Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống bệnh dại của đối tượng đến tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2024

Đề tài nghiên cứu cơ sở Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống bệnh dại của đối tượng đến tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2024.Bệnh dại là một bệnh do virus gây ra, hầu nhƣ luôn gây tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng. Khoảng 99% trƣờng hợp dại là do chó nhà lây truyền bệnh sang người. Tuy nhiên, bệnh dại có thể gặp ở cả động vật nuôi và động vật hoang dã. Bệnh dại lây truyền sang ngƣời qua vết cắn hoặc vết trầy xước, thƣờng là qua tuyến nước bọt [50].
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh dại phổ biến trên toàn thế giới. Mỗi năm có trên 10 triệu ngƣời bị súc vật dại hoặc nghi dại cắn phải đi điều trị dự phòng bằng vắc xin dại, có khoảng 60.000 – 70.000 người bị chết do bệnh dại, phần lớn đƣợc báo cáo từ các nƣớc thuộc vùng nhiệt đới, nơi có tới 3/4 dân số thế giới sinh sống. Ở các nƣớc Đông Nam Á, hàng năm tỷ lệ chết vì bệnh dại chiếm 80% trên toàn thế giới trong đó có Việt Nam [36].

Theo thống kê của Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên, số ngƣời bị súc vật nghi dại cắn phải đi tiêm vắc xin là 438,6/100.000 dân, chết do bệnh dại là 0,33/100.000 dân [41].
Mặc dù bệnh dại đã có vắc xin điều trị dự phòng nhƣng vẫn là vấn đề y tế công cộng toàn cầu. Hàng năm có hơn 55.000 ngƣời chết vì dại và hơn 15 triệu ngƣời phải tiêm phòng vì phơi nhiễm với bệnh dại [37].
Huyện Phù Mỹ trong năm 2023 theo Báo cáo thống kê của Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp toàn huyện trên toàn 19 xã, thị trấn có 15.322 hộ nuôi chó trong đó có 17.295 con và đƣợc tiêm vắc xin phòng dại là 717 con chiếm tỷ lệ 4,15%. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin phòng dại cho đàn chó nuôi quá thấp dẫn đến nguy cơ phơi nhiễm về bệnh dại của ngƣời dân khá cao [15].
Số đối tƣợng đi tiêm và số liều vắc xin phòng dại gia tăng theo các năm, với số ngƣời đến khám, tƣ vấn và tiêm vắc xin phòng bệnh dại sau khi bị súc vật cắn lần lƣợt theo trong 5 năm gần đây (2019-2023) là: năm 2019: 345 ngƣời (1124 liều); năm 2020: 251 ngƣời (754 liều); năm 2021: 168 ngƣời (504 liều); năm 2022: 330 ngƣời (989 liều); 2023: 1311 ngƣời (3932 liều) [15-19]. Với vấn đề gia tăng về lƣợt ngƣời đi tiêm vắc xin liệu có những đặc điểm gì liên quan đến mặt dịch tễ học? và vấn đề kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh dại của những ngƣời bị súc vật nghi dại cắn đến tiêm phòng ở đây nhƣ thế nào?. Bên cạnh đó tại huyện Phù Mỹ cho đến nay vẫn chƣa có nghiên cứu nào về vấn đề trên, để tìm hiểu rõ hơn chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: "Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống bệnh dại của đối tượng đến tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2024" với 2 mục tiêu nhƣ sau:
1. Đánh giá, kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống bệnh dại của đối tượng tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ năm 2024.
