ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA BÀI THUỐC HUYẾT PHỦ TRỤC Ứ THANG TRONG ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG Ở BỆNH NHÂN NHỒI MÁU NÃO SAU GIAI ĐOẠN CẤP

ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA BÀI THUỐC HUYẾT PHỦ TRỤC Ứ THANG TRONG ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG Ở BỆNH NHÂN NHỒI MÁU NÃO SAU GIAI ĐOẠN CẤP.Luận văn thạc sỹ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA BÀI THUỐC HUYẾT PHỦ TRỤC Ứ THANG TRONG ĐIỀU TRỊ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG Ở BỆNH NHÂN NHỒI MÁU NÃO SAU GIAI ĐOẠN CẤP

Ngày nay, tai biến mạch máu não (TBMMN) là một bệnh khá phổ biến và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên thế giới [1], [2]. Theo thống kê của WHO, TBMMN là nguyên nhân gây tử vong hàng thứ 3 sau ung thư và tim mạch [3]. Ở Việt Nam, Lê Văn Thành (2003) đã thống kê tại thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ hiện mắc khá cao là 6060/1.000.000 dân [4].

Tai biến mạch máu não bao gồm nhồi máu não và chảy máu não, trong đó tai biến nhồi máu não chiếm đa số với tỷ lệ 75% đến 80% [5]. Theo ước tính, cứ khoảng 40 giây có một người Mỹ bị tai biến mạch máu não và cứ khoảng 4 phút có một người tử vong vì bệnh lý này, chi phí trực tiếp và gián tiếp cho bệnh lý này năm 2009 là 38,6 tỷ đô la [6]. Tần suất bệnh lý này tăng dần theo tuổi và có xu hướng ngày càng tăng. Việt Nam là một nước đang phát triển và tuổi thọ ngày càng tăng kèm theo sự gia tăng các bệnh lý tim mạch, đái tháo đường, huyết áp và rối loạn chuyển hóa lipid, là những yếu tố nguy cơ dẫn đến gia tăng tỷ lệ TBMMN. Những năm gần đây nhờ sự tiến bộ của khoa học, y học trong chẩn đoán, điều trị, dự phòng, tỷ lệ tử vong do TBMMN đã giảm nhưng tỷ lệ sống sót và tàn phế vẫn còn tăng cao dẫn đến nhu cầu phục hồi chức năng cho bệnh nhân sau TBMMN cũng tăng theo. Điều trị và dự phòng các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng có thể giảm tới 80% TBMMN [7], [8]. Do vậy, hiện nay trong điều trị TBMMN thường kết hợp giữa điều trị các yếu tố nguy cơ và điều trị phục hồi chức năng. Y học hiện đại đã đạt được những thành tựu trong việc chẩn đoán, điều trị, phục hồi chức năng, điều trị dự phòng cho bệnh nhân TBMMN. Y học cổ truyền cũng đóng góp không nhỏ trong điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân TBMMN. Các phương pháp điều trị của YHCT trong điều trị TBMMN rất phong phú và hiệu quả bao gồm các phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc. Phương pháp không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dưỡng sinh… Phương pháp dùng thuốc có những bài thuốc được ghi trong y văn kinh điển như: Bổ dương hoàn ngũ thang, Đại tần giao thang, An cung ngưu hoàng, Địa hoàng ẩm tử…đã và đang được các thầy thuốc dùng điều trị cho bệnh nhân đạt kết quả tốt [9], [10], [11].
 Bài thuốc “Huyết phủ trục ứ thang” là bài thuốc cổ phương có nguồn gốc từ sách “Y lâm cải thác” của Vương Thanh Nhậm, một danh y Trung Quốc đời nhà Thanh chuyên điều trị chứng huyết ứ [12]. Bài thuốc có tác dụng hoạt huyết hóa ứ, thông kinh hoạt lạc giúp cho kinh lạc được thông sướng, hết tắc trệ, các chi nhờ đó vận động được tốt hơn. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài đánh giá tác dụng của bài thuốc “Huyết phủ trục ứ thang” trong điều trị phục hồi chức năng vận động ở bệnh nhân NMN sau giai đoạn cấp với hai mục tiêu:
1.    Đánh giá tác dụng của bài thuốc “Huyết phủ trục ứ thang” trong điều trị phục hồi chức năng vận động ở bệnh nhân nhồi máu não sau giai đoạn cấp.
2.    Theo dõi tác dụng không mong muốn của bài thuốc trên lâm sàng và trên cận lâm sàng.

MụC LụC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………….1
CHƢƠNG 1: T
ỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………3
1.1. TÌNH HÌNH TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO TRÊN THẾ GIỚI VÀ
VIỆT NAM ………………………………………………………………………………… 3
1.1.1. Tình hình tai biến mạch máu não trên thế giới …………………………… 3
1.1.2. Tình hình tai biến mạch máu não ở Việt Nam……………………………. 4
1.2. TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI………………. 4
1.2.1. Giải phẫu và sinh lý của tuần hoàn não …………………………………….. 4
1.2.2. Định nghĩa và phân loại tai biến mạch máu não…………………………. 6
1.2.3. Nhồi máu não………………………………………………………………………… 6
1.3. TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN ……….. 16
1.3.1. Quan niệm nguyên nhân của chứng trúng phong ……………………… 16
1.3.2. Phân loại và điều trị trúng phong……………………………………………. 17
1.4. TỔNG QUAN BÀI THUỐC NGHIÊN CỨU “HUYẾT PHỦ TRỤC Ứ
THANG” ………………………………………………………………………………….. 21
1.4.1. Xuất xứ, thành phần bài thuốc ……………………………………………….. 21
1.4.2. Thành phần bài thuốc……………………………………………………………. 21
1.5. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG
ĐIỀU TRỊ NHỒI MÁU NÃO SAU GIAI ĐOẠN CẤP………………….. 26
CHƢƠNG 2: C
HấT LIệU, ĐốI TƢợNG VÀ PHƢƠNG PHÁP
NGHIÊN CứU………………………………………………………. 28
2.1. CHẤT LIỆU NGHIÊN CỨU………………………………………………………. 28
2.1.1. Thành phần bài thuốc……………………………………………………………. 28
2.1.2. Dạng bào chế, cách dùng, liệu trình điều trị …………………………….. 28
2.2. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU …………………………………………………….. 29
2.2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân …………………………………………………… 29
2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân ……………………………………………….. 29
2.3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………………………………….. 30
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu ……………………………………………………………… 30
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu ………………………………………………………………. 30
2.3.3. Quy trình nghiên cứu ……………………………………………………………. 30
2.3.4. Các chỉ tiêu nghiên cứu ………………………………………………………… 31
2.3.5. Đánh giá kết quả điều trị……………………………………………………….. 33
2.3.6. Phƣơng pháp xử lý số liệu …………………………………………………….. 33
2.3.7. Sơ đồ nghiên cứu …………………………………………………………………. 34
2.4. KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU……………………………………. 35
2.5. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU……………………………….. 35
CHƢƠNG 3: K
ẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………….. 36
3.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU………………………….. 36
3.1.1. Tuổi ……………………………………………………………………………………. 36
3.1.2. Giới ……………………………………………………………………………………. 37
3.1.3. Thời gian mắc bệnh ……………………………………………………………… 37
3.1.4. Các yếu tố nguy cơ ………………………………………………………………. 38
3.1.5. Phân bố tổn thƣơng trên lâm sàng ………………………………………….. 38
3.1.6. Phân bố mức độ liệt của hai nhóm trƣớc điều trị………………………. 39
3.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ ………………………………………………………………… 40
3.2.1. Sự thay đổi phân độ cơ lực chi trên ở mỗi nhóm trƣớc và sau điều trị… 40
3.2.2. Sự thay đổi cơ lực chi trên của hai nhóm trƣớc và sau điều trị …… 41
3.2.3. Sự thay đổi phân độ cơ lực chi dƣới ở mỗi nhóm trƣớc và sau điều trị … 42
3.2.4. Sự thay đổi cơ lực chi dƣới của hai nhóm trƣớc và sau điều trị ….. 43
3.2.5. Sự thay đổi phân độ Orgogozo ở mỗi nhóm trƣớc và sau điều trị ………. 44
3.2.6. Sự thay đổi phân độ Orgogozo của hai nhóm trƣớc và sau điều trị………. 45
3.2.7. Sự thay đổi điểm Orgogozo trƣớc và sau điều trị……………………… 46
3.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN………………………………………… 48
3.3.1. Trên lâm sàng………………………………………………………………………. 48
3.3.2. Trên cận lâm sàng ………………………………………………………………… 48
CHƢƠNG 4: B
ÀN LUẬN………………………………………………………….. 50
4.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU………………………….. 50
4.1.1. Tuổi ……………………………………………………………………………………. 50
4.1.2. Giới ……………………………………………………………………………………. 51
4.1.3. Thời gian mắc bệnh ……………………………………………………………… 51
4.1.4. Các yếu tố nguy cơ của đối tƣợng nghiên cứu …………………………. 52
4.1.5. Vị trí tổn thƣơng trên lâm sàng………………………………………………. 54
4.1.6. Phân bố mức độ liệt của hai nhóm trƣớc điều trị………………………. 55
4.2. KẾT QUẢ SAU ĐIỀU TRỊ ………………………………………………………… 56
4.2.1. Sự thay đổi phân độ cơ lực chi trên trƣớc và sau điều trị …………… 56
4.2.2. Sự thay đổi phân độ cơ lực chi dƣới trƣớc và sau điều trị………….. 58
4.2.3. Sự thay đổi chỉ số Orgogozo trƣớc và sau điều trị ……………………. 59
4.2.4. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và độ dịch chuyển Orgogozo………. 61
4.3. TÁC DỤNG KHÔNG MONG MUỐN………………………………………… 62
4.3.1. Trên lâm sàng………………………………………………………………………. 62
4.3.2. Trên cận lâm sàng ………………………………………………………………… 62
KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………. 63
KIẾN NGHỊ ……………………………………………………………………………. 65
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MụC BảNG
Bảng 2.1. Thành phần bài thuốc …………………………………………………………. 28
Bảng 2.2. Tiểu chuẩn đánh giá huyết áp: Theo phân loại JNC- VI …………. 31
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo độ tuổi …………………………………………… 36
Bảng 3.2. Phân bố bệnh nhân theo thời gian mắc bệnh …………………………. 37
Bảng 3.3. Các yếu tố nguy cơ với bệnh TBMMN ở cả hai nhóm……………. 38
Bảng 3.4. Phân bố bên liệt trên lâm sàng …………………………………………….. 38
Bảng 3.5. Phân độ cơ lực chi trên trƣớc điều trị……………………………………. 39
Bảng 3.6. Phân độ cơ lực chi dƣới trƣớc điều trị ………………………………….. 39
Bảng 3.7. Phân độ theo chỉ số Orgogozo trƣớc điều trị …………………………. 40
Bảng 3.8. Sự thay đổi cơ lực chi trên ở nhómnghiên cứu trƣớc và sau điều trị ….. 40
Bảng 3.9. Sự thay đổi cơ lực chi trên ở nhóm chứng trƣớc và sau điều trị.. 41
Bảng 3.10. So sánh sự thay đổi cơ lực của hai nhóm trƣớc và sau điều trị…. 41
Bảng 3.11. Mức chuyển độ liệt chi trên ………………………………………………… 42
Bảng 3.12. Sự thay đổi cơ lực chi dƣới ở nhómnghiên cứu trƣớc và sau điều trị …. 42
Bảng 3.13. Sự thay đổi cơ lực chi dƣới ở nhóm chứng trƣớc và sau điều trị …….. 43
Bảng 3.14. So sánh sự thay đổi cơ lực của hai nhóm trƣớc và sau điều trị…. 43
Bảng 3.15. Mức chuyển độ liệt chi dƣới ……………………………………………….. 44
Bảng 3.16. Sự thay đổi phân độ Orgogozo ở nhóm nghiên cứu trƣớc và sau
điều trị ……………………………………………………………………………… 44
Bảng 3.17. Sự thay đổi phân độ Orgogozo ở nhóm chứng trƣớc và sau điều trị .. 45
Bảng 3.18. So sánh sự thay đổi phân độ Orgogozo của hai nhóm trƣớc và sau
điều trị ……………………………………………………………………………… 45
Bảng 3.19. Mức chuyển độ liệt theo phân độ Orgogozo………………………….. 47
Bảng 3.20. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và độ dịch chuyển Orgogozo ….. 47
Bảng 3.21. Sự thay đổi huyết áp trƣớc và sau điều trị …………………………….. 48
Bảng 3.22. Sự thay đổi các chỉ số huyết học trƣớc và sau điều trị…………….. 48
Bảng 3.23. Sự thay đổi các chỉ số sinh hóa trƣớc và sau điều trị………………. 49