ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP LASER NỘI MẠCH TRÊN NGƯỜI BỆNH ĐAU THẦN KINH TỌA CÓ RỐI LOẠN GIẤC NGỦ TẠI BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG BÌNH ĐỊNH

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP NGÀNH ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP LASER NỘI MẠCH TRÊN NGƯỜI BỆNH ĐAU THẦN KINH TỌA CÓ RỐI LOẠN GIẤC NGỦ TẠI BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG BÌNH ĐỊNH.Đau thần kinh tọa là bệnh lý thường gặp trên thế giới cũng như ở Việt Nam, tỷ lệ từ các nghiên cứu khác nhau dao động từ 1,2% đến 43%[18], tỷ lệ mắc bệnh này suốt đời được ước tính là từ 13% đến 40%[11], khảo sát mô hình bệnh tật tại Bệnh viện Y học cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh năm 2015, tỉ lệ người bệnh được chẩn đoán đau thần kinh tọa chiếm 12,4%[20]. Theo báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ bệnh viện YHCT và PHCN Bình Định năm 2023 thì tỉ lệ bệnh tật nhập viện do đau thần kinh tọa chiếm tỉ lệ cao nhất 26,37% [24]. Nguyên nhân thường gặp nhất là do thoát vị đĩa đệm[21]. Đau thần kinh tọa là một gánh nặng đáng kể đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe và nền kinh tế, không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn làm tăng thêm 67% chi phí điều trị so với đau thắt lưng đơn thuần vốn đã cao[19],[22]. Mặc dù tiên lượng tốt cho hầu hết bệnh nhân, nhưng có tới 45% tiếp tục có các triệu chứng trong 12 tháng hoặc lâu hơn[7]. Đặc biệt tình trạng rối loạn giấc ngủ kèm theo do bệnh lý đau mãn tính như đau thần kinh tọa được cho là vấn đề đáng được quan tâm [2],[23].
Đau và mất ngủ[5] là hai trong số những lý do phổ biến nhất khiến người bệnh phải đến gặp bác sĩ chăm sóc ban đầu. Tỷ lệ mắc riêng của từng vấn đề đã cao và thêm vào đó là sự phức tạp, cơn đau và chứng mất ngủ thường xuyên xảy ra đồng thời, cơn đau làm gián đoạn giấc ngủ và cơn đau càng trầm trọng hơn sau một đêm thiếu ngủ. Đặc biệt, chứng mất ngủ và đau mãn tính là những tình trạng lâu dài góp phần tích cực gây ra bệnh tật, khuyết tật, gánh nặng kinh tế cho xã hội và đau khổ cho cá nhân và gia đình. Mất ngủ cũng liên quan đến các bệnh đi kèm khác, đặc biệt là đau mạn tính[2],[23]

Vì vậy, quản lý đau và quản lý giấc ngủ ngày càng được công nhận là quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng[9]. Mục tiêu điều trị đau thần kinh tọa bằng phương pháp nội khoa bảo tồn luôn được các thầy thuốc lâm sàng đặt lên hàng đầu với phác đồ điều chỉnh lối sống, vật lý trị liệu, thuốc (ví dụ: thuốc chống viêm không steroid (NSAID), thuốc giãn cơ, steroid toàn thân, và tiêm steroid), liệu pháp y học cổ truyền
2
(như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, thuốc thảo dược)[29]. Tuy nhiên, thuốc nội khoa tây y giúp giảm đau hạn chế và thường đi kèm với các tác dụng phụ như chóng mặt, buồn ngủ, say xẩm, phản ứng dị ứng, rối loạn chức năng[17] Đối với chứng mất ngủ, thuốc an thần (ví dụ, chất chủ vận thụ thể benzodiazepine) và liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) là những phương pháp điều trị hàng đầu trong y học phương tây [5]. Thuốc an thần có hiệu quả trong thời gian ngắn nhưng có hạn chế về lợi ích lâu dài và có liên quan đến các tác dụng phụ nghiêm trọng như buồn ngủ kéo dài vào ban ngày, suy giảm nhận thức, giảm trí nhớ, hoang tưởng, trầm cảm và lạm dụng thuốc [1],[3],[10]. Do đó, Y học cổ truyền – phục hồi chức năng cung cấp các lựa chọn điều trị khác cho chứng mất ngủ [2] [12],[14] và mang lại hiệu quả tối ưu cho đau thần kinh tọa[15],[27],[28].