2. Khảo sát một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành về
phòng chống bệnh dại của đối tượng tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Trung tâm Y tế Phù Mỹ năm 2024

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT……………………………………………………………………vi
DANH MỤC BẢNG …………………………………………………………………………………………..vii
DANH MỤC HÌNH……………………………………………………………………………………………..ix
ĐẶT VẤN ĐỀ………………………………………………………………………………………………………1
Chƣơng 1 ………………………………………………………………………………………………………………3
TỔNG QUAN……………………………………………………………………………………………………….3
1.1. Một số đặc điểm về bệnh dại ở ngƣời …………………………………………………….. 3
1.1.1. Khái niệm về Bệnh dại……………………………………………………………………….. 3
1.1.2. Tác nhân gây bệnh……………………………………………………………………………… 3
1.1.3. Nguồn truyền nhiễm…………………………………………………………………………… 4
1.1.4. Đƣờng lây………………………………………………………………………………………….. 5
1.1.5. Khối cảm thụ và miễn dịch …………………………………………………………… 5
1.1.6. Cơ chế bệnh sinh…………………………………………………………………………. 5
1.1.7. Lâm sàng ……………………………………………………………………………………. 6
1.1.8. Điều trị và dự phòng bệnh dại……………………………………………………….. 7
1.1.9. Dịch tễ học bệnh dại trên ngƣời…………………………………………………… 12
1.2. Một số nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh dại
trong nƣớc và ngoài nƣớc…………………………………………………………………………… 14
1.2.1. Ngoài nƣớc……………………………………………………………………………….. 14
1.2.2. Trong nƣớc……………………………………………………………………………….. 16
1.3. Một số đặc điểm về huyện Phù Mỹ………………………………………………………. 21
1.3.1. Đặc điểm chung…………………………………………………………………………. 21
1.3.2. Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ…………………………………………………….. 22
Chƣơng 2 …………………………………………………………………………………………………………….23
ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………………………………………..23
2.1. Đối tƣợng, thời gian và địa điểm nghiên cứu ………………………………………… 23ii
2.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu……………………………………………………………………….. 23
2.1.3. Thời gian nghiên cứu………………………………………………………………………… 23
2.1.4. Địa điểm nghiên cứu ………………………………………………………………………… 23
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu……………………………………………………………………… 23
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu………………………………………………………………………….. 23
2.2.2. Cỡ mẫu ……………………………………………………………………………………………. 23
2.2.3. Biến số và chỉ số nghiên cứu …………………………………………………………….. 24
2.2.4. Nội dung nghiên cứu chính…………………………………………………………. 26
2.2.4.1. Kỹ thuật thông thập thông tin và bộ công cụ thu thập thông tin ……. 26
2.2.4.2. Tổ chức và quá trình thực hiện điều tra ……………………………………… 29
2.2.5. Sai số và các biện pháp khống chế sai số…………………………………………… 30
2.2.5.1. Sai số …………………………………………………………………………………….. 30
2.2.5.2. Các biện pháp khống chế sai số ………………………………………………… 31
2.2.6. Phƣơng pháp quản lý, xử lý và phân tích số liệu…………………………………. 31
2.2.7. Đạo đức nghiên cứu………………………………………………………………………….. 32
Chƣơng 3 …………………………………………………………………………………………………………….33
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ………………………………………………………………………………….33
3.1. Đánh giá thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành các trƣờng hợp tiêm vắc xin
phòng dại tại Trung tâm Y tế huyện Phù Mỹ năm 2024………………………………….. 33
3.1.1. Đánh giá thực trạng một số đặc điểm chung ………………………………………. 33
3.1.2. Đánh giá đặc điểm vết cắn của đối tƣợng tiêm vắc xin phòng dại………… 34
3.1.3. Đánh giá thông tin về súc vật cắn………………………………………………………. 35
3.1.4. Hình thức tiếp cận thông tin và nguồn thông tin của ĐTNC………………… 36
3.2. Đánh giá thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh dại của
đối tƣợng nghiên cứu…………………………………………………………………………………. 36
3.2.1. Đánh giá kiến thức về phòng chống bệnh dại……………………………………… 36
3.2.1.1. Hiểu biết về bệnh dại của ĐTNC ………………………………………………. 36iii
3.2.1.2. Hiểu biết về triệu chứng của bệnh dại ……………………………………….. 37
3.2.1.3. Hiểu biết về nguyên nhân của bệnh dại……………………………………… 37
