Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả sinh, trầm cảm sau sinh của bà mẹ và sự phát triển của trẻ: Một nghiên cứu thuần tập tại thành phố Đà Nẵng

Luận án tiến sĩ y học Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả sinh, trầm cảm sau sinh của bà mẹ và sự phát triển của trẻ: Một nghiên cứu thuần tập tại thành phố Đà Nẵng. Bạo hành trong thời kỳ mang thai, đặc biệt do chồng (Prenatal Intimate Partner Violence), là vấn đề về y tế công cộng và quyền con người. Khi mang thai có nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý, xã hội, kinh tế, khiến phụ nữ dễ bị tổn thương hơn trước hành vi bạo hành [1]. Bạo hành do chồng trong giai đoạn này ảnh hưởng trực tiếp đến người mẹ và để lại hậu quả cho thai nhi và trẻ [2].
Về thể chất, phụ nữ có thể bị chấn thương, thiếu dinh dưỡng, không khám thai đầy đủ và gặp tai biến sản khoa [9],[10]. Bạo hành do chồng có thể gây sinh non và nhẹ cân – hai nguyên nhân gây tử vong ở trẻ [7]. Bạo hành do chồng có thể gây ra trầm cảm trong giai đoạn chu sinh, ảnh hưởng lâu dài đến mẹ, con, và mối quan hệ mẹ – con, đồng thời làm tăng nguy cơ tự tử [11],[12]. Vì vậy, bạo hành do chồng cần được nhìn nhận như một khủng hoảng y tế và nhân quyền, cần được can thiệp sớm và toàn diện.

Tổng quan hệ thống trên toàn cầu năm 2021 cho thấy khoảng 1/4 phụ nữ mang thai từng bị bạo hành do chồng/bạn tình, trong đó bạo hành tinh thần chiếm 18,7%, thể chất 9,2% và tình dục 5,5% [3]. Tỷ lệ cao hơn ở Châu Phi (36,1%) và Châu Á (32,1%), thấp hơn tại Châu Âu (5,1%) cho thấy sự khác biệt theo bối cảnh [3].
Tại Việt Nam năm 2019 ghi nhận 63% phụ nữ từng kết hôn bị chồng bạo hành, và 31,6% bị trong 12 tháng gần nhất [1]. Nghiên cứu ở Hà Nội cho thấy 35,2% phụ nữ mang thai bị bạo hành do chồng, chủ yếu là tinh thần (32,2%) [4]. Đáng lo ngại, hơn 90% phụ nữ bị bạo hành không tìm kiếm sự trợ giúp [5], [6], do sợ hãi, xấu hổ, bình thường hóa bạo hành và thiếu niềm tin vào cuộc sống [7]. Dù Việt Nam đã có Luật Phòng, chống bạo hành gia đình (2007, sửa đổi 2022) nhưng khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn còn lớn [8]. Tại Đà Nẵng – một thành phố đang phát triển – tình trạng bạo hành gia đình vẫn2 đáng báo động. Tuy nhiên, các số liệu cụ thể về tỷ lệ và yếu tố nguy cơ của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại địa phương còn hạn chế. Việc thiếu nghiên cứu cập nhật tạo ra khoảng trống lớn trong xây dựng chính sách và can thiệp dựa vào bằng chứng.
Tại Đà Nẵng, chưa có đề tài nào về chủ đề này được công bố các bằng chứng áp dụng nghiên cứu theo dõi dọc về bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai và tác động tiêu cực của bạo hành đến kết quả sinh, sức khỏe tâm thần của bà mẹ và sự phát triển của trẻ từ lúc sinh đến sau 12 tháng tuổi. Do đó, việc thực hiện một nghiên cứu thuần tập tại Đà Nẵng là cần thiết, có thể theo dõi diễn tiến, kiểm định rõ mối quan hệ nhân – quả giữa bạo hành do chồng với các kết quả bất lợi này. Nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng có thuyết phục nhằm hỗ trợ xây dựng chính sách và can thiệp dựa vào bằng chứng giúp cải thiện chất lượng sống của bà mẹ và trẻ em hiệu quả hơn. Đó là lý do mà chúng tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả sinh, trầm cảm sau sinh của bà mẹ và sự phát triển của trẻ: Một nghiên cứu thuần tập tại thành phố Đà Nẵng” với 2 mục tiêu như sau:
1. Mô tả thực trạng bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại thành phố Đà Nẵng và một số yếu tố liên quan.
2. Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả sinh, trầm cảm sau sinh của bà mẹ và sự phát triển của trẻ tại thành phố Đà Nẵng

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………………….3
1.1. Khái niệm về bạo hành …………………………………………………………………………3
1.2. Khái niệm về kết quả sinh, trầm cảm ở bà mẹ và sự phát triển của trẻ từ
lúc sinh……………………………………………………………………………………………………..6
1.3. Các hậu quả của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai…………………13
1.4. Các thang đo, chỉ số đánh giá trong nghiên cứu……………………………………..16
1.5. Thực trạng và yếu tố nguy cơ bạo hành do chồng/bạn tình của phụ nữ trong
thời kỳ mang thai ……………………………………………………………………………………..21
1.6. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu………………………………………………………….43
1.7. Khung lý thuyết nghiên cứu…………………………………………………………………44
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………..45
2.1. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………………45
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu ………………………………………………………..46
2.3. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………………….46
2.4. Đạo đức nghiên cứu……………………………………………………………………………67
2.5. Sai số của nghiên cứu và biện pháp khắc phục ………………………………………68
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………………………………71
3.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………………71
3.2. Thực trạng bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại thành phố
Đà Nẵng …………………………………………………………………………………………. 77
3.3. Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả
sinh và trầm cảm sau sinh của bà mẹ tại thành phố Đà Nẵng …………………………89
Chương 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………………….98
4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………………98
4.2. Thực trạng bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại thành phố Đà Nẵng ..101
4.3. Đánh giá tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết quả
sinh và trầm cảm sau sinh của bà mẹ tại thành phố Đà Nẵng ……………………….110
4.4. Hạn chế nghiên cứu ………………………………………………………………………….119iv
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………………122
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………………..124
NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA NGHIÊN CỨU ……………………………………………….126
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG
BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤCv
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Chỉ số APGAR……………………………………………………………………… 9
Bảng 1.2. Tỷ lệ p-IPV tại một số quốc gia trên thế giới…………………………… 22
Bảng 1.3. Tỷ lệ bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai ở Việt Nam ….. 24
Bảng 1.4. Tác động của bạo hành do chồng/bạn tình trong thời kỳ mang thai
đến kết quả sinh………………………………………………………………………………….. 35
Bảng 1.5. Tác động của bạo hành do chồng/bạn tình trong thời kỳ mang thai
đến trầm cảm của bà mẹ………………………………………………………………………. 38
Bảng 2.1. Cỡ mẫu tham gia vào nghiên cứu thuần tập…………………………….. 49
Bảng 2.2. Danh sách các phường xã tham gia vào nghiên cứu…………………. 50
Bảng 2.3. Bảng cấu trúc chung của bộ công cụ thu thập số liệu……………….. 63
Bảng 3.1. Đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu…………………. 71
Bảng 3.2. Đặc điểm nhân khẩu học người chồng của đối tượng nghiên cứu. 72
Bảng 3.3. Tình trạng sức khỏe sinh sản…………………………………………………. 73
Bảng 3.4. Hành vi nguy cơ của đối tượng nghiên cứu …………………………….. 74
Bảng 3.5. Đặc điểm sức khỏe tâm thần của đối tượng nghiên cứu……………. 74
Bảng 3.6. Trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu của đối tượng nghiên cứu ………… 76
Bảng 3.7. Tỷ lệ bạo hành phụ nữ trong thời kỳ mang thai tại thành phố
Đà Nẵng…………………………………………………………………………………………….. 77
Bảng 3.8. Tỷ lệ các hình thức bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại
thành phố Đà Nẵng……………………………………………………………………………… 77
Bảng 3.9. Tỷ lệ các hình thức bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại
thành phố Đà Nẵng……………………………………………………………………………… 79
Bảng 3.10. Mối liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu học và tỷ lệ bạo hành do
chồng trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………… 81vi
Bảng 3.11. Mối liên quan giữa đặc điểm chồng và tỷ lệ bạo hành do chồng
trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………………….. 82
Bảng 3.12. Mối liên quan giữa tình trạng sức khỏe sinh sản và tỷ lệ bạo hành
do chồng trong thời kỳ mang thai …………………………………………………………. 83
Bảng 3.13. Mối liên quan giữa hành vi nguy cơ và tỷ lệ bạo hành do chồng
trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………………….. 84
Bảng 3.14. Mối liên quan giữa đặc điểm tâm lý và tỷ lệ bạo hành do chồng
trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………………….. 84
Bảng 3.15. Mối liên quan giữa chất lượng giấc ngủ và tỷ lệ bạo hành do
chồng trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………… 85
Bảng 3.16. Mối liên quan giữa hỗ trợ xã hội và tỷ lệ bạo hành do chồng trong
thời kỳ mang thai………………………………………………………………………………… 85
Bảng 3.17. Mối liên quan giữa người sống cùng và tỷ lệ bạo hành do chồng
trong thời kỳ mang thai ……………………………………………………………………….. 86
Bảng 3.18. Mối liên quan giữa trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu và tỷ lệ bạo
hành do chồng trong thời kỳ mang thai …………………………………………………. 86
Bảng 3.19. Mô hình hồi quy đa biến logistic tỷ lệ bạo hành do chồng trong
thời kỳ mang thai………………………………………………………………………………… 87
Bảng 3.20. Kết quả sinh của mẹ …………………………………………………………… 89
Bảng 3.21. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết
quả sinh mẹ………………………………………………………………………………………… 90
Bảng 3.22. Kết quả sinh của trẻ……………………………………………………………. 90
Bảng 3.23. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến kết
quả sinh của trẻ…………………………………………………………………………………… 91
Bảng 3.24. Tỷ lệ trầm cảm ở thời điểm 6 tháng, 12 tháng sau sinh tại thành
phố Đà Nẵng………………………………………………………………………………………. 92vii
Bảng 3.25. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến trầm
cảm ở thời điểm 6 tháng, 12 tháng sau sinh tại thành phố Đà Nẵng ………….. 92
Bảng 3.26. Tỷ lệ rối loạn phát triển của trẻ ở thời điểm 6 tháng, 12 tháng tuổi
tại thành phố Đà Nẵng…………………………………………………………………………. 93
Bảng 3.27. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến
rối loạn phát triển của trẻ ở thời điểm 6 tháng, 12 tháng tuổi tại thành phố
Đà Nẵng…………………………………………………………………………………………….. 93
Bảng 3.28. Phân bố tỷ lệ tình trạng dinh dưỡng ở trẻ tại thời điểm 6 tháng tuổi
tại thành phố Đà Nẵng…………………………………………………………………………. 94
Bảng 3.29. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến tình
trạng suy dinh dưỡng ở trẻ tại thời điểm 6 tháng tuổi tại thành phố Đà Nẵng…. 95
Bảng 3.30. Phân bố tỷ lệ tình trạng dinh dưỡng ở trẻ tại thời điểm 12 tháng
tuổi tại thành phố Đà Nẵng ………………………………………………………………….. 96
Bảng 3.31. Tác động của bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai đến tình
trạng suy dinh dưỡng ở trẻ tại thời điểm 12 tháng tuổi tại thành phố Đà Nẵng…. 97viii
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Khung lý thuyết các giai đoạn thiết kế nghiên cứu………………….. 44
Sơ đồ 2.1. Thiết kế nghiên cứu…………………………………………………………….. 47
Sơ đồ 2.2. Quy trình nghiên cứu…………………………………………………………… 66
Biểu đồ 3.1. Đặc điểm chất lượng giấc ngủ của đối tượng nghiên cứu ……… 75
Biểu đồ 3.2. Mức độ hỗ trợ xã hội của đối tượng nghiên cứu…………………… 75
Biểu đồ 3.3. Người sống cùng của đối tượng nghiên cứu………………………… 76
Biểu đồ 3.4. Số hình thức bạo hành do chồng trong thời kỳ mang thai tại
thành phố Đà Nẵng…………………………………………………………………………….. 7