Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương đám rối thần kinh cánh tay do chấn thương

Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương đám rối thần kinh cánh tay do chấn thương.Đám rối thần kinh cánh tay (Brachial plexus) – ĐRTKCT là cấu trúc thần kinh được tạo thành bởi ngành trước của các rễ thần kinh sống C5, C6, C7, C8 và T1, chi phối vận động, cảm giác và dinh dưỡng cho chi trên. Tổn thương ĐRTKCT xảy ra khi một hay nhiều rễ thần kinh bị bứt ra khỏi tủy sống ở phần gốc, hay các thân, bó thần kinh bị kéo giãn, đứt, đụng dập, chèn ép… ở phía ngoài lỗ ghép. Đây là loại tổn thương trầm trọng, khó điều trị, khả năng tự phục hồi rất ít, có thể gây liệt hoàn toàn hoặc không hoàn toàn và rối loạn cảm giác phần chi mà nó chi phối, làm ảnh hưởng tới sinh hoạt, lao động và tâm lý của người bệnh [8], [9], [11], [13], [26].

MÃ TÀI LIỆU

 CAOHOC.2019.00040

Giá :

50.000đ

Liên Hệ

0915.558.890


Tổn thương ĐRTKCT do chấn thương có xu hướng ngày một gia tăng, nguyên nhân chính là do tai nạn giao thông. Trên thế giới, theo nghiên cứu của Oliveira CM và cộng sự (CS) (2015), tai nạn giao thông chiếm tỷ lệ 78,7% trong số những nguyên nhân chính gây tổn thương ĐRTKCT; trong khi đó theo Jain DK và CS (2012), tỷ lệ này còn cao hơn (94%) [65], [87]. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của Hồ Hữu Lương (1992) thì tỷ lệ tổn thương thần kinh do chấn thương cột sống cổ cũng khá cao (60 – 70%) [8]. Theo Lê Văn Đoàn và CS (2013), tổn thương ĐRTKCT do chấn thương không hiếm gặp và nguyên nhân chủ yếu là do tai nạn xe máy [4]. Triệu chứng lâm sàng, kết quả điều trị tổn thương ĐRTKCT phụ thuộc vào vị trí, mức độ, số lượng rễ thần kinh bị tổn thương cũng như khoảng thời gian kể từ khi bị bệnh cho đến lúc được điều trị.
Chẩn đoán chậm trễ, can thiệp điều trị muộn sẽ bỏ lỡ cơ hội phục hồi sớm và phục hồi tối đa rễ thần kinh.
Chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT dựa vào khám lâm sàng, chẩn đoán điện thần kinh-cơ, siêu âm, chụp X-quang thường quy, chụp X-quang hay cắt lớp vi tính (CLVT) tủy cổ cản quang và chụp cộng hưởng từ (CHT)… Mỗi phương pháp chẩn đoán đều có những ưu nhược điểm nhất định. Chẩn đoán lâm sàng và điện thần kinh-cơ có thể dự đoán được vị trí tổn thương, tuy nhiên do chỉ dựa vào những dấu hiệu gián tiếp nên không thể xác định được mức độ của tổn thương. Siêu âm là kỹ thuật hình ảnh dễ thực hiện, tuy nhiên không quan sát được sự liên tục của ĐRTKCT, siêu âm hay bị nhiễu từ màng phổi, xương đòn2 và thường gặp khó khăn đối với bệnh nhân cổ ngắn. Chụp X-quang hay CLVT tủy cổ cản quang có thể thấy được dấu hiệu gián tiếp của nhổ rễ thần kinh là giả
thoát vị màng tủy (GTVMT – pseudomeningocele) hoặc dấu hiệu trực tiếp là gián đoạn các rễ thần kinh, tuy nhiên đây là những phương pháp chụp có xâm lấn (invasive) và chỉ có thể thấy được tổn thương nằm ở sát tủy. CHT 1,5 Tesla là phương pháp chụp không xâm lấn, cho kết quả tương tự như chụp CLVT tủy cản quang. CHT 3 Tesla với coil thần kinh-mạch máu (Neurovascular-NV) và xung Vista Sense, ngoài những khả năng tương tự như CHT 1,5 Tesla còn cho phép loại bỏ các tổ chức phần mềm vùng cổ, chỉ để lại ĐRTKCT và dựng hình 3D.
Điều đó rất thuận lợi cho việc chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT ở phía ngoài lỗ ghép. Đây chính là một trong những vùng mà phẫu thuật viên quan tâm nhằm đưa ra phương án điều trị thích hợp cho bệnh nhân [21], [25].
Trên thế giới, đã có một số nghiên cứu về hình ảnh CHT tổn thương ĐRTKCT do chấn thương [25], [82], [108]. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa đánh giá đa dạng về tổn thương do hạn chế về mặt bệnh. Tại Việt Nam,
cùng với sự phát triển của toàn xã hội, các phương tiện giao thông ngày càng đa dạng và gia tăng về số lượng, nhận thức về an toàn giao thông của người dân còn hạn chế. Tình trạng tai nạn giao thông ngày một tăng, các chấn thương ngày càng nghiêm trọng và đa dạng. Khoa Chẩn đoán Hình ảnh và Viện Chấn thương Chỉnh hình Quân đội thuộc Bệnh viện Trung ương Quân đội (TƯQĐ) 108 là nơi có máy CHT 3 Tesla, hàng năm thu dung một số lượng tương đối lớn các bệnh nhân tổn thương ĐRTKCT do chấn thương, trong số đó nhiều bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật [17], [18]; những cơ sở đó đã giúp chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình ảnh và giá trị của cộng hưởng từ trong chẩn đoán tổn thương đám rối thần kinh cánh tay do chấn thương” với hai mục tiêu:
1. Mô tả đặc điểm hình ảnh tổn thương đám rối thần kinh cánh tay do chấn thương trên cộng hưởng từ 3 Tesla.
2. Xác định giá trị của cộng hưởng từ 3 Tesla trong chẩn đoán tổn thương đám rối thần kinh cánh tay có đối chiếu với phẫu thuật

