Tác dụng hỗ trợ điều trị của hợp phương bổ hoàn ngũ thang và đạo hàm thang phục hồi chức năng vận động vệnh nhân nhồi máu não sau giai đoạn cấp

Tác dụng hỗ trợ điều trị của hợp phương bổ hoàn ngũ thang và đạo hàm thang phục hồi chức năng vận động vệnh nhân nhồi máu não sau giai đoạn cấp/ Nguyễn Minh Khang.Luận văn thạc sỹ y học Tác dụng hỗ trợ điều trị của hợp phương bổ hoàn ngũ thang và đạo hàm thang phục hồi chức năng vận động vệnh nhân nhồi máu não sau giai đoạn cấp/ Nguyễn Minh Khang

Từ nhiều thập kỷ nay tai biến mạch máu não (TBMMN) vẫn đang là một vấn đề mang tính thời sự cấp bách, không chỉ đối với y học mà còn tác động không nhỏ đối với nền kinh tế của các quốc gia trên toàn thế giới. Đây là một tai biến rất thường gặp của hệ thống mạch máu não, chiếm vị trí hàng đầu trong các bệnh lý thuộc hệ thần kinh trung ương, TBMMN là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 sau các bệnh lý tim mạch và ung thư [1].

Tại Hoa Kỳ (2001) hàng năm có khoảng 700.000 – 750.000 người mới mắc, tử vong 130.000 người. Trong số người còn sống chỉ 10% khỏi hoàn toàn, 25% có di chứng nhẹ, 40% di chứng vừa và nặng cần trợ giúp một phần hoặc hoàn toàn [2]. Dự báo TBMMN vẫn có xu hướng tăng : năm 1995 có 12,8% người Mỹ trên 65 tuổi bị TBMMN và tới năm 2025 sẽ có khoảng 18,7% [1], [3]. 
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (2005), mỗi năm có hơn 5,7 triệu người tử vong do TBMNN. Riêng ở Châu Á hàng năm tử vong do TBMMN là 2,1 triệu người [3], [4]. Trong  đó 1,3 triệu người ở Trung Quốc, 448.000 người ở Ấn Độ, 390.000 người ở những nước khác trừ Nhật Bản [3].
Ở Việt Nam, TBMMN cũng đang có xu hướng gia tăng.Theo Nguyễn Văn Đăng (2000), tại Khoa Thần kinh bệnh viện Bạch Mai từ 1991 – 1993, có 631 bệnh nhân, tăng gấp 2,5 lần so với từ năm 1986 đến năm 1989 [1].
Bệnh TBMMN còn liên quan chặt chẽ với các yếu tố nguy cơ (YTNC) như: tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid…Điều trị các YTNC trong cộng đồng có thể giảm tới 80% TBMMN [5],[6]. 
Sau giai đoạn cấp,TBMMN thường để lại nhiều di chứng về vận động và tâm trí , đặc biệt là di chứng về vận động. Chính vì vậy, phục hồi chức năng (PHCN) vận động là một vấn đề cấp bách nhằm giảm bớt tối đa các di chứng và giúp bệnh nhân sớm trở lại tái hòa nhập với gia đình và xã hội. Do vậy, hiện nay việc điều trị bằng Y học hiện đại (YHHĐ) thường kết hợp điều trị PHCN và điều trị các YTNC.
Y học cổ truyền (YHCT) cũng có những đóng góp không nhỏ trong điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân TBMMN. Có nhiều phương pháp điều trị như điện châm, xoa bóp bấm huyệt và đặc biệt là bài thuốc YHCT như Bổ dương hoàn ngũ thang, Đại tần giao thang, An cung ngưu hoàng, Đạo đàm thang,…đã và đang được các thầy thuốc dùng điều trị cho bệnh nhân đạt kết quả tốt [53], [60]. 
Tại Bệnh viện YHCT Vĩnh phúc, tỉ lệ bệnh nhân khám và điều trị bệnh TBMMN hàng năm khá cao, theo thống kê, từ 01/2012 đến hết 03/2015 có 1.336 bệnh nhân TBNNM ở các giai đoạn cấp, phục hồi và di chứng đến khám và điều trị chiếm 12,15% tổng số bệnh nhân đến viện [7]. Tại Bệnh viện đã có một vài nghiên cứu điều trị PHCN vận động cho bệnh nhân TBMMN. Nhằm đa dạng hóa phương thức điều trị, nghiên cứu: “Tác dụng hỗ trợ điều trị của hợp phương Bổ dương hoàn ngũ thang và Đạo đàm thang  phục hồi chức năng vận động bệnh nhân NMN sau giai đoạn cấp”đã được đặt ra nhằm mục tiêu:
 1.     Đánh giá tác dụng hỗ trợ điều trị của hợp phương “Bổ dương hoàn ngũ thang” và “ Đạo đàm thang” phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân NMN sau giai đoạn cấp có rối loạn Lipid máu.
