Đánh giá hiệu quả của phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị bệnh nhân đau thắt lưng cấp tại khoa Đông y Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở Đánh giá hiệu quả của phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị bệnh nhân đau thắt lưng cấp tại khoa Đông y Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc.Đau thắt lưng là bệnh lý thường gặp ở Việt Nam và trên thế giới, bệnh xảy ra ở cả nam và nữ, độ tuổi gặp nhiều nhất là từ 20 đến 60 tuổi. Đây là độ tuổi lao động chính đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội [1].
Theo WHO, đau thắt lưng là nguyên nhân hay gặp nhất gây ốm đau và mất sức lao động ở độ tuổi dưới 45, tỉ lệ đau thắt lưng hằng năm ước tính 5% dân số, 50% số người đau thắt lưng ở độ tuổi lao động. Ở Mỹ hàng năm có 15 – 20% người đi khám bệnh vì đau thắt lưng và có khoảng 2 triệu người phải nghỉ việc do đau thắt lưng [2]. Tại Việt Nam, theo Nguyễn Văn Đăng số bệnh nhân đau thắt lưng vào điều trị các khoa khớp, khoa vật lý trị liệu chiếm 50% so với các bệnh khác [3]. Tại khoa Cơ xương khớp bệnh viện Bạch Mai, đau thắt lưng chiếm 6% tổng các bệnh đau xương khớp [1].

Y học hiện đại đã có nhiều phương pháp và các loại thuốc điều trị hội chứng thắt lưng hông, tuy nhiên việc sử dụng nhiều thuốc giảm đau chống viêm lại có khá nhiều tác dụng phụ ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Cùng với sự phát triển của y học ngành Phục hồi chức năng ra đời với nhiều phương pháp điều trị đau thắt lưng như dùng nhiệt, từ trường, sóng ngắn, siêu âm, chiếu đèn hồng ngoại, kéo giãn cột sống,… đã đạt nhiều kết quả tích cực trong điều trị. Đồng hành cùng Y học hiện đại, Y học cổ truyền có nhiều phương pháp độc đáo điều trị “chứng Tý” với bệnh danh “Yêu thống” như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, tác động cột sống, thuốc Đông dược… hoặc kết hợp YHHĐ và YHCT như điện châm, thủy châm, cấy chỉ…
Hiện nay, phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại rất phổ biến trong điều trị bệnh đau thắt lưng cấp, đây là một phương pháp đơn giản, ít tốn kém, ứng dụng tốt ở các tuyến cơ sở. Tại khoa Đông y – Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc, có tới gần 50% bệnh nhân nhập viện vì đau thắt lưng và đã được điều trị chủ yếu bằng điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại, mang lại3 hiệu quả khá tốt. Tuy nhiên chưa có đề tài nghiên cứu nào đánh giá chính xác hiệu quả của hai phương pháp này tại Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc. Vì vậy, để góp phần chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho bệnh nhân, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả của phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị bệnh nhân đau thắt lưng cấp tại khoa Đông y Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc” với hai mục tiêu:
1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, X quang của bệnh nhân đau thắt lưng cấp
2. Đánh giá hiệu quả điều trị của điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trên bệnh nhân đau thắt lưng cấp

Đặt vấn đề: Đau thắt lưng là bệnh lý thường gặp. Tại khoa Đông y –
Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc, có tới gần 50% bệnh nhân nhập viện vì đau thắt lưng cấp và đã được điều trị chủ yếu bằng điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại, mang lại hiệu quả khá tốt. Tuy nhiên chưa có đề tài nghiên cứu nào đánh giá chính xác hiệu quả của hai phương pháp này tại Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc. Vì vậy, để góp phần chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho bệnh nhân, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả của phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trong điều trị bệnh nhân đau thắt lưng cấp tại khoa Đông y, Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo Vạc” với mục tiêu:
1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, X quang của bệnh nhân đau thắt lưng cấp.
2. Đánh giá hiệu quả điều trị của điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại trên bệnh nhân đau thắt lưng cấp.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu 61 bệnh nhân đau thắt lưng cấp điều trị tại khoa Đông y, Bệnh viện Đa khoa huyện Mèo vạc từ ngày 01/01/2021 đến 31/05/2021. Phương pháp nghiên cứu: can thiệp, tiến cứu.
Kết quả: Bệnh nhân trung bình 50,2 ± 9,6 tuổi, 63,9% từ 40 đến 60 tuổi, 45,9 % nam; 54,1 % nữ, 73,7% làm nghề nông. Trước điều trị: mức độ đau: điểm VAS 5,8 ± 2,03 điểm, 29,5% nặng, 60,7% vừa, 9,83% nhẹ; hạn chế vận động: 24,6% nặng, 39,3% vừa, 36,1% nhẹ; 62,3% thể phong hàn, 37,7% thể huyết ứ; 57,4% thoái hóa CSTL. 100% bệnh nhân đỡ hoặc khỏi sau khi điều trị.
Thời gian điều trị trung bình 12 ± 2,36 ngày. Không xảy ra tác dụng không mong muốn. 24,6% bệnh nhân rất hài lòng, 55,7% hài lòng về kết quả điều trị.