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CÁM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC HÌNH
ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………………………………1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………..3
1.1. Đặc điểm giải phẫu đám rối thần kinh cánh tay………………………………..3
1.1.1. Nguyên ủy và đường đi ………………………………………………………….3
1.1.2. Cấu tạo ………………………………………………………………………………..3
1.1.3. Kích thước……………………………………………………………………………7
1.1.4. Giải phẫu trên cộng hưởng từ ………………………………………………….8
1.2. Nguyên nhân, cơ chế tổn thương đám rối thần kinh cánh tay ……………10
1.2.1. Nguyên nhân ………………………………………………………………………10
1.2.2. Cơ chế tổn thương ……………………………………………………………….11
1.3. Triệu chứng lâm sàng tổn thương đám rối thần kinh cánh tay …………..14
1.3.1. Tổn thương các thân …………………………………………………………….14
1.3.2. Tổn thương các bó……………………………………………………………….15
1.3.3. Tổn thương toàn bộ ……………………………………………………………..16
1.4. Các phương pháp điều trị ngoại khoa tổn thương đám rối thần kinh cánh
tay………………………………………………………………………………………….16
1.4.1. Điều trị tổn thương liệt hoàn toàn …………………………………………..16
1.4.2. Chiến lược tái phân bố thần kinh ở chi liệt……………………………….18
1.4.3. Phẫu thuật điều trị đau chi liệt sau tổn thương ………………………….191.4.4. Chuyển rễ C7 bên lành để phục hồi bên liệt……………………………..19
1.5. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh dùng để khảo sát tổn thương đám rối
thần kinh cánh tay …………………………………………………………………….20
1.5.1. Chụp X-quang cột sống cổ thường quy……………………………………20
1.5.2. Chụp X-quang tủy cổ cản quang…………………………………………….21
1.5.3. Siêu âm………………………………………………………………………………23
1.5.4. Chụp cắt lớp vi tính ……………………………………………………………..25
1.5.5. Chụp cộng hưởng từ…………………………………………………………….29
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………….39
2.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu …………………………………………39
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn …………………………………………………………….39
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ……………………………………………………………….39
2.1.3. Cỡ mẫu………………………………………………………………………………40
2.2. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………….40
2.2.1. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………………………..40
2.2.2. Nội dung nghiên cứu ……………………………………………………………42
2.2.3. Phương tiện, dụng cụ……………………………………………………………46
2.2.4. Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ đám rối thần kinh cánh tay…………..47
2.2.5. Xử lý hình ảnh và số liệu………………………………………………………52
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………….54
3.1. Đặc điểm chung của các bệnh nhân tổn thương đám rối thần kinh cánh
tay………………………………………………………………………………………….54
3.1.1. Tuổi…………………………………………………………………………………..54
3.1.2. Giới …………………………………………………………………………………..55
3.1.3. Nguyên nhân tổn thương ………………………………………………………55
3.1.4. Tổn thương phối hợp ……………………………………………………………56
3.1.5. Bên bị tổn thương………………………………………………………………..56
3.1.6. Thời gian từ khi bị tổn thương đến khi được chụp CHT …………….573.1.7. Thời gian từ khi bị tổn thương đến khi được phẫu thuật …………….57
3.2. Đặc diểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương đám rối thần kinh cánh