 2.     Khảo sát tác dụng không mong muốn của hợp phương này trên lâm sàng và cận lâm sàng.

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………………1
Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………………..3
1.1. Tình hình tai biến mạch máu não trên thế giới và Việt Nam…………….. 3
1.1.1. Tình hình TBMMN trên thế giới ……………………………………………. 3
1.1.2. Tình hình TBMMN ở Việt Nam…………………………………………….. 3
1.2. Tai biến mạch máu não theo Y học hiện đại…………………………………… 4
1.2.1. Xuất huyết não …………………………………………………………………….. 4
1.2.2. Nhồi máu não ………………………………………………………………………. 5
1.2.3. Những yếu tố nguy cơ của TBMMN ………………………………………. 6
1.2.4. Xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh…………………………………………….. 7
1.2.5. Chẩn đoán nhồi máu não……………………………………………………….. 8
1.2.6. Phân chia giai đoạn NMN……………………………………………………… 9
1.2.7. Điều trị nhồi máu não………………………………………………………….. 10
1.3. Tổng quan về rối loạn chuyển hóa lipid……………………………………….. 14
1.3.1. Đại cương ………………………………………………………………………….. 14
1.3.2. Chuyển hóa lipid ………………………………………………………………… 14
1.3.3. Chẩn đoán………………………………………………………………………….. 15
1.4. Tai biến mạch máu não theo Y học cổ truyền ………………………………. 17
1.4.1. Một số quan niệm về trúng phong và nguyên nhân trúng phong… 17
1.4.2. Phân loại chứng trúng phong ……………………………………………….. 19
1.4.3. Tổng quan chứng bán thân bất toại ……………………………………….. 23
1.4.4. Tổng quan về điện châm, xoa bóp bấmhuyệt và bài thuốc nghiên cứu .. 25
1.4.4.3. Tổng quan bài thuốc nghiên cứu………………………………………… 26
1.5. Một số nghiên cứu ứng dụng thuốc y học cổ truyền điều trị NMN sau giai
đoạn cấp………………………………………………………………………………….. 27
1.5.1. Một số nghiên cứu ở Trung Quốc …………………………………………. 27
1.5.2. Một số nghiên cứu ở Việt Nam…………………………………………….. 28
Chƣơng 2 ĐỐI TƢỢNGVÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………….30
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu …………………………………………… 30
2.1.1.Chất liệu nghiên cứu ……………………………………………………………. 30
2.1.2. Phương tiện nghiên cứu ………………………………………………………. 31
2.2. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………….. 31
2.2.1. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………. 31
2.2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân …………………………………………………. 31
2.2.3. Tiêu chuẩn loại trừ ……………………………………………………………… 33
2.3. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………. 33
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu…………………………………………………………….. 33
2.3.2. Quy trình nghiên cứu ………………………………………………………….. 33
2.3.3. Phương pháp phân tích số liệu ……………………………………………… 38
2.3.4. Thời gian vàđịa điềm nghiên cứu………………………………………….. 38
2.3.5. Đạo đức nghiên cứu …………………………………………………………… 38
2.3.6. Sơ đồ nghiên cứu………………………………………………………………… 40
Chƣơng 3: K
ẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………41
3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhânnghiên cứu ………………………………….. 41
3.1.1. Tuổi và giới ……………………………………………………………………….. 41
3.1.2. Thời gian mắc bệnh…………………………………………………………….. 42
3.1.3. Phân bố tổn thương trên lâm sàng…………………………………………. 42
3.1.4. Các yếu tố nguy cơ……………………………………………………………… 43
3.1.5. Đặc điểm rối loạn lipid máu trước điều trị……………………………… 43
3.1.6. Mức độ di chứng trước điều trị …………………………………………….. 44
3.1.7. Phân loại thể bệnh theo YHCT …………………………………………….. 45
3.2. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………. 46