Kết luận: Điều trị đau thắt lưng cấp bằng phương pháp điện châm kết hợp chiếu đèn hồng ngoại là phương pháp đơn giản, an toàn và có hiệu quả khá tốt

MỤC LỤC
TÓM TẮT ĐỀ TÀI ………………………………………………………………………………….. 1
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………. 2
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN ……………………………………………………………………… 4
1.1. Giải phẫu vùng thắt lưng…………………………………………………………………. 4
1.1.1. Cột sống thắt lưng ……………………………………………………………………. 4
1.1.2. Đĩa đệm, khớp liên cuống …………………………………………………………. 5
1.1.3. Cơ – dây chằng ……………………………………………………………………….. 6
1.1.4. Lỗ liên đốt – sự phân bố thần kinh đốt sống…………………………………. 6
1.2. Đau thắt lưng theo y học hiện đại ……………………………………………………. 7
1.2.1. Định nghĩa………………………………………………………………………………. 7
1.2.2. Nguyên nhân đau thắt lưng ……………………………………………………….. 7
1.2.2.1. Nhóm nguyên nhân do viêm, u, chấn thương, loạn sản…………… 7
1.2.2.2. Nhóm nguyên nhân do thay đổi cấu trúc đốt sống và đĩa đệm…. 8
1.2.2.3. Đau thắt lưng phóng chiếu do bệnh nội tạng …………………………. 9
1.2.2.4. Các nguyên nhân khác ……………………………………………………….. 9
1.3. Cơ chế gây đau thắt lưng…………………………………………………………………. 9
1.3.1. Cơ chế hóa học………………………………………………………………………… 9
1.3.2. Cơ chế cơ học………………………………………………………………………….. 9
1.3.3. Cơ chế phản xạ thần kinh đốt đoạn…………………………………………… 10
1.4. Phân loại đau thắt lưng………………………………………………………………….. 10
1.4.1. Phân loại đau thắt lưng theo Mooney ……………………………………….. 101.4.2. Phân loại mức độ đau theo thang điểm VAS ……………………………… 11
1.5. Triệu chứng đau thắt lưng do nguyên nhân cơ học……………………………. 12
1.5.1. Triệu chứng lâm sàng…………………………………………………………….. 12
1.5.1.1. Triệu chứng cơ năng ………………………………………………………… 12
1.5.1.2. Thực thể………………………………………………………………………….. 13
1.5.1.3. Dấu hiệu loại trừ………………………………………………………………. 15
1.5.2. Triệu chứng cận lâm sàng ………………………………………………………. 15
1.6. Chẩn đoán……………………………………………………………………………………. 16
1.6.1. Chẩn đoán xác định………………………………………………………………… 16
1.6.2. Chẩn đoán phân biệt……………………………………………………………….. 16
1.7. Điều trị………………………………………………………………………………………… 17
1.7.1. Điều trị nội khoa…………………………………………………………………….. 17
1.7.2. Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng……………………………………………. 17
1.7.3. Phẫu thuật……………………………………………………………………………… 18
1.8. Đau thắt lưng theo y học cổ truyền ………………………………………………… 18
1.8.1. Bệnh danh…………………………………………………………………………….. 18
1.8.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh…………………………………………….. 18
1.8.3. Các thể lâm sàng ……………………………………………………………………. 20
1.8.3.1. Thể phong hàn…………………………………………………………………. 20
1.8.3.2. Thể thấp nhiệt…………………………………………………………………. 21
1.8.3.3. Thể huyết ứ……………………………………………………………………… 21
1.9. Điện châm ………………………………………………………………………………….. 221.9.1. Định nghĩa……………………………………………………………………………. 22
1.9.2. Chỉ định và chống chỉ định ……………………………………………………… 22
1.9.3. Cách tiến hành điện châm ……………………………………………………….. 23
1.9.4. Liệu trình điện châm ………………………………………………………………. 23
1.10. Chiếu đèn hồng ngoại…………………………………………………………………. 23
1.10.1. Bức xạ hồng ngoại………………………………………………………………… 23
1.10.2. Cơ chế tác dụng của tia hồng ngoại ………………………………………… 24
1.10.3. Tác dụng của tia hồng ngoại ………………………………………………….. 25
1.10.4. Chỉ định và chống chỉ định ……………………………………………………. 25
CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………….. 26
2.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………….. 26
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn ………………………………………………………………. 26
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ ……………………………………………………………….. 26
2.2. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………… 26
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu………………………………………………………………. 26
2.2.2. Phương pháp chọn mẫu…………………………………………………………. 26
2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu…………………………………………………. 27
2.2.4. Nội dung nghiên cứu…………………………………………………………….. 27
2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu …………………………………………………. 28
2.1.2. Địa điểm nghiên cứu …………………………………………………………….. 28
2.1.3. Thời gian nghiên cứu ……………………………………………………………. 28