tay do chấn thương……………………………………………………………………58
3.2.1. Tổn thương trên ảnh T1W cắt đứng dọc ………………………………….58
3.2.2. Tổn thương trên ảnh T2W cắt đứng dọc ………………………………….59
3.2.3. Tổn thương trên ảnh T2W cắt ngang ………………………………………59
3.2.4. Tổn thương trên ảnh T2W cắt đứng ngang ………………………………62
3.2.5. Tổn thương trên ảnh T2W Vista Sense cắt ngang ……………………..64
3.2.6. Tổn thương tủy và rễ trên ảnh cộng hưởng từ tủy (myelography) ..66
3.2.7. Tổn thương trên ảnh dựng MIP………………………………………………67
3.2.8. Tổn thương trên ảnh dựng MPR …………………………………………….69
3.2.9. Tổn thương trên ảnh dựng 3D………………………………………………..71
3.2.10. Tổn thương ĐRTKCT tại các đoạn tuỷ và rễ, thân, bó trên ảnh
cộng hưởng từ…………………………………………………………………….73
3.2.11. Hình ảnh tổn thương ĐRTKCT trên CHT………………………………75
3.3. Giá trị của CHT trong chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT có đối chiếu với
phẫu thuật ……………………………………………………………………………….77
3.3.1. Chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT theo phẫu thuật viên ………………77
3.3.2. Giá trị của CHT trong chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT có đối chiếu
với phẫu thuật …………………………………………………………………….79
Chương 4. BÀN LUẬN…………………………………………………………………….87
4.1. Đặc điểm chung của tổn thương đám rối thần kinh cánh tay …………….87
4.1.1. Tuổi…………………………………………………………………………………..87
4.1.2. Giới …………………………………………………………………………………..88
4.1.3. Nguyên nhân tổn thương ………………………………………………………89
4.1.4. Tổn thương phối hợp ……………………………………………………………91
4.1.5. Bên bị tổn thương………………………………………………………………..93
4.1.6. Thời gian từ khi bị bệnh đến khi được chụp cộng hưởng từ………..944.1.7. Thời gian từ khi bị bệnh đến khi được phẫu thuật……………………..95
4.2. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ tổn thương đám rối thần kinh cánh
tay do chấn thương……………………………………………………………………98
4.2.1. Tổn thương trên ảnh T1W cắt đứng dọc ………………………………….98
4.2.2. Tổn thương trên ảnh T2W cắt đứng dọc ………………………………..100
4.2.3. Tổn thương trên ảnh T2W cắt ngang …………………………………….101
4.2.4. Tổn thương trên ảnh T2W cắt đứng ngang …………………………….103
4.2.5. Tổn thương trên ảnh T2W Vista Sense cắt ngang ……………………104
4.2.6. Tổn thương trên ảnh CHT tủy (myelography)…………………………105
4.2.7. Tổn thương trên tái tạo ảnh hình chiếu cường độ tối đa……………106
4.2.8. Tổn thương trên ảnh dựng tái tạo đa bình diện………………………..107
4.2.9. Tổn thương trên ảnh dựng 3D………………………………………………108
4.2.10. Vị trí tổn thương ĐRTKCT trên ảnh cộng hưởng từ ………………110
4.2.11. Các dấu hiệu tổn thương ĐRTKCT trên ảnh CHT …………………110
4.3. Giá trị của CHT trong chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT do chấn thương
đối chiếu với phẫu thuật…………………………………………………………..114
4.3.1. Chẩn đoán phẫu thuật ĐRTKCT…………………………………………..114
4.3.2. Giá trị của CHT trong chẩn đoán tổn thương ĐRTKCT có đối chiếu
với phẫu thuật …………………………………………………………………..116
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………….122
KIẾN NGHỊ ………………………………………………………………………………….126
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Phụ lục: HÌNH ẢNH MINH HỌA

You may also like...