3.2.1. Theo Y học hiện đại ……………………………………………………………. 46
3.2.2. Kết quả điều trị theo Y học cổ truyền ……………………………………. 51
3.3. Tác dụng không mong muốn ……………………………………………………… 55
3.3.1. Trên lâm sàng …………………………………………………………………….. 55
3.3.2. Trên cận lâm sàng ………………………………………………………………. 55
Chƣơng 4: B
ÀN LUẬN ………………………………………………………………………………..56
4.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân nghiên cứu……………………………… 56
4.1.1. Tuổi và giới ……………………………………………………………………….. 56
4.1.2. Thời gian bị bệnh ……………………………………………………………….. 58
4.1.3. Yếu tố nguy cơ …………………………………………………………………… 58
4.1.4. Đặc điểm tổn thương trên lâm sàng ………………………………………. 60
4.1.5. Phân bố bệnh nhân trước điều trị theo độ liệt Rankin và chỉ số Barthel… 61
4.1.6. Phân bố bệnh nhân theo các thể bệnh YHCT …………………………. 61
4.2. Kết quả điều trị theo Y học hiện đại ……………………………………………. 61
4.2.1. Kết quả phục hồi chức năng vận động theo thang điểm Rankin .. 61
4.2.2. Kết quả phục hồi chức năng vận động theo chỉ số Barthel……….. 62
4.2.3. Sự biến đổi các thành phần Lipid máu sau điều trị………………….. 63
4.2.4. Sự thay đổi chỉ số huyết áp sau điều trị …………………………………. 65
4.3. Kết quả điều trị theo Y học cổ truyền ………………………………………….. 65
4.3.1. Kết quả phục hồi vận động theo độ liệt Rankin………………………. 65
4.3.2. Kết quả phục hồi vận động theo chỉ số Barthel ………………………. 66
4.3.3. Biến đổi các chỉ số lipid máu sau điều trị ………………………………. 67
4.4. Tác dụng của hợp phương “Bổ dương hoàn ngũ thang” và “Đạo đàm
thang” đối với chứng bán thân bất toại theo Y học cổ truyền ………… 67
4.5. Tác dụng của điện châm và xoa bóp bấm huyệt trong chứng bán thân
bất toại theo Y học cổ truyền …………………………………………………….. 70
4.5.1. Tác dụng của điện châm………………………………………………………. 70
4.5.2. Tác dụng của xoa bóp bấm huyệt …………………………………………. 71
4.6. Tác dụng không mong muốn của hợp phương ……………………………… 72
4.6.1. Trên lâm sàng …………………………………………………………………….. 72
4.6.2. Trên cận lâm sàng ………………………………………………………………. 72
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………………..74
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………………….75
TÀI LIỆU THAMKHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Phân thể lâm sàng theo YHCT…………………………………………………………32
Bảng 2.2. Tiêu chuẩn đánh giá huyết áp…………………………………………………………..37
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi và giới tính ………………………………..41
Bảng 3.2. Phân bố theo thời gian mắc bệnh ……………………………………………………..42
Bảng 3.3. Đặc điểm rối loạn lipid máu trước điều trị ………………………………………..43
Bảng 3.4. Phân loại theo chỉ số Barthel trước điều trị ……………………………………….44
Bảng 3.5. Phân bố theo độ Rankin trước điều trị ………………………………………………44
Bảng 3.6. Phân loại theo thể YHCT…………………………………………………………………45
Bảng 3.7. Tiến triển độ liệt theo chỉ số Barthel sau điều trị ……………………………….47
Bảng 3.8. Sự thay đổi chỉ số huyết áp sau điều trị …………………………………………….49
Bảng 3.9. Sự biến đổi chỉ số lipid máu sau điều trị……………………………………………50
Bảng 3.10. Tiến triển độ liệt theo thang điểm Rankin sau điều trị ……………………..51
Bảng 3.11. Tiến triển độ liệt theo chỉ số Barthel sau điều trị theo YHCT…………..52
Bảng 3.12. Số bệnh nhân thay đổi lipid máu trước – sau điều trị……………………….53
Bảng 3.13. Thay đổi lipid máu theo thể bệnh YHCT………………………………………..54
Bảng 3.14. Sự thay đổi các chỉ số huyết học …………………………………………………….55
Bảng 3.15. Thay đổi chức năng gan thận sau điều trị……………………………………….55