Hiện nay, với xu hướng và nhu cầu về phục hồi chức năng trên thế giới ngày càng tăng, cứ ba người sẽ có một người hưởng lợi từ dịch vụ phục hồi chức năng trong một thời điểm nào đó trong quá trình bệnh tật[4]. Vì vậy, chiến lược kết hợp và mở rộng kết hợp phục hồi chức năng với hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia[16],[25], đặc biệt là kết hợp giữa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng đang là xu hướng, chủ trương và chiến lược của chính phủ Việt Nam[25] nói chung và của tỉnh Bình Định nói riêng[26]. Do đó, kết hợp phương pháp laser nội mạch đang là quy trình được triển khai tại Bệnh viện Y học cổ truyền và phục hồi chức năng tỉnh Bình Định. Trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy tính hiệu quả và an toàn của phương pháp laser trong dùng đơn độc lẫn kết hợp với trong điều trị kiểm soát đau và rối loạn mất ngủ [6],[8]. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu nào được thực hiện để đánh giá hiệu quả của phương pháp laser nội mạch trên bệnh nhân đau đau thần kinh tọa kèm rối loạn mất ngủ
Do đó, chúng tôi muốn thực hiện nghiên cứu này, nhằm mục đích đưa ra thêm bằng chứng cho một phương pháp điều trị đã được áp dụng tại các bệnh viện và khoa y học cổ truyền – phục hồi chức năng tại một số tỉnh trên cả nước. Điều đó giúp cho việc quản lý đau và quản lý giấc ngủ điều trị mất ngủ trở nên hiệu quả và an toàn.
3
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1. So sánh tỉ lệ giảm đau của phương pháp laser nội mạch trên người bệnh đau thần kinh tọa kèm rối loạn giấc ngủ tại thời điểm D7 và D15 theo thang điểm VAS.
2. So sánh tỉ lệ cải thiện chất lượng giấc ngủ của phương pháp laser nội mạch trênngười bệnh đau thần kinh tọa kèm rối loạn giấc ngủ tại thời điểm D7 và D15 theo thang điểm Pittsburgh

MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ………………………………………………………………………v
DANH MỤC BẢNG ……………………………………………………………………………….. vi
DANH MỤC HÌNH……………………………………………………………………………….. viii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ……………………………………………………………………………. ix
DANH MỤC SƠ ĐỒ………………………………………………………………………………….x
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………………..1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………….4
1.1. Đau thần kinh tọa theo y học hiện đại …………………………………………………4
1.1.1. Đại cương………………………………………………………………………………….4
1.1.2. Định nghĩa…………………………………………………………………………………5
1.1.3. Dịch tễ học………………………………………………………………………………..5
1.1.4. Nguyên nhân đau thần kinh tọa ……………………………………………………5
1.1.5. Chẩn đoán đau thần kinh tọa ……………………………………………………….7
1.1.6. Điều trị ……………………………………………………………………………………..9
1.2. Đau thần kinh tọa theo y học cổ truyền. …………………………………………….11
1.2.1. Bệnh danh ……………………………………………………………………………….11
1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh ………………………………………………12
1.2.3. Các thể lâm sàng theo Y học cổ truyền hay gặp……………………………12
1.2.4. Điều trị theo Y học cổ truyền ……………………………………………………13
1.2.5. Cơ chế tác dụng châm cứu và bài thuốc thang theo Y học cổ truyền.17
1.3. Mối liên quan giữa rối loạn giấc ngủ và tình trạng đau do bệnh lý cơ xương
khớp………………………………………………………………………………………………………..19ii
1.4. Các phương pháp lượng giá chất lượng giấc ngủ………………………………..20
1.5. Giới thiệu về phương pháp laser nội mạch…………………………………………24