3.2.1.4. Hiểu biết về vật chủ truyền bệnh dại …………………………………………. 37
3.2.1.5. Hiểu biết về đường lây truyền bệnh dại……………………………………… 38
3.2.1.6. Hiểu biết về biểu hiện bệnh dại ở súc vật …………………………………… 38
3.2.1.7. Hiểu biết về thức ăn từ động vật bị bệnh dại………………………………. 38
3.2.1.8. Hiểu biết về thuốc điều trị bệnh dại…………………………………………… 39
3.2.1.9. Hiểu biết về cách phòng bệnh dại khi bị súc vật cắn……………………. 39
3.2.1.10. Hiểu biết về những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bệnh dại ở
người…………………………………………………………………………………………………. 39
3.2.1.11. Hiểu biết về thị trường có/không vắc xin phòng bệnh dại của ĐTNC. 40
3.2.1.12. Hiểu biết về sự gây hại của vắc xin phòng bệnh dại ………………….. 40
3.2.1.13. Hiểu biết về tác dụng phụ của vắc xin phòng bệnh dại ………………. 41
3.2.1.14. Đánh giá tỷ lệ hiểu biết kiến thức chung về phòng dại……………………. 41
3.2.2. Đánh giá thái độ đối phòng bệnh dại của ĐTNC ………………………………… 41
3.2.2.1. Thái độ lo sợ khi tiêm vắc xin phòng dại ……………………………………. 41
3.2.2.2. Thái độ chấp nhận tác dụng phụ vắc xin phòng dại…………………….. 42
3.2.2.3. Thái độ về giá thành vắc xin phòng dại……………………………………… 42
3.2.2.4. Thái độ tuân thủ lịch tiêm vắc xin phòng bệnh dại………………………. 42
3.2.2.5. Đánh giá tỷ lệ thái độ chung về phòng chống bệnh dại ……………….. 43
3.2.3. Đánh giá thực hành phòng chống bệnh dại của ĐTNC ……………………….. 43
3.2.3.1. Thực hành về chỉ định tiêm vắc xin phòng chống bệnh dại…………… 43
3.2.3.2. Thực hành về các biện pháp phòng chống bệnh dại tại cộng đồng .. 44
3.2.3.3. Thực hành về các biện pháp phòng chống bệnh dại tại cộng đồng .. 44
3.2.3.4. Thực hành về tìm kiếm dịch vụ y tế sau phơi nhiễm …………………….. 45
3.2.3.5. Thực hành thời gian đi tiêm vắc xin sau khi súc vật cắn………………. 45
3.2.3.6. Đánh giá tỷ lệ thực hành chung về phòng chống bệnh dại……………. 45iv
3.3. Khảo sát một số yếu tố liên quan phòng bệnh dại của đối tƣợng nghiên cứu
…………………………………………………………………………………………………………………. 46
3.3.1. Liên quan giữa đặc điểm chung với tiêm đúng chỉ định………………………. 46
3.3.2. Liên quan giữa đặc điểm chung với kiến thức, thái độ, thực hành phòng
chống Dại………………………………………………………………………………………………….. 47
3.3.3. Liên quan giữa chỉ định tiêm vắc xin phòng dại với kiến thức …………….. 49
3.3.4. Liên quan giữa thái độ với kiến thức phòng bệnh dại………………………….. 50
3.3.5. Liên quan giữa thái độ với thực hành phòng bệnh dại…………………………. 50
3.3.6. Liên quan giữa kiến thức với thực hành phòng bệnh dại……………………… 50
3.3.7. Liên quan giữa việc tiếp cận nguồn thông tin và kiến thức phòng bệnh dại
của ĐTNC…………………………………………………………………………………………………. 51
3.3.8. Liên quan giữa việc tiếp cận nguồn thông tin và thái phòng bệnh dại của
ĐTNC ………………………………………………………………………………………………………. 51
3.3.9. Liên quan giữa việc tiếp cận nguồn thông tin và thực hành phòng bệnh dại
của ĐTNC…………………………………………………………………………………………………. 52
Chƣơng 4 …………………………………………………………………………………………………………….53
BÀN LUẬN………………………………………………………………………………………………………..53
4.1. Bàn luận theo đặc điểm chung đối tƣợng nghiên cứu…………………………….. 53
4.1.1. Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu ………………………………………… 53
4.1.2. Đặc điểm vết cắn của đối tƣợng tiêm vắc xin……………………………………… 55
4.1.3. Thông tin về súc vật …………………………………………………………………………. 57
4.1.4. Hình thức tiếp cận thông tin và nguồn thông tin của các đối tƣợng nghiên
cứu……………………………………………………………………………………………………………. 58
4.2. Kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh dại của các đối tƣợng
nghiên cứu ………………………………………………………………………………………………… 58
4.2.1. Kiến thức về bệnh dại của đối tƣợng nghiên cứu………………………………… 58
4.2.2. Thái độ của đối tƣợng nghiên cứu về bệnh dại……………………………………. 61v
4.2.3. Thực hành của đối tƣợng nghiên cứu về bệnh dại……………………………….. 62
4.3. Bàn luận một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng
chống bệnh dại của các đối tƣợng nghiên cứu……………………………………………… 62
