Nghiên cứu tình trạng đề kháng insulin ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn qua chỉ số Triglycerid – glucose

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở Nghiên cứu tình trạng đề kháng insulin ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn qua chỉ số Triglycerid – glucose.Bệnh viêm gan siêu vi C là bệnh truyền nhiễm do vi rút viêm gan C (HCV) gây ra. Vi rút viêm gan C là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan mạn tính[2].
Theo ƣ c tính, có khoảng 170 triệu ngƣời trên toàn thế gi i bị viêm gan siêu vi C. Tại Việt Nam, khoảng 3% dân số nhiễm vi rút viêm gan C[4]. Trong đó, tỉ lệ nhiễm vi rút viêm gan C của cộng đồng dân cƣ ở nông thôn của tỉnh Kiên Giang còn cao 8,87% [16].
Viêm gan siêu vi C mạn có thể gây ra nhiều biến chứng nhƣ tiến triển thành xơ gan khoảng 5% – 25%, trong đó có nguy cơ phát triển thành ung thƣ tế bào gan là 2%- 4%/năm [4].

Hiện nay, một trong những cơ chế đang đƣợc đề cập và thu hút đƣợc nhiều quan tâm của các chuyên khoa khác nhau, là tình trạng kháng insulin trên bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn. Trong đó, năm 2007 Kawaguchi T và cộng sự trong một nghiên cứu nhận thấy ở những bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn đáp ứng vi rút bền vững thì giá trị về sự kháng insulin giảm một cách có ý nghĩa từ 3,1±1,1 xuống 1,7±0,8 (P<0,05)[38]. Trong một nghiên cứu khác năm 2017 của Luigi E Adinolfi và cộng sự cho thấy bệnh nhân viêm gan siêu vi C có sự tăng kháng insulin và khi loại bỏ đƣợc vi rút viêm gan C thì có sự giảm kháng insulin đáng kể v i HOMA-IR từ 4,90 ± 4,62 xuống còn 2,42 ± 1,85 (P<0,001) và cải thiện glucose máu [41]. Ngoài ra, viêm gan siêu vi C thúc đẩy kháng insulin và kháng insulin gây ra kháng interferon, nhiễm mỡ và xơ hóa tiến triển phụ thuộc vào kiểu gen[53]
Một đặc điểm đáng lƣu ý là viêm gan siêu vi C và hội chứng chuyển hóa có mối liên quan khá mật thiết. Gan nhiễm mỡ, kháng insulin, tiểu đƣờng type 2, thừa sắt huyết thanh làm gia tăng xơ hóa và nguy cơ ung thƣ gan. Bên cạnh đó, có nhiều nghiên cứu chứng minh bệnh nhân viêm gan siêu vi C có tỷ lệ kháng insulin cao hơn viêm gan B[4][14].
Bệnh viêm gan siêu vi C thƣờng âm thầm, không có triệu chứng vì vậy tất cả bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn cần đƣợc điều trị kháng vi rút s m và đánh giá tình trạng kháng insulin, tiền đái tháo đƣờng, đái tháo đƣờng rất cần2 thiết nhằm hạn chế các biến chứng.
Để chẩn đoán tình trạng đề kháng insulin thì kỹ thuật kẹp đẳng đƣờngcƣờng Insulin [10]: là tiêu chuẩn vàng để đánh giá tình trạng đề kháng insulin nhƣng là khó thực hiện nên ít đƣợc dùng. Hiện nay, có rất nhiều chỉ số gián tiếp đƣợc đƣa ra có ý nghĩa và ứng dụng quan trọng trong việc đánh giá đề kháng insulin nhƣ chỉ số HOMA-IR, chỉ số QUICKI, chỉ số TyG, chỉ số McAuley, chỉ số Bennett.. Trong đó chỉ số HOMA-IR đƣợc sử dụng rộng rãi trên thế gi i trong các nghiên cứu đánh giá chức năng tế bào beta và tình trạng đề kháng insulin nhƣng việc tính toán các chỉ số này đều cần định lƣợng nồng độ insulin máu đói, trong khi điều kiện y tế nƣ c ta còn nhiều hạn chế, không có nhiều cơ sở có thể làm đƣợc xét nghiệm này, đặc biệt là các tuyến y tế cơ sở. Năm 2017 trên thế gi i, nhiều nhà khoa học quan tâm đến một số chỉ số m i đơn giản và thuận tiện trong thực hành lâm sàng có thể dự báo đƣợc tình trạng đề kháng insulin. Chỉ số
Triglycerid – glucose tính toán đơn giản từ Triglycerid và glucose máu đói, đƣợc nhiều nghiên cứu chứng minh [22], [25], [37], [42], [59], bên cạnh đó còn chứngminh có giá trị tiên đoán hơn chỉ số HOMA-IR trong chẩn đoán kháng insulin[45].