1.5.1. Định nghĩa laser nội mạch …………………………………………………………24
1.5.2. Các hình thức chiếu laser khác. ………………………………………………….24
1.5.3. Bước sóng được sử dụng. ………………………………………………………….25
1.5.4. Chỉ định và chống chỉ định………………………………………………………..25
1.5.5. Giới thiệu về máy laser điều trị – laser nội mạch…………………………..25
1.5.6. Cơ chế phương pháp laser nội mạch……………………………………………27
1.6. Các nghiên cứu về phương pháp laser nội mạch điều trị mất ngủ và các bệnh
lý liên quan………………………………………………………………………………………………28
1.6.1. Liệu pháp laser nội mạch đối với chứng đau và rối loạn giấc ngủ do
bệnh lý cơ xương khớp…………………………………………………………………………..28
1.6.2. Tác dụng laser nội mạch đối với rối loạn giấc ngủ do hội chứng
Guillain-Barré sau khi tiêm vacin Astrazeneca………………………………………….30
1.6.3. Tác dụng laser nội mạch đối với rối loạn giấc ngủ sau khi mắc bệnh
mạch máu não ……………………………………………………………………………………..31
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………….32
2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………………..32
2.2. Địa điểm nghiên cứu……………………………………………………………………….32
2.3. Thời gian nghiên cứu………………………………………………………………………32
2.4. Thiết kế nghiên cứu ………………………………………………………………………..32
2.5. Cỡ mẫu của nghiên cứu …………………………………………………………………..32
2.5.1. Cỡ mẫu……………………………………………………………………………………32
2.5.2. Cách chọn mẫu ………………………………………………………………………..33iii
2.5.3. Chất liệu nghiên cứu…………………………………………………………………35
2.5.4. Xác định biến số phụ thuộc và biến số độc lập …………………………….36
2.5.5. Quy trình nghiên cứu ………………………………………………………………..39
2.5.6. Phương tiện nghiên cứu…………………………………………………………….42
2.5.7. Hướng xử trí khi có biến chứng………………………………………………….42
2.6. Phương pháp phân tích dữ liệu …………………………………………………………43
2.7. Đạo đức trong nghiên cứu ……………………………………………………………….43
2.8. Kế hoạch thực hiện …………………………………………………………………………43
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ …………………………………………………………………………..44
3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu………………………………………………….44
3.1.1. Đặc điểm về tuổi………………………………………………………………………44
3.1.2. Đặc điểm về nhân khẩu học……………………………………………………….45
3.1.3. Đặc điểm hoàn cảnh gia đình……………………………………………………..46
3.1.4. Thời gian mắc bệnh đau thần kinh tọa…………………………………………46
3.1.5. Thời gian bị rối loạn giấc ngủ…………………………………………………….47
3.2. Kết quả điều trị ………………………………………………………………………………47
3.2.1. So sánh tỉ lệ giảm đau theo thang điểm VAS tại các thời điểm. ……..47
3.2.2. Sự cải thiện độ Lasègue sau điều trị ……………………………………………48
3.2.3. Sự cải thiện độ giãn cột sống theo Schober………………………………….49
3.2.4. Sự cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng sau 7 ngày, 15 ngày điều
trị ………………………………………………………………………………………………………..49
3.2.5. Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày theo thang điểm Oswestry
Disability Index sau điều trị chỉ số(ODI)………………………………………………….51
3.2.6. So sánh tỉ lệ cải thiện chất lượng giấc ngủ tại các thời điểm ………….52iv
3.2.7. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI……………………….52
3.2.8. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm ESS…………………………53
3.2.9. Các tác dụng không mong muốn. ……………………………………………….54
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN ………………………………………………………………………..55
4.1. Bàn luận về đặc điểm của đối tượng nghiên cứu…………………………………55
4.1.1. Đặc điểm về tuổi………………………………………………………………………55