4.3.1. Liên quan giữa đặc điểm chung với tiêm đúng chỉ định………………………. 62
4.3.2. Liên quan giữa đặc điểm chung với kiến thức, thái độ, thực phòng bệnh
dại…………………………………………………………………………………………………………….. 63
4.3.3. Liên quan giữa chỉ định tiêm vắc xin phòng dại với kiến thức …………….. 64
4.3.4. Liên quan giữa thái độ với kiến thức phòng dại………………………………….. 64
4.3.5. Liên quan giữa thái độ với thực hành phòng dại…………………………………. 64
4.3.6. Liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng dại ………………………………. 64
4.3.7. Liên quan tiếp nhận nguồn thông tin với kiến thức phòng dại……………… 64
4.3.8. Liên quan tiếp nhận nguồn thông tin với thái độ phòng dại …………………. 65
4.3.9. Liên quan tiếp nhận nguồn thông tin với thực hành phòng dại…………….. 65
KẾT LUẬN…………………………………………………………………………………………………………66
KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………………………..68
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………………………………………69
PHỤ LỤC……………………………………………………………………………………………………………7

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Tóm tắt chỉ định điều trị dự phòng bệnh dại…………………………………………….8
Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tƣợng đến tiêm vắc xin…………………………………….33
Bảng 3.2. Đặc điểm chung của đối tƣợng đƣợc phỏng vấn (ngƣời giám hộ)…………..33
Bảng 3.3. Đặc điểm vết cắn…………………………………………………………………………………34
Bảng 3.4. Thông tin về súc vật cắn………………………………………………………………………35
Bảng 3.5. Hình thức tiếp cận thông tin và nguồn thông tin…………………………………….36
Bảng 3.6. Hiểu biết về bệnh dại ……………………………………………………………………………36
Bảng 3.7. Mô tả hiểu biết về triệu chứng của bệnh dại…………………………………………..37
Bảng 3.8. Mô tả hiểu biết về nguyên nhân gây bệnh dại………………………………………..37
Bảng 3.9. Hiểu biết về vật chủ truyền bệnh dại……………………………………………………..37
Bảng 3.10. Mô tả hiểu biết về đƣờng lây truyền bệnh dại………………………………………38
Bảng 3.11. Hiểu biết về biểu hiện bệnh dại ở súc vật …………………………………………….38
Bảng 3.12. Hiểu biết về thức ăn từ động vật bị bệnh dại………………………………………..38
Bảng 3.13. Hiểu biết về thuốc điều trị bệnh dại……………………………………………………..39
Bảng 3.14. Hiểu biết về cách phòng phòng bệnh dại khi bị súc vật cắn ………………….39
Bảng 3.15. Hiểu biết về những yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển bệnh dại ở ngƣời
……………………………………………………………………………………………………………………………39
Bảng 3.16. Hiểu biết về vắc xin phòng bệnh dại……………………………………………………40
Bảng 3.17. Hiểu biết về tác dụng phụ của vắc xin phòng bệnh dại…………………………41
Bảng 3.18. Hiểu biết về chỉ định tiêm vắc xin phòng bệnh dại……………………………….43
Bảng 3.19. Mô tả hiểu biết về các biện pháp phòng chống bệnh dại tại cộng đồng.44
Bảng 3.20. Thái độ lo sợ khi tiêm vắc xin phòng bệnh dại …………………………………….41
Bảng 3.21. Thái độ về giá thành vắc xin phòng bệnh dại……………………………………….42
Bảng 3.23. Thực hành xử lý vết thƣơng khi bị súc vật cắn …………………………………….44
Bảng 3.24. Thực hành tìm kiếm dịch vụ y tế sau phơi nhiễm…………………………………45
Khi bị súc vật cắn tìm đến cơ sở y tế tiêm phòng chiếm 63,25%……………………………45viii
Bảng 3.25. Thực hành trƣớc khi đi đến phòng tiêm……………………………………………….45
Bảng 3.27. Tìm hiểu liên quan giữa đặc điểm chung với kiến thức phòng bệnh dại.47
Bảng 3.28. Tìm hiểu liên quan giữa đặc điểm chung với thái độ phòng bệnh dại……48
Bảng 3.29. Tìm hiểu liên quan giữa đặc điểm chung với thực hành phòng bệnh dại
……………………………………………………………………………………………………………………………48
Bảng 3.30. Tìm hiểu liên quan giữa chỉ định tiêm vắc xin và kiến thức………………….49
Bảng 3.31. Tìm hiểu liên quan giữa thái độ với kiến thức phòng dại………………………50
Bảng 3.32. Tìm hiểu liên quan giữa thái độ với thực hành phòng dại……………………..50
Bảng 3.33. Tìm hiểu liên quan giữa kiến thức với thực hành phòng dại …………………50
Bảng 3.36. Tìm hiểu mối liên quan giữa việc tiếp cận nguồn thông tin và thực hành
phòng bệnh dại của ĐTNC…………………………………………………………………………………..5