Nghiên cứu tác dụng chống viêm, giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu tác dụng chống viêm, giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm. Viêm cấp, ho, long đờm là triệu chứng của bệnh lý thuộc hệ hô hấp, phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện khí hậu và môi trường, thường gặp vào mùa lạnh, do virus nên lây lan nhanh, các vi khuẩn chỉ là bội nhiễm thêm. Các virus thường gặp là virus cúm và virus APV (Adeno pharyngo) [1]. Viêm cấp là viêm niêm mạc của các tổ chức, ho là phản xạ bảo vệ đường hô hấp của cơ thể khi có tác nhân kích thích cung phản xạ ho, đờm là hậu quả của các nguyên nhân gây bệnh trên đường hô hấp [2]. Việc điều trị không đúng sẽ làm cho bệnh thành mạn tính ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh.
Theo Y học hiện đại (YHHĐ) điều trị viêm cấp, giảm ho, long đờm điều trị chủ yếu là nghỉ ngơi, giữ ấm, nâng cao sức đề kháng bằng vitamin C liều cao, điều trị triệu chứng chính: Giảm sốt, đau mỏi, nhức đầu bằng aspirin, ibuprofen, paracetamol [3], giảm ho bằng benzoat, methylmorphin…., long đờm bằng thuốc mucothiol,… Dùng kháng sinh và giảm viêm khi có dấu hiệu bị bội nhiễm hoặc có biến chứng [4],[5]. Việc điều trị không đúng sẽ làm cho bệnh thành mạn tính ảnh hưởng đến sức khỏe của người bệnh. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh không tuân thủ theo phác đồ đã làm cho sự kháng kháng sinh của một số chủng vi khuẩn ngày càng tăng, lạm dụng corticoid có nguy cơ gây nhiều tác dụng không mong muốn [1],[6]. Vậy nên, vấn đề nghiên cứu tìm ra thuốc có nguồn gốc từ dược liệu với hoạt tính chữa bệnh cao, an toàn, ít tác dụng phụ để điều trị đang là xu hướng tốt.

Y học cổ truyền (YHCT) đã và đang sử dụng một số vị thuốc như: bạc hà, húng chanh, bách bộ, hoa khế, lá hẹ,… để điều trị viêm họng, giảm ho cho kết quả khả quan. Ngoài ra, còn một số chế phẩm Y học cổ truyền như cao Ma hạnh, viên bạc hà, thuốc ho Bảo Thanh…[7]. Tuy nhiên, đa số các thuốc này chỉ dừng ở mức sử dụng theo kinh nghiệm lâm sàng, còn thiếu các minh chứng khoa học.2
Bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” là bài thuốc cổ phương trong Biện Bệnh Quảng Yếu, gồm 11 vị thuốc: Bối mẫu, Cam thảo, Cát cánh, Chi tử, Hoàng cầm, Mạch môn, Phục linh, Qua lâu nhân, Quất hồng, Tang bì, Tri mẫu. Bài thuốc có tác dụng tuyên phế hóa đờm chỉ khái, được dùng trong các trường hợp: ho, đờm màu vàng, huyết lạc bị ứ trệ, hơi thở nóng, họng khô đau, nhưng chưa có nghiên cứu nào về tác dụng dược lý của bài thuốc.
Để bước đầu đánh giá cơ sở khoa học cũng như hiện đại hóa bài thuốc chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tác dụng chống viêm, giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm”, với hai mục tiêu:
1. Đánh giá tác dụng chống viêm đường hô hấp của bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm.