4.1.2. Đặc điểm về nhân khẩu học……………………………………………………….55
4.2. Bàn luận về hiệu quả điều trị giảm đau trước và sau can thiệp laser nội mạch
trên người bệnh đau thần kinh tọa……………………………………………………………….56
4.2.1. Hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS ……………………………………56
4.2.2. Hiệu quả cải thiện chức năng cột sống. ……………………………………….57
4.2.3. Sự thay đổi chức năng sinh hoạt hàng ngày theo thang điểm ODI sau
điều trị …………………………………………………………………………………………………60
4.3. Bàn luận về hiệu quả điều trị mất ngủ trước và sau can thiệp laser nội mạch
trên người bệnh đau thần kinh tọa kèm theo rối loạn mất ngủ ………………………..61
4.3.1. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI……………………….61
4.3.2. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm ESS…………………………63
4.4. Bàn luận về điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu…………………………….64
4.4.1. Điểm mạnh………………………………………………………………………………64
4.4.2. Điểm hạn chế …………………………………………………………………………..64
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ………………………………………………..65
TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………………………6

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Các bảng câu hỏi thường dùng trong nghiên cứu điều trị mất ngủ[38] 21
Bảng 1.2 Thông số kỹ thuật máy laser nội mạch…………………………………………..26
Bảng 2.1 Tiêu chuẩn chọn mẫu theo Y học cổ truyền……………………………………33
Bảng 2.2 Công thức huyệt châm cứu…………………………………………………………..35
Bảng 2.3 Thang thuốc Tứ vật đào hồng ………………………………………………………36
Bảng 2.4 Biến số phụ thuộc về đau thần kinh tọa trước can thiệp …………………..36
Bảng 2.5 Biến số phụ thuộc về đặc điểm lâm sàng giấc ngủ ………………………….38
Bảng 2.6 Các biến độc lập trong nghiên cứu………………………………………………..38
Bảng 3.1 Đặc điểm tuổi trong nghiên cứu……………………………………………………44
Bảng 3.2 Đặc điểm nhân khẩu học của nhóm nghiên cứu………………………………45
Bảng 3.3 Đặc điểm hoàn cảnh gia đình ……………………………………………………….46
Bảng 3.4 Đặc điểm thời gian mắc bệnh đau thần kinh tọa ……………………………..46
Bảng 3.5 Thời gian bị rối loạn giấc ngủ ………………………………………………………47
Bảng 3.6 Chỉ số VAS tại các thời điểm D0, D7, D15 ……………………………………47
Bảng 3.7 Sự cải thiện độ Lasègue sau điều trị………………………………………………48
Bảng 3.8 Sự thay đổi độ giãn cột sống thắt lưng theo Schober……………………….49
Bảng 3.9 Sự cải thiện độ gấp CSTL sau 7 ngày, 15 ngày điều trị……………………49
Bảng 3.10 Sự cải thiện độ duỗi CSTL sau 7 ngày, 15 ngày điều trị ………………..50
Bảng 3.11 Sự cải thiện mức độ nghiêng bên đau CSTL sau điều trị………………..50
Bảng 3.12 Sự cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày (ODI) ……………………….51
Bảng 3.13 Hiệu quả giấc ngủ theo đánh giá chủ quan của người bệnh…………….52
Bảng 3.14 So sánh hiệu quả điều trị dựa vào thang điểm PSQI………………………52vii
Bảng 3.15 So sánh hiệu quả điều trị dựa vào thang điểm ESS………………………..53
Bảng 3.16 Tác dụng không mong muốn trong nghiên cứu. ……………………………54viii
DANH MỤC HÌNH
Hình 1 Máy laser nội mạch tại khoa PHCN bệnh viện YHCT và PHCN …………27
Hình 2 Thiết bị ILIB (Trái) và cài đặt trong quá trình điều trị ILIB (Phải). ……..29
Hình 3 Hình ảnh người bệnh được thực hiện laser nội mạch tại bệnh viện ………4

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Bộ môn châm cứu và Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh (2019), Giáo
trình giảng dạy đại học: Châm cứu học ứng dụng., Nhà xuất bản Y học, Hồ
Chí Minh, 1-15.
