Nghiên cứu sử dụng metformin để kích thích nang noãn trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang có kháng insulin

 Luận án Nghiên cứu sử dụng metformin để kích thích nang noãn trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang có kháng insulin.Năm 1935, Irving F. Stein và Michael L. Leventhal là hai bác sĩ phụ khoa người Mỹ đã mô tả lần đầu tiên một hội chứng phức tạp có liên quan đến rối       loạn phóng noãn. Hai tác giả này đã mô tả 7  bệnh  nhân vô sinh (trong đó có 4 người béo phì) với các triệu chứng rối loạn kinh nguyệt, nam tính hóa, buồng trứng to, vỏ dày và đa nang. Hai tác giả này cũng đã đưa ra quan điểm điều trị của mình là phẫu thuật cắt bỏ một phần buồng trứng với lý do là buồng trứng to và vỏ dày dẫn đến vô sinh [25], [52], [71].

Ngày nay, hội chứng buồng trứng đa nang (HCBTĐN) được biết đến là một bệnh lý gây rối loạn phóng noãn thường gặp nhất trong lứa tuổi sinh sản. Theo nghiên cứu của Franks năm 1995 [62], thì HCBTĐN chiếm từ 5­10% các bệnh nhân vô sinh và chiếm trên 70% những trường hợp vô sinh do không phóng noãn [1], [18], [23]. Ngoài ra, HCBTĐN không chỉ gây vô sinh mà còn liên quan đến bệnh đái tháo đường týp 2, bệnh tim mạch …[22], [105].

Trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản, HCBTĐN là vấn đề rất được quan tâm vì nó là bệnh lý gây vô sinh khá phổ biến với những biểu hiện lâm sàng đa dạng và kết quả điều trị rất hạn chế. Đặc biệt là có một tỷ lệ khá cao những bệnh nhân thất bại với hầu hết các phương pháp điều trị được áp dụng, kể cả nội khoa và ngoại khoa. Những năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu cho thấy rằng, tỷ lệ bệnh nhân HCBTĐN có biểu hiện kháng insulin hay tăng insulin máu chiếm khoảng 70% – 80%. Đồng thời người ta cũng đã chứng minh được mối liên quan chặt chẽ giữa tình trạng kháng insulin với tăng androgen máu ở những bệnh nhân này. Đây chính là cơ sở để các nhà nội tiết học sinh sản và thầy thuốc điều trị vô sinh có quan điểm mới về cơ chế bệnh sinh cũng như phương pháp điều trị vô sinh do HCBTĐN. Dựa trên cơ sở này mà trên thế giới đã xây dựng được một chiến lược cụ thể trong điều trị vô sinh do HCBTĐN vào năm 2007[19], [20], [21]. Việc chẩn đoán mức độ kháng insulin và tăng insulin máu trên những bệnh nhân HCBTĐN được đặc biệt quan tâm trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Trên những bệnh nhân có kháng insulin và tăng insulin máu thì việc điều trị làm giảm tình trạng kháng insulin được đưa lên hàng đầu và trong suốt quá trình điều trị, thậm chí cả trong 3 tháng đầu của quá trình thai nghén để giảm bớt nguy cơ sẩy thai sớm do tăng insulin máu của những bệnh nhân này [40], [49]. Ở hầu hết các trung tâm hỗ trợ sinh sản trên thế giới, việc điều trị tăng nhạy cảm insulin trên bệnh nhân vô sinh do HCBTĐN có kháng insulin và tăng insulin máu là khá phổ biến và được coi như là phương pháp điều trị đầu tay ngay cả khi làm thụ tinh trong ống nghiệm cho những bệnh nhân này. Thuốc được đánh giá an toàn, hiệu quả và kinh tế nhất được áp dụng rộng rãi là metformin. Đây là thuốc điều trị tăng nhạy cảm tế bào đối với insulin được áp dụng khá rộng rãi cho những bệnh nhân đái tháo đường týp 2 vì tính hiệu quả và an toàn ngay cả khi bệnh nhân có thai [105].

Tại Việt Nam, năm 1962, Giáo sư Đinh Văn Thắng là người đầu tiên phát hiện hai bệnh nhân HCBTĐN không có nam tính hóa và không có biểu hiện thiểu kinh mà là rong kinh. Ông đã cùng đồng nghiệp tiến hành phẫu thuật cắt góc buồng trứng để điều trị vô sinh cho hai bệnh nhân này và đạt kết quả có thai và hết rong kinh. Từ đó đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về HCBTĐN kể cả thực nghiệm của các tác giả được đăng báo và báo cáo trong các hội nghị khoa học cũng như trong một số luận văn tốt nghiệp[1], [7], [9], [10].

Từ năm 2003 đến nay, ở nước ta, đã có một số nơi áp dụng metformin trong điều trị vô sinh do HCBTĐN, song chưa có một nghiên cứu chính thức về tác dụng của loại thuốc này trên bệnh nhân HCBTĐN [19], [20]. Việc sử dụng metformin trên bệnh nhân HCBTĐN còn mang tính đại trà, không đánh giá mức độ kháng insulin và tăng insulin máu trên bệnh nhân HCBTĐN để có sự lựa chọn phương pháp điều trị cụ thể. Vì vậy, có những bệnh nhân không có kháng insulin vẫn chỉ định dùng metformin dẫn đến những lệch lạc trong kết quả điều trị.

Trước những thực tế trên, để có sự đánh giá một cách đúng mức về tác dụng của metformin trên bệnh nhân HCBTĐN có kháng insulin, đề tài “Nghiên cứu sử dụng metformin để kích thích nang noãn trong điều trị hội chứng buồng trứng đa nang có kháng insulin” được tiến hành với hai mục tiêu:

1.      Đánh giá kết quả sử dụng metformin đơn thuần và metformin phối hợp với clomiphen citrat để kích thích nang noãn trong điều trị vô sinh do hội chứng buồng trứng đa nang có tăng insulin máu.

2.      Mô tả một số yếu tố ảnh hưởng tới tỷ lệ phóng noãn khi sử dụng metformin đơn thuần và metformin phối hợp với clomiphen citrat để kích thích nang noãn trên bệnh nhân vô sinh do hội chứng buồng trứng đa nang có tăng insulin máu.