2. Đánh giá tác dụng giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………………………1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………3
1.1. Tổng quan về các rối loạn hô hấp theo Y học hiện đại………………………… 3
1.1.1. Tổng quan về viêm……………………………………………………….. 3
1.1.2. Tổng quan về ho ………………………………………………………….. 4
1.1.3. Tổng quan về đờm ……………………………………………………….. 5
1.2. Tổng quan về chứng Khái thấu theo Y học cổ truyền …………………………. 6
1.2.1. Nguyên nhân bệnh sinh …………………………………………………. 7
1.2.2. Biện chứng luận trị ………………………………………………………. 9
1.2.3. Nguyên tắc điều trị……………………………………………………….10
1.2.4. Phân thể điều trị…………………………………………………………..10
1.3. Một số nghiên cứu sử dụng y học cổ truyền điều trị rối loạn hô hấp …… 12
1.3.1. Một số nghiên cứu nước ngoài ……………………………………….12
1.3.2. Một số nghiên cứu trong nước………………………………………..12
1.4. Tổng quan về một số mô hình nghiên cứu tác dụng điều chỉnh rối loạn hô
hấp trên động vật thực nghiệm……………………………………………………………… 13
1.4.1. Mô hình nghiên cứu tác dụng giảm ho trên động vật thực
nghiệm………………………………………………………………………………..13
1.4.2. Mô hình nghiên cứu tác dụng long đờm trên động vật thực
nghiệm………………………………………………………………………………..15
1.4.3. Một số mô hình nghiên cứu tác dụng chống viêm hô hấp trên
động vật thực nghiệm ……………………………………………………………16
1.5. Tổng quan về bài thuốc “Thanh kim hóa đờm thang”……………………….. 18
1.5.1. Xuất xứ – Thành phần …………………………………………………18
1.5.2. Một số nghiên cứu về bài thuốc trên thực nghiệm ……………..191.5.3. Một số nghiên cứu về bài thuốc trên lâm sàng …………………..21
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………….24
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu ………………………………………………. 24
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………….24
2.1.2. Hóa chất nghiên cứu …………………………………………………….25
2.1.3. Máy móc nghiên cứu…………………………………………………….25
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu…………………………………………………… 26
2.2.1. Địa điểm nghiên cứu …………………………………………………….26
2.2.2. Thời gian nghiên cứu ……………………………………………………26
2.3. Động vật nghiên cứu …………………………………………………………………….. 26
2.4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….. 26
2.4.1. Đánh giá tác dụng chống viêm đường hô hấp của bài thuốc
“Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm ………………………….26
2.4.2. Đánh giá tác dụng giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh
kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm ……………………………………..30
2.5. Sơ đồ nghiên cứu………………………………………………………………………….. 32
2.6. Xử lý và phân tích số liệu ……………………………………………………………… 32
2.7. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu ……………………………………………………… 32
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………………..33
3.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm đường hô hấp của bài thuốc
“Thanh kim hóa đờm thang” trên thực nghiệm ………………………………………. 33
3.1.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm họng trên mô hình gây
viêm họng bởi Capsaicin ở chuột cống trắng……………………………….33
3.1.2. Kết quả đánh giá tác dụng trên chuột cống trắng gây viêm phổi bằng LPS…34
3.2. Kết quả đánh giá tác dụng giảm ho, long đờm của bài thuốc “Thanh kim
hóa đờm thang” trên thực nghiệm…………………………………………………………. 42
3.2.1. Kết quả đánh giá tác dụng giảm ho trên mô hình gây ho bởi amoniac
ở chuột nhắt trắng……………………………………………………………………………. 423.2.2. Kết quả nghiên cứu tác dụng long đờm trên chuột nhắt trắng 43
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN…………………………………………………………………………….44
4.1. Đặc điểm thành phần và cơ sở lý luận …………………………………………….. 44
4.2. Bàn luận về tác dụng chống viêm đường hô hấp………………………………. 46
4.3. Bàn luận về tác dụng giảm ho, long đờm ………………………………………… 53
4.3.1. Bàn luận về tác dụng giảm ho ………………………………………..53
4.3.2. Bàn luận về tác dụng long đờm ………………………………………54
4.4. Mối liên hệ giữa kết quả thực nghiệm và lý luận Y học cổ truyền………. 57
4.5. So sánh kết quả với các nghiên cứu khác và khả năng ứng dụng thực tiễn ….59
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………………..63
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………………….65
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC