MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TÌNH TRẠNG VITAMIN D Ở TRẺ 11-14 TUỔI, TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ, TỈNH ĐIỆN BIÊN NĂM 2018

MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TÌNH TRẠNG VITAMIN D Ở TRẺ 11-14 TUỔI, TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ, TỈNH ĐIỆN BIÊN NĂM 2018
Song Tú Nguyễn 1,, Nguyễn Phương Linh Hoàng 1, Thúy Lê Đỗ 
Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 571 trẻ 11 -14 tuổi trường phổ thông dân tộc bán trú, tỉnh Điện Biên được tiến hành với mục tiêu xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng vitamin D thông qua đánh giá nồng độ 25 (OH) D huyết thanh. Kết quả phân tích hồi qui tuyến tính đa biến cho thấy yếu tố tương quan tuyến tính giữa chỉ số % mỡ cơ thể, nồng độ retinol, ferritin huyết thanh, hemoglobin đối với nồng độ 25 (OH) D huyết thanh. Phân tích hồi qui đa biến logistic cho thấy những trẻ có tình trạng dự trữ sắt thấp và cạn kiệt hoặc dân tộc H’mông có nguy cơ vitamin D thấp và thiếu cao gấp 2 lần những trẻ dự trữ sắt bình thường hoặc dân tộc khác (p <0,05); Nữ giới hoặc trẻ không ăn trưa tại trường có nguy cơ vitamin D thấp và thiếu cao gấp 3,0 lần nam giới hoặc trẻ có ăn trưa tại trường (p<0,001). Cần can thiệp bổ sung đa vi chất trong phòng chống thiếu vitamin D; đồng thời ưu tiên trẻ gái, trẻ dân tộc H’mông; tăng cường hoạt động thể lực ngoài trời trong trường học.

Trước đây, sự thiếu hụt vitamin D được xác định  bằng  sự  hiện  diện  của  bệnh  xương,  còi xương hoặc nhuyễn xương. Gần đây, chỉ số tốt nhất để đánh giá tình trạng vitamin  D là chất chuyển hóa 25-hydroxy  vitamin  D  (25  [OH]  D); Thiếu vitamin D đã được sử dụng để mô tả nồng độ 25 (OH) D huyết thanh dưới mức tối ưu, có thể liên quan đến các bệnh khác theo Tom DT, năm 2011. Thiếu vitamin D tồn tại cả ở những nướcgần xích đạo, tỷ lệ thiếu vitamin D thậm chí rất cao ở trẻ em vùng Nam Á là 5% đến 66,7%; 38,1 -78,7% ở các nước Trung Á [1]. Ở Quata, tỷ lệ thiếu vitamin D còn rất cao; 61,6% ở trẻ từ 11-16tuổi;  28,9% ở trẻ từ 5-10 tuổi [2]. Ở Việt Nam, tỷ lệ thiếu vitamin D trên trẻ 5-11 tuổi là 48,1%  và  vitamin D thấp là 28,6% [3]. Tại Yên Bái,  tỷ  lệ  thiếu  vitamin  D  tức 25 (OH)D  <  50 nmol/Llà 29,2% ở trẻ mầm non và 24,7% ở trẻ tiểu học; Tỷ lệ vitamin D thấp (25(OH) D từ 50 -74,9 nmol/L ở trẻ mầm non và tiểu học là 58,3% [4].Tại Châu Á, tình trạng béo phì, tuổi tác, giới tính nữ, sống ở vùng cao, mùa trong năm, sắc tố da sẫm, tránh hoặc ít tiếp xúc với ánh sáng mặt trời và ăn ít thực phẩm có chứa vitamin D [1]; hay mẹ là người dân tộc, thứ tự trẻ trong gia đình, tình trạng thiếu kẽm[4]là những yếu tố quan trọng liên quan đến lượng vitamin D huyết thanh [1]. Đồng thời, thu nhập hộ gia đình, hoạt động tĩnh tại (xem ti vi) ≥ 2 giờ/ngày; chơi ngoài trời ≥ 1 giờ; chất lượng bữa ăn theo Voortman T; kinh tế hộ gia đình, tần suất tiêu thụ sữa, tình trạng  sức  khỏe [5];  khẩu  phần  ăn dưới 5 μg/ngày vitamin D hay tình trạng retinol huyết thanh [6]; tình trạng thiếu kẽm vàgiới tính nữ [4]cũng  là  yếu  tố  cũng  ảnh  hưởng  đến  tình trạng vitamin D [6]; Tỉnh Điện Biên là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc của Việt Nam; nơi có 19 dân tộc sinh sống; Trong nhiều năm qua, tình trạng suy dinh dưỡng (SDD) thấp còi trẻem vẫn tồn tại và rất cao; những can thiệp dinh dưỡng được tập trung nhiều cho đối tượng dưới 5 tuổi; còn trẻ lứa tuổi tiền dậy thì và dậy thì, đặc biệt trên trẻ dân tộc chưa được chú trọng. Đồng thời, tỷ lệ SDD thấp còi ở trẻ em độ tuổi 11 –14 tuổi, là con em người dân tộc tại các trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) vẫn rất cao và tỷ lệ này khác nhau tùy theo từng vùng, miền;  Suy dinh dưỡng và thiếu vi chất dinh dưỡng thường là nguyên nhân dẫn đến tình trạng SDD thấp còi; Vì vậy, để xây dựng can thiệp dinh dưỡng hiệu quả,  chúng  tôi  đã  tiến  hành  triển  khai  nghiên cứu xác định một số yếu tố liên quan đến tình trạng  vitamin  D  ở  trẻ  trường  trung  học  cơ  sở thuộc trường PTDTBT tại huyện Tuần Giáo, Tủa Chùatỉnh Điện Biên.