Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của siêu âm, cắt lớp vi tính trong chẩn đoán u vùng tuyến nước bọt mang tai

Luận án Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của siêu âm, cắt lớp vi tính trong chẩn đoán u vùng tuyến nước bọt mang tai.U tuyến nước bọt mang tai (UTNBMT) chiếm >75% các u tuyến nước bọt [1], khoảng 2% tổng số các khối u vùng hàm mặt [4], [13], [44]. Trong số các u vùng tuyến nước bọt mang tai, các u thuộc tuyến chiếm tới 90%, các u không thuộc tuyến chỉ khoảng 10%, trong đó các u ác tính chiếm khoảng 20% [15].

MÃ TÀI LIỆU	LVTHSY 0024
Giá :	50.000đ
Liên Hệ	0915.558.890

Về lâm sàng, u vùng tuyến nước bọt mang tai ở giai đoạn sớm rất khó phát hiện do triệu chứng nghèo nàn tuy nhiên các dấu hiệu hình ảnh lại rất rõ ràng trên siêu âm (SA), chụp cắt lớp vi tính (CLVT) hay chụp Cộng hưởng từ (MRI). Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh (CĐHA) rất có giá trị trong trong chẩn đoán sớm cũng như tầm soát một tổng quan bệnh lý u.

Chụp X quang thường quy chỉ phát hiện được cản quang bất thường như vôi hóa nhu mô tuyến, sỏi ống tuyến… Chụp ống tuyến có bơm thuốc cản quang cũng chỉ phát hiện, đánh giá được tình trạng hệ thống ống tuyến và sỏi trong ống tuyến [43].

Siêu âm cắt lớp và Doppler mạch rất có ưu thế trong khảo sát vùng tuyến mang tai và đánh giá được hệ thống mạch trong tuyến [48], [49], [30].

CLVT và CHT đánh giá rất tốt tình trạng của tuyến và tổ chức xung quanh. CHT tuy có ưu thế trong chẩn đoán mô mềm nhưng hạn chế hơn trong khảo sát xương và sỏi trong tuyến [50].

Trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu về CĐHA đánh giá tuyến mang tai [18], [19], [20], [23], [28], [35], [36], [39], [41], [42], [44], [46], [47], [55], [52], [54]… Ở trong nước có một vài nghiên cứu về tuyến mang tai bằng các phương pháp hình ảnh riêng rẽ [8], [9], [11], [12], [13], [14], nhưng chưa thấy có công trình nào nghiên cứu về vai trò của siêu âm và CLVT trong chẩn đoán và phân loại các khối u thuộc vùng tuyến mang tai.

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của siêu âm, cắt lớp vi tính trong chẩn đoán u vùng tuyến nước bọt mang tai” nhằm hai mục tiêu sau:

1.  Mô tả đặc điểm hình ảnh siêu âm và cắt lớp vi tính của u vùng tuyến nước bọt mang tai.

2. Giá trị của siêu âm và cắt lớp vi tính trong chẩn đoán u vùng tuyến nước bọt mang tai đối chiếu với phẫu thuật và giải phẫu bệnh.

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ  1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN  1

