguyên nhân 55

3.1.1.4. Chẩn đoán lâm sàng theo AAE – 2010 56

3.1.1.5. Đặc điểm lâm sàng và X quang theo chẩn đoán 57

3.1.1.6. Đặc điểm tổn thương của nhóm nguyên nhân chấn thương 58

3.1.2. Chỉ số bình thường ở nhóm chứng 59

3.1.2.1. ĐBHO của nhóm răng chứng 59

3.1.2.2. Tương quan giữa ĐBHO răng và ĐBHO ngón tay 60

3.1.2.3. Ngưỡng đáp ứng điện của nhóm răng chứng 61

3.1.2.4. Tương quan giữa ĐBHO răng và ngưỡng đáp ứng điện 61

3.1.2.5. ĐBHO và ngưỡng đáp ứng điện của nhóm răng chứng theo nhóm tuổi 62

3.1.3. Kết quả nghiên cứu giá trị chẩn đoán 63

3.1.3.1. ĐBHO của nhóm nghiên cứu theo chẩn đoán lâm sàng 63

3.1.3.2. Đáp ứng nhạy cảm tủy của nhóm nghiên cứu theo chẩn đoán lâm sàng 64

3.1.3.3. Giá trị của các nghiệm pháp thử tủy so với chuẩn vàng lâm sàng 66

3.1.3.4. Kết quả chẩn đoán mô bệnh học 69

3.1.3.5. ĐBHO theo chẩn đoán mô bệnh học 71

3.1.3.6. Tương quan giữa ĐBHO và ngưỡng đáp ứng điện theo chẩn đoán lâm sàng- mô bệnh học 71

3.1.3.7. Giá trị chẩn đoán của các nghiệm pháp thử tủy so với chuẩn vàng mô bệnh học 73

3.1.4. Đặc điểm mô bệnh học 77

3.1.5. Kết quả nhuộm hóa mô miễn dịch 78

3.2. Nghiên cứu theo dõi chấn thương 80

3.2.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu 80

3.2.1.1.  Tuổi, giới 80

3.2.1.2. Đặc điểm tổn thương sau chấn thương 80

3.2.1.3. ĐBHO ngay sau chấn thương theo tổn thương 81

3.2.2. Thay đổi ĐBHO và đáp ứng điện ở nhóm răng nhạy cảm 82

3.2.3. Thay đổi ĐBHO và đáp ứng điện ở nhóm răng mất cảm giác 82

3.2.4. Thay đổi chức năng dẫn truyền cảm giác sau chấn thương 84

Chương 4: BÀN LUẬN 86

4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu 86

4.1.1. Tuổi, giới, vị trí và đặc điểm tổn thương 86

4.1.2. ĐBHO và các đáp ứng nhạy cảm tủy của nhóm răng bình thường 87

4.2. Giá trị của các phương pháp chẩn đoán 91

4.2.1. Tiêu chuẩn đánh giá giá trị chẩn đoán 91

4.2.2. Giá trị của chẩn đoán dựa trên dấu hiệu lâm sàng 96

4.2.3. Giá trị chẩn đoán của nghiệm pháp thử lạnh 100

4.2.4. Giá trị chẩn đoán của nghiệm pháp thử nóng 102

4.2.5. Giá trị chẩn đoán của nghiệm pháp thử điện 102

4.2.6. Giá trị chẩn đoán của phương pháp đo ĐBHO mạch 105

4.2.6.1. Thay đổi ĐBHO trong bệnh tủy răng 105

4.2.6.2. Tương quan chức năng tuần hoàn và chức năng dẫn truyền cảm giác trong bệnh tủy răng 106

4.2.6.3. Giá trị chẩn đoán của phương pháp đo ĐBHO mạch 107

4.3. Thay đổi chức năng sau chấn thương răng 110

4.3.1. Thay đổi ĐBHO do chấn thương răng 110

4.3.2. Thay đổi chức năng tuần hoàn và chức năng dẫn truyền cảm giác sau chấn thương 110

4.3.2.1. Thay đổi chức năng tuần hoàn và chức năng dẫn truyền cảm giác ở nhómnhạy cảm ngà 110

4.3.2.1. Thay đổi chức năng tuần hoàn và chức năng dẫn truyền cảm giác ở nhóm mất cảm giác 111

4.4. Quy trình thử tủy và tiêu chuẩn chẩn đoán- chỉ định điều trị tủy 114

KẾT LUẬN 119

KIẾN NGHỊ 121

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC 1: Các biểu mẫu bệnh án nghiên cứu

PHỤ LỤC 2: Danh sách bệnh nhân nghiên cứu

PHỤ LỤC 3: Ảnh minh họa kết quả nghiên cứu