Phẫu thuật nội soi sau phúc mạc cắt thận để ghép trên người cho sống tại bệnh viện Chợ Rẫy

Luận án Phẫu thuật nội soi sau phúc mạc cắt thận để ghép trên người cho sống tại bệnh viện Chợ Rẫy.Ghép  thậ n  là  một  trong  những  phương  pháp  điều  trị  suy  thận  mạn  giai đoạn cuối hiệu quả, mang lạ i chất lượng cuộc sống  cao nhấ t cho người bệnh [85],[86].  trên  thế giới ghép thậ n trên người đã được thực hiện thành công vào những năm đầu của thập niên 50 của thế kỷ xx. qui trình ghép thậ n bao gồm: lấy thận (nguồn thận lấy có thể từ người cho sống, người cho chết não và ngườ i cho tim ngừng đậ p), rửa và bả o quả n thận và ghép thận. đối với những trường hợp lấy thậ n từ người cho sống, vấn đề lựa chọn thận lấ y,  đá nh giá sứ c khỏe người cho,   mức độ an toàn của cuộc mổ cũng như sự thành công của thậ n  ghép là rất quan trọng.  bởi vì, người cho là một cá thể hoàn toàn khỏe mạ nh, tự nguyện hiến tặng một phần bộ phận cơ thể cho người khác.về  kỹ  thuậ t  mổ  lấy  thận  trên  người  cho  sống,  trước  đâ y  các  phẫu  thuật viên ghép tạng sử dụng đường mổ qua ổ bụng, sau đó chuyển sang đường hông lưng sau phúc mạc.  mổ mở lấy thậ n đã  được sử dụng trong khoảng thời gian dài,tuy nhiên  kỹ thuật này  có một số  hạn chế:

 đường mổ dà i,  xâm lấ n nhiều,  vấn đề đau sau mổ,  tỷ lệ biến chứng,  di chứng,  vấn đề thẩ m mỹ, thời gian nằm viện  dà i, và chi phí điều trị cao [6], [14], [38], [83]… với sự tiến bộ của khoa học vào đầ u thập niên 90 của thế kỷ trướ c,  phẫu thuậ t nội soi  ra đời  [6],  [49] là mộ t bước ngoặc lớn  trong lĩnh vực  ngoại khoa  nói chung,  và trong ngà nh ghép tạng  nói riêng.  phẫu thuật nội soi có những ưu điểm như : đường mổ nhỏ, ít xâm lấn, ít đau  hon, đặc biệt có tính thẩ m mỹ cao…  đó là lý do giả i thích tạ i sao những năm gần đây tỷ lệ người cho thận số ng trên thế giới có khuynh hướng gia tăng [42]. phẫu  thuậ t  nội  soi  ổ  bụng  (nsob-  laparoscopy)  cắ t  thận  thực  nghiệm được thực hiện bởi clayman rv và cộng sự  vào nă m 1990 [40].  một nă m sau đó(1991), cũng tác giả này báo cá o trường hợp cắt thận đầu tiên trên mộ t bệnh nhân bướu thậ n  [41].  cắt thận để ghép qua  nsob  được thực hiện  đầ u tiên  vào năm 1995  bởi  ratner le và kavoussi lr [49],  [96].  cho đến nay  kỹ thuật này  đã  trở thành  thường qui tại các trung tâ m ghép thậ n lớn trên thế giới   [77],  [105],  [118]. vai trò của phẫ u thuậ t nội soi cắ t thận để ghép  trên  người cho số ng ngày càng được khẳng định qua trường hợp thứ 1000 của hoa kỳ, báo cáo tạ i hội nghị ghép tạng thế giới 2006 ở boston [42].theo đà phát triển của  phẫu thuậ t  nội soi,  nội soi sau phúc mạc (nsspm) cắt thận được thực hiệ n đầu tiên vào nă m 1993 bởi gaur  dd  [53],  [54],  [55],  và sau đó kỹ thuậ t này đã được áp dụng trong điều  trị nhiều dạng  bệnh lý tiết niệu khác  [1],  [2],  [4],  [5],  [6],  [8],  [21].  phẫu  thuật nsspm  cắ t thận để ghép được thực hiện đầu tiên vào năm 2001 bởi tanabe k [113] và hoznek a [67]. cho đến nay phẫu thuậ t mới chỉ phá t triển ở châu á như : ấn độ, nhậ t bả n, trung quốc…và mộ t và i nước tại châu âu cũng như  bắ c mỹ…  kỹ thuật  cho thấy  tính  khả thi, hiệu  quả,  ít  xâ m  lấn  hơn  mổ  mở  và  chức  năng  thận  ghép  là  tương  đương  với nsob [43], [67], [105], [113].