1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước  3

1.2. Đặc điểm của tuyến mang tai 4

1.2.1. Giải phẫu học  4

1.2.2. Mô học  7

1.3. Giải phẫu bệnh lý  8

1.4. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh 15

1.4.1. X quang thường quy  15

1.4.2. Chụp ống tuyến có cản quang 15

1.4.3. Đồng vị phóng xạ 16

1.4.4. Siêu âm 16

1.4.5. Chụp cắt lớp vi tính 18

1.4.6. Chụp cộng hưởng từ  21

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU  22

2.1. Đối tượng nghiên cứu  22

2.1.1. Đối tượng  22

2.1.2. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân  22

2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ 22

2.2. Phương pháp nghiên cứu  22

2.2.1. Thiết kế nghiên cứu  22

2.2.2. Cách thức tiến hành  22

2.2.3. Phương tiện nghiên cứu và kỹ thuật làm siêu âm, chụp CLVT  25

2.2.4. Thu thập và xử lý số liệu  27

2.2.5. Đạo đức trong nghiên cứu  27

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU  28

3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu  28

3.1.1. Phân bố theo nhóm tuổi 28

3.1.2. Phân bố theo giới tính 28

3.1.3. Thời gian diễn biến lâm sàng 29

3.2. Đặc điểm lâm sàng 30

3.2.1. Đặc điểm u 30

3.2.1. 1. Đặc điểm về vị trí và mật độ khối u  30

3.2.1.2. Đặc điểm về ranh giới của khối u  30

3.2.2. Đặc điểm khác của u 31

3.3. Đặc điểm siêu âm tuyến nước bọt mang tai 32

3.3.1. Đặc điểm về vị trí 32

3.3.2. Đặc điểm về số lượng khối trong tuyến  32

3.3.3. Đặc điểm về kích thước khối u  33

3.3.4. Đặc điểm về ranh giới 33

3.3.5. Đặc điểm hình dạng khối u  33

3.3.6. Đặc điểm cấu trúc âm  34

3.3.7. Đặc điểm xâm lấn xung quanh  34

3.3.8. Đặc điểm tăng sinh mạch trong khối  35

3.3.9. Đặc điểm hạch trên siêu âm  35

3.4. Đặc điểm CLVT tuyến nước bọt mang tai  36

3.4.1. Đặc điểm về vị trí 36

3.4.2. Đặc điểm về số lượng  36

3.4.3. Đặc điểm về kích thước  37

3.4.4. Đặc điểm ranh giới  37

3.4.5. Đặc điểm hình dạng u  38

3.4.6. Đặc điểm về mật độ  38

3.4.7. Đặc điểm tỷ trọng 39

3.4.8. Mức độ ngấm thuốc  39

3.4.9. Kiểu ngấm 40

3.4.10. Đặc điềm hạch  40

3.4.11. Xâm lấn mạch máu 40

3.5. Phân bố giải phẫu bệnh các loại u 41

3.6.  Đánh giá khả năng chẩn đoán u vùng tuyến mang tai của siêu âm và CLVT so với kết quả phẫu thuật, giải phẫu bệnh  42

3.6.1. Khả năng phát hiện vị trí khối u trên siêu âm và CLVT đối chiếu với

phẫu thuật  42

3.6.2. Khả năng phát hiện số lượng khối u trên SA và CLVT đối chiếu với

phẫu thuật 43

3.6.3. Khả năng xâm lấn mạch máu của khối u trên SA và CLVT đối chiếu với

phẫu thuật  44

3.6.4. Khả năng phát hiện hạch trên siêu âm và CLVT đối chiếu với PT  46

3.6.5. Đánh giá một số đặc điểm của khối u trên SA, CLVT với GPB  46

3.7. Đối với trường hợp có cả siêu âm và CLVT  49

3.7.1. Sự phù hợp giữa SA và CLVT về đánh giá vị trí khối u  49

3.7.2. Sự phù hợp giữa SA và CLVT về đánh giá số lượng khối u  50

3.7.3. Sự phù hợp giữa SA và CLVT về đánh giá xâm lấn mạch máu  50

3.7.4. Sự phù hợp giữa SA và CLVT về đánh giá hạch  51

3.8. Khả năng chẩn đoán u vùng tuyến mang tai của SA và CLVT so với giải

phẫu bệnh  51

3.8.1. Đánh giá giá trị của siêu âm, CLVT với giải phẫu bệnh trong gợi ý tính

lành – ác của khối u  51

3.8.2. Các loại u thường gặp trong nghiên cứu  52

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN  53

4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu  53

4.1.1. Tuổi  53

4.1.2. Giới  53

4.1.3. Thời gian diễn biến lâm sàng  53

4.2. Đặc điểm lâm sàng 54

4.2.1. Vị trí, kích thước và mật độ khối u 54

4.2.2. Ranh giới, đau, liệt mặt hay cứng hàm 55

4.3. Đặc điểm siêu âm 55

4.3.1. Vị trí  55

4.3.2. Số lượng u  55

4.3.3. Kích thước, ranh giới u  56

4.3.4. Hình dạng u 56

4.3.5. Cấu trúc âm  56

4.3.5. Tăng sinh mạch 56

4.4. Đặc điểm CLVT 57

4.4.1. Vị trí u  57

4.4.2. Số lượng u 58

4.4.3. Kích thước u  58

4.4.4. Ranh giới và hình dạng  59

4.4.5. Mật độ và tỷ trọng  59

4.4.6. Mức độ ngấm – Kiểu ngấm thuốc  59

4.4.7. Về phát hiện hạch  60

4.4.8. Xâm lấn mạch máu  60

4.4.9. Phân bố giải phẫu bệnh các loại u  60

4.5. Vai trò của siêu âm, CLVT trong chẩn đoán u vùng tuyến nước bọt mang

tai  61

4.5.1. Khả năng xác định vị trí, số lượng, hạch, xâm lấm mạch máu của khối u trên SA, CLVT đối chiếu với phẫu thuật  61

4.5.2. Đánh giá một số đặc điểm của khối u trên SA với GPB   62

4.5.3. Đánh giá một số đặc điểm của khối u trên CLVT với GPB  65

4.5.4.  Sự phù hợp giữa hai phương pháp chẩn đoán  66

4.5.5.  Giá trị của siêu âm, CLVT trong gợi ý tính lành – ác của khối u  68

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN

5.1. Đặc điểm hình ảnh SA và CLVT  7G

5.2. Giá trị của siêu âm và CLVT  7G