2.4. Phương tiện kỹ thuật nghiên cứu ……………………………………………………. 282.5. Cách thức tiến hành nghiên cứu……………………………………………………… 28
2.6. Các tiêu chuẩn đánh giá ………………………………………………………………… 29
2.6.1. Tình trạng đau của CSTL trước và sau điều trị…………………………… 29
2.6.2. Sự thay đổi tầm vận động CSTL trước và sau điều trị ………………… 29
2.7. Xử lý số liệu ……………………………………………………………………………….. 30
2.8. Đạo đức nghiên cứu …………………………………………………………………….. 30
KẾT QUẢ……………………………………………………………………………………………… 31
3.1. Đặc điểm chung………………………………………………………………………….. 31
3.1.1. Tuổi ……………………………………………………………………………………. 31
3.1.2. Giới…………………………………………………………………………………….. 32
3.1.3. Nghề nghiệp ………………………………………………………………………… 32
3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng…………………………………………………. 33
3.2.1. Tiền sử……………………………………………………………………………….. 33
3.2.2. Thể bệnh theo Y học Cổ truyền ……………………………………………….. 33
3.2.3. Triệu chứng lâm sàng……………………………………………………………… 34
3.2.3.1. Mức độ đau……………………………………………………………………… 34
3.2.3.2. Tầm vận động CSTL………………………………………………………… 35
3.2.4. X quang cột sống thắt lưng ……………………………………………………… 35
3.3. Kết quả điều trị…………………………………………………………………………….. 36
3.3.1. Mức độ đau……………………………………………………………………………. 36
3.3.2. Tầm vận động CSTL………………………………………………………………. 37
3.3.3. Thời gian điều trị……………………………………………………………………. 383.3.4. Tác dụng không mong muốn …………………………………………………… 39
3.3.5. Mức độ hài lòng của bệnh nhân về kết quả điều trị…………………….. 40
BÀN LUẬN ………………………………………………………………………………………….. 41
4.1. Đặc điểm dịch tễ…………………………………………………………………………. 41
4.1.1. Tuổi …………………………………………………………………………………….. 41
4.1.2. Giới………………………………………………………………………………………. 41
4.1.3. Nghề nghiệp ………………………………………………………………………… 41
4.2. Đặc điểm lâm sàng trước khi điều trị…………………………………………….. 42
4.2.1. Tiền sử………………………………………………………………………………… 42
4.2.3. Thể bệnh theo Y học Cổ truyền ……………………………………………….. 42
4.2.3. Triệu chứng lâm sàng…………………………………………………………….. 43
4.2.3.1. Mức độ đau……………………………………………………………………… 43
4.2.3.2. Tầm vận động cột sống thắt lưng……………………………………….. 43
4.2.4. X quang cột sống thắt lưng ……………………………………………………… 44
4.3. Kết quả điều trị……………………………………………………………………………. 44
4.3.1. Mức độ đau……………………………………………………………………………. 44
4.3.2. Tầm vận động cột sống thắt lưng……………………………………………… 45
4.3.3. Thời gian điều trị……………………………………………………………………. 45
4.3.4. Tác dụng không mong muốn …………………………………………………… 46
4.3.5. Mức độ hài lòng của bệnh nhân về kết quả điều trị…………………….. 46
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………… 47
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………………….. 4

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Phân loại đau thắt lưng theo phương pháp Mooney……………………… 10
Bảng 3.1. Đặc điểm về tuổi của đối tượng nghiên cứu………………………………… 31
Bảng 3.2. Đặc điểm về giới của đối tượng nghiên cứu………………………………… 32
Bảng 3.3. Đặc điểm nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu ………………………… 32
Bảng 3.4. Tiền sử của đối tượng nghiên cứu ……………………………………………… 33
Bảng 3.5. Phân bố bệnh nhân theo thể bệnh của YHCT………………………………. 33
Bảng 3.6. Mức độ đau theo thang điểm VAS trước điều trị ………………………… 34
Bảng 3.7. Tầm vận động CSTL trước điều trị ……………………………………………. 35
Bảng 3.8. Đặc điểm X quang cột sống thắt lưng ………………………………………… 35
Bảng 3.9. Mức độ đau theo thang điểm VAS sau điều trị …………………………… 36
Bảng 3.10. Tầm vận động CSTL sau điều trị……………………………………………… 37
Bảng 3.11. Thời gian điều trị …………………………………………………………………… 38
Bảng 3.12. Tác dụng không mong muốn…………………………………………………… 39
Bảng 3.13. Mức độ hài lòng của bệnh nhân về kết quả điều trị…………………….. 40DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1.Giải phẫu vùng cột sống thắt lưng ……………………………………………….. 4
Hình 1.2. Giải phẫu xương đốt sống và đĩa đệm …………………………………………. 5
Hình 1.3. Thang điểm số học VAS …………………………………………………………… 11
Hình 1.4. Đèn hồng ngoại sử dụng trong y học ………………………………………….. 24
Hình 4.1. Bệnh nhân Hoàng Thị V. trước điều trị ………………………………………. 56
Hình 4.2. Phim X quang cột sống thắt lưng của bệnh nhân Hoàng Thị V. …….. 56
Hình 4.3. Bệnh nhân Hoàng Thị V. sau khi điều trị ……………………………………. 5