MỤC LỤC

Trang

ĐẶT VẤN ĐỀ  ………………………………………………………………………………………..  1

Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU  ………………………………………………………..  4

1.1. Tóm tắ t lịch sử lịch sử ghép thậ n  ………………………………………………………….  4

1.2. Tóm tắ t lịch sử phẫu thuật nội soi  …………………………………………………………  7

1.3. Nhắ c lại giả i phẫ u học thậ n- niệu quả n ứng dụng trong phẫ u thuật 

nội soi sau phúc mạc  ………………………………………………………………….  9

1.4.   Tổng quan về cá c phương pháp mổ cắt thậ n để ghép   ………………………….  24

1.4.1. Phẫu thuậ t mở cắt thận từ người cho sống để ghép   …………………….  24

1.4.2. Phẫu thuậ t nội soi ổ bụ ng cắt thận để ghép   ……………………………….  32

1.4.3. Phẫu thuậ t nội soi sau phú c mạ c cắt thận để ghé p   ……………………..  34

1.4.4. Phẫu thuậ t nội soi với bàn tay hỗ trợ  …………………………………………  37

Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU  ………………..  40

2.1. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………………………………………….  40

2.2. Phương pháp nghiên cứu   …………………………………………………………………..  40

2.2.1. Thiết kế nghiên cứu  ………………………………………………………………  40

2.2.2. Cỡ mẫu   ………………………………………………………………………………..  40

2.3. Trang thiết bị và dụng cụ mổ  ……………………………………………………………..  41

2.4. Qui trình kỹ thuật mổ nội soi sau phúc mạc cắ t thận  ……………………………..  43

2.5. Cá c biến số trong nghiên cứu  …………………………………………………………….  49

2.6. Nội dung nghiên cứu  …………………………………………………………………………  50

2.7. Thu thập và xử lý số liệu  …………………………………………………………………..  55

2.8. Đạo đức trong nghiên cứu  ………………………………………………………………….  55 

Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU  …………………………………………………….  56

3.1. Đặ c điểm người cho thận  …………………………………………………………………..  56

3.2. Cá c yếu tố có liên quan đến tiêu chuẩn chọn bệnh  ……………………………….  60

3.3. Kết quả phẫ u thuậ t …………………………………………………………………………..  66

3.4. Kết quả theo dõi người cho thận sau khi xuất viện  ……………………………….  77

Chương 4. BÀN LUẬN  ………………………………………………………………………….  79

4.1. Đặ c điểm người cho thận liên quan đến tiêu chuẩn chọn lựa người cho   ….  79

4.2. Đánh giá kết quả của kỹ thuậ t mổ nội soi sau phúc mạc cắt thậ n 

để ghép  ………………………………………………………………………………….  94

4.3. Đường cong học tập (Learning curve)  ……………………………………………….  118

4.4. So sánh đối chiếu kết quả nghiên cứu vớ i cá c kỹ thuậ t mổ khác  …………..  119

KẾT LUẬN  ………………………………………………………………………………………..  122

KIẾN NGHỊ   ………………………………………………………………………………………  125

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC 

1. Mẫu thu thập số liệ u

2. Bảng tiêu chuẩn chọn lựa các cặp cho- nhận thậ n

3. Hệ thống phân loạ i biến chứng trong mổ cắt thận để ghép của Clavien 

4. Bệnh án tó m tắt 

5. Hệ thống hóa qui trình kỹ thuật mổ nội soi sau phúc mạc cắt thậ n để ghép trên người cho số ng

TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1.  Nguyễn Hoàng Bắc và cộng sự (2003), “ Nhân hai trường hợp cắt thận qua nội soi ổ bụng do thận mất chức năng”. Ngoại Khoa, 6, tr. 52-54.
2.  Trịnh Thị Minh Châu, Lê Hữu Tâ m, Trương Quang Xuân và cộng sự (2005), “Vai trò của xạ hình-  xạ ký thậ n với 99mTc-  DTPA trong đánh giá và theo dõi  chức năng thận người cho “  Tạp chí Y học Việt Nam, 313, tr.485-489.
3.  Hoàng Khắc Chuẩ n (2009).  Kết quả thực hiện phẫu thuật Lich- Grégoir cải biên trên thận ghép tại bệnh viện Chợ Rẫy .    Luận án Chuyên khoa cấp II, Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh.
4.  Vu  Lê Chuyên (2004), “ Các kinh nghiệm từ 40 trường hợp cắt thận bệnh lý qua ngã nội soi ổ bụng
5.  Vu  Lê  Chuyên  (2004), Kết quả bước đầu phẫu thuật cắt thận nội soi qua ổ bụng điều trị bướu ác thận
6.  Vu  Lê Chuyên (2007), “ Áp dụng kỹ thuật cắt bỏ  thận qua nội soi”  Đề tài nghiên cứu khoa học cấp thành phố
7.  Nguyễn Hoàng Đức, Trần Lê Linh Phương và cộng sự (2007), “Phẫu thuật nội soi cắt thậ n tậ n gốc tại bệnh viện Đạ i HọcY Dược”.  Y học thành phố Hồ Chí Minh, 11, tr. 211- 215.
8.  Nguy?n Phúc C?m Hoàng, Vu  Lê Chuyên (2006), “ Ph?u thu?t c?t th?n t?n g?c  qua  n?i  soi  sau  phúc  m?c:  Kinh  nghi?m  ban  đ?u  qua  7  tru?ng h?p”.Y h?c Vi?t Nam, 319, tr. 280-284. 
9.  Nguyễn  Thị  Ánh  Hường  (2008),  Nghiên  cứu  phẫu  thuật  lấy  thận  ghép  ở người sống cho thận.  Luận án Tiến sĩ y học, Học viện Quân Y.
10.  Nguyễn Quang Quyền (1996).  Atlas giải phẫu người.    Bảng dịch của Frank H. Netter. Nhà xuấ t bản Y học TPHCM.
11.  Nguyễn  Quang  Quyền  (1999).  Thận  và  tuyến  thượng  thận.  Giải  phẫu  học tập II, Nxb Y học, tr. 201-268.
12.  Trần Ngọc Sinh, Nguyễn Đức Khoan, Chu Văn Nhuậ n, Châu Quý Thuậ n và cộng sự (2005), “ Phẫ u thuật cắt thậ n nội  soi để ghép nhân 13 trường hợp đầu tiên tại bệnh viện Chợ Rẫy”. Tạp chí Y học Việt Nam, 313, tr. 508- 510.
13.  Trần Ngọc Sinh, Châ u Quý Thuậ n và cộng sự (2006), “Phẫ u thuật nội soi sau phúc mạc lấy thậ n để ghép: Hiệu quả và  triển vọng”.  Y học thành phố Hồ Chí Minh, 8, tr. 76- 78.
14.  Trần Ngọc Sinh, Chu Văn Nhuận, Dương Quang Vũ, Thái Minh Sâm, Châ u Quý  Thuận,  Dư  thị  Ngọc  Thu,  Hoà ng  Khắ c  Chuẩn,  Trầ n  Trong  Trí, Nguyễn  Thị  Thái  Hà  (2010),  “  Phẫu  thuật  nội  soi  sau  phúc  mạc  cắ t thận để ghép: phương pháp đơn giản và an toàn”.  Y học thành phố Hồ Chí Minh, Tập 14, Phụ bản số 3, tr. 72- 80.
15.  Trần Ngọc Sinh, Chu Văn Nhuận, Dương Quang Vũ, Thái Minh Sâm, Châ u Quý  Thuận,  Dư  thị  Ngọc  Thu,  Hoàng  Khắ c  Chuẩn,  Trần  Trọng  Trí, Nguyễn  Thị  Thá i  Hà  (2010),  “  Kết  quả  phẫu  thuật  176  trường  hợp ghép thậ n tạ i bệnh viện Chợ Rẫy”. Y học thành phố Hồ Chí Minh, Tập 14, Phụ bản số 3, tr. 81- 89.
16.  Dư  Thị  Ngọc  Thu  (2006).  Rút  kinh  ngiệm  về  kỹ  thuật  ghép  thận  tại  Bệnh viện  Chợ  Rẫy  với  người  cho  sống  có  quan  hệ  huyết  thống .  Luận  án Chuyên khoa cấp II, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.  
17.  Phạm  Như  Thế,  Phạ m  Thị  Tuyết,  Võ  Tam  và  cộng  sự  (2005),  “  Kết  quả ghép thậ n tạ i bệnh viện Trung Ương Huế”.  Tạp chí Y học Việt Nam,313, tr. 509- 515.
18.  Châu Quý  Thuận  (2003).  Góp  phần đánh  giá tiêu chuẩn kiểm tra kết  quả rửa và bảo quản thận để ghép tại bệnh viện Chợ Rẫy. Luận văn Thạc sĩ y học, Đạ i học Y dược thành phố Hồ Chí Minh.
19.  Châu Quý Thuận, Trầ n Ngọc Sinh và cộng sự (2006), “ Lấy thận nội soi để ghép nhân 20 trường hợp tạ i bệnh viện Chợ Rẫy”.  Tạp chí Y học, Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh, 10, tr. 76- 80.
20.  Châu Quý Thuận, Trầ n Ngọc Sinh và cộng sự (2007), “Nhân 2 trường hợp cắt thận bán phần qua nội soi sau phúc mạc tại bệnh viện Chợ Rẫy”. Y học thành phố Hồ Chí Minh, 11, tr. 205- 210.
21.  Châu Quý Thuận, Trầ n Ngọc Sinh và cộng sự (2007), “Bướu niệu mạc: Cắt thận  niệu quản  qua nội soi sau phúc mạc tại bệnh viện Chợ Rẫ y”.  Y học thành phố Hồ Chí Minh, 11, tr. 219- 223.
22.  Lê Minh Tuấn (2006),    Góp phần đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi lấy thận người cho sống  cùng huyết thống để ghép  .  Luận án Chuyên khoa cấp II, Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh
23.  Trương  Văn  Việt,  Trần  Ngọc  Sinh  và  cộng  sự  (2005),  “  Kết  quả  của  các trường  hợp  ghép  thậ n  tại  bệnh  viện  Chợ  Rẫy  “.  Tạp  chí  Y  học  Việt Nam, 313, tr. 503- 507.