2. Bộ Y Tế (2016), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp,
Nhà xuất bản y học, Hà Nội.
3. Bộ Y tế (2017), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật phục hồi chức năng ( đợt 2).
Điều trị laser công suất thấp nội mạch., chủ biên, Bộ Y tế., Hà Nội, tr. 26-27.
4. Bộ Y Tế (2020), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo y học cổ truyền
kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại, chủ biên, tr. 72-78.
5. Hoàng Phủ Mật (2002), Châm cứu Giáp Ất Kinh, Nhà xuất bản Thuận Hóa,
Huế.
6. Khoa Y học cổ truyền và Đại học Y Hà Nôi (2001), Nội Kinh, Nhà xuất bản
Hà Nội.
7. Trường Đại học Y Hà Nội Khoa Y học cổ truyền (2005), Bài giảng Y học cổ
truyền tập II, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 360-364.
8. Mã Nguyên Đài và Nguyễn Tử Siêu Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn, Nhà xuất
bản Y Học, Hà Nội.
9. Ngô Thị Hồng Nhung (2020), Đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm,
xoa bóp bấm huyệt kết hợp với bài tập Williams trên bệnh nhân đau thắt lưng
do thoái hóa cột sống., Luận văn Thạc sỹ, Đại học Y dược Hà Nội, Hà Nội.
10. Nguyễn Nhược Kim và Trần Quang Đạt (2008), Châm cứu và các phương
pháp chữa bệnh không dùng thuốc, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội.
11. Nguyễn Thị Bay (2007), Bệnh học và điều trị nội khoa kết hợp Đông – Tây y,
Nhà xuất bản Y học.
12. Nguyễn Thị Thúy và Nguyễn Thị Thu Hiền (2022), "Kết quả điều trị đau thần
kinh tọa bằng điện châm, xoa bóp bấm huyệt kết hợp bài thuốc Tứ vật đào
hồng tại bệnh viện Y học cổ truyền Hải Phòng năm 2021", Tạp chí Y học Việt
Nam. 515, tr. 70-77.
13. Nguyễn Vinh Quốc và Nguyễn Đức Minh (2021), "Tứ vật đào hồng thang kết
hợp điện châm điều trị đau thắt lưng do thoái hóa cột sống", Tạp chí Y học Việt
Nam. 506, tr. 31-36.
14. Võ Trọng Tuân và Phạm Huy Hùng (2021), Phương pháp dưỡng sinh, Nhà
xuất bản Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.15. Vòng Thị Thanh Xuân, Hồ Ngọc Liểng, Tăng Khánh Huy và Lê Bảo Lưu
(2024), "Tình hình sử dụng các phương pháp điều trị Y học cổ truyền trên
người bệnh đau thần kinh tọa", Tạp chí Y học Việt Nam. 535(1).
16. Vũ Đình Hùng và Nguyễn Đình Khoa (2020), Bệnh học những bệnh cơ xương
khớp thường gặp, Nhà xuất bản y học.
17. Vương Gia Bảo, Trương Thảo Nguyên, Nguyễn Như Hồ và Quách Thanh
Hưng (2023), "Khảo sát các yếu tố nguy cơ gây mất ngủ ở người cao tuổi tại
bệnh viện Nguyễn Trãi và thống nhất TPHCM.", Tạp chí Y học Việt Nam. 1.