Trên thế gi i đã có nhiều nghiên cứu về tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn, tuy nhiên ở nƣ c ta những nghiên cứu về tình trạng kháng insulin chƣa nhiều đặc biệt là ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn. Vì vậy, để góp phần tìm hiểu thêm về vấn đề trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình trạng đề kháng insulin ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn qua chỉ số Triglycerid – glucose” v i 2 mục tiêu sau:
1. Khảo sát tình trạng kháng insulin qua chỉ số Triglycerid – glucose và chỉ số HOMA-IR ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn.
2. Tìm hiểu mối liên quan giữa tình trạng đề kháng insulin theo chỉ số Triglycerid – glucose với một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………… 1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………… 3
1.1. Viêm gan siêu vi C……………………………………………………………………… 3
1.2. Kháng insulin và một số chỉ số đánh giá kháng insulin……………………. 8
1.3. Liên quan viêm gan siêu vi C v i kháng insulin……………………………. 17
1.4. Các nghiên cứu về tình trạng kháng insulin ở bệnh nhân viêm gan siêu vi
C mạn tính trên thế gi i và ở Việt Nam……………………………………………… 20
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………… 23
2.1. Đối tƣợng nghiên cứu………………………………………………………………… 23
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu……………………………………………………………. 24
2.3. Thu thập và phân tích số liệu ……………………………………………………… 35
2.4. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu ……………………………………………….. 37
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………….. 39
3.1. Đặc điểm của nhóm nghiên cứu………………………………………………….. 39
3.2. Tình trạng kháng insulin qua chỉ số TyG và HOMA-IR ở bệnh nhân viêm
gan siêu vi C mạn……………………………………………………………………………. 47
3.3. Liên quan các yếu tố nguy cơ v i tình trạng đề kháng insulin theo TyG… 43
3.4. Đánh giá mối tƣơng quan giữa các chỉ số và TyG…………………………. 55
Chƣơng 4. BÀN LUẬN ………………………………………………………………………. 52
4.1. Đặc điểm của nhóm nghiên cứu………………………………………………….. 52
4.2. Tình trạng kháng insulin qua chỉ số TyG và HOMA – IR ………………. 57
4.3. Liên quan các yếu tố nguy cơ v i tình trạng đề kháng insulin theo TyG… 60
4.4. Đánh giá mối tƣơng quan các yếu tố nguy cơ và chỉ số TyG………….. 64
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………….. 79
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………. 66
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Phân loại huyết áp theo Hội tăng huyết áp Việt Nam/ Hội tim mạch
Việt Nam …………………………………………………………………………………………… 27
Bảng 2.2. Phân loại BMI áp dụng cho ngƣời châu Á trƣởng thành ………….. 26
Bảng 2.3. Khuyến cáo năm 2008 của Hội Tim mạch học Việt Nam về rối loạn
lipid máu …………………………………………………………………………………………… 30
Bảng 2.4. Phân loại mức độ xơ hóa gan theo thang điểm Metavir…………….. 35
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo các nhóm tuổi …………………………………… 40
Bảng 3.2. Chỉ số BMI của nhóm nghiên cứu………………………………………….. 40
Bảng 3.3. Tỷ lệ VB nhóm nghiên cứu …………………………………………………… 41
Bảng 3.4. Tỷ lệ THA nhóm nghiên cứu…………………………………………………. 41
Bảng 3.5. Mức độ xơ hóa gan ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn theo Fibroscan42
Bảng 3.6. Nồng độ Glucose ở bệnh nhân viêm gan siêu vi C mạn…………….. 42
Bảng 3.7. Tỷ lệ kháng insulin nhóm nghiên cứu theo TyG………………………. 43
Bảng 3.8. Chỉ số HOMA-IR nhóm viêm gan siêu vi C mạn …………………….. 43
Bảng 3.9. Liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i tuổi …………….. 44
Bảng 3.10. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i gi i……… 44
Bảng 3.11. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i vòng bụng45
Bảng 3.12. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i BMI ……. 45
Bảng 3.13. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i THA……. 46
Bảng 3.14. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i glucose… 46
Bảng 3.15. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i Fibroscan…. 47
Bảng 3.16. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i TC………. 47
Bảng 3.17. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i TG………. 48
Bảng 3.18. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i LDL-c …. 48
Bảng 3.19. Mối liên quan giữa kháng insulin theo chỉ số TyG v i HDL-c…. 49
Bảng 3.20. Tƣơng quan TyG và các yếu tố nguy cơ ……………………………….. 498
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Phân bố bệnh nhân theo gi i ……………………………………………… 41
Biểu đồ 3.2. Tƣơng quan giữa HDL-c và TyG ……………………………………….. 56
Biểu đồ 3.3. Tƣơng quan giữa HOMAR IR và TyG………………………………… 56
Biểu đồ 3.4. Tƣơng quan giữa độ xơ hóa gan bằng Fibroscan và TyG ………. 5