Thực trạng kiến thức và tuân thủ điều trị của người bệnh loãng xương tại Khoa Nội Xương Khớp bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh Nghệ An năm 2017

Luận văn thạc sĩ điều dưỡng Thực trạng kiến thức và tuân thủ điều trị của người bệnh loãng xương tại Khoa Nội Xương Khớp bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh Nghệ An năm 2017. Loãng xương (LX) là một trong những vấn đề toàn cầu. Loãng xương và gãy xương thứ phát do loãng xương là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tử vong và bệnh tật. Tổ chức y tế thế giới (WHO: World Health Organization) đã phân loại loãng xương là căn bệnh thứ 10 liên quan đến sự phát triển của một thế giới văn minh [33]. Do sự tăng tuổi thọ trung bình ở hầu hết các nước Châu Á nên loãng xương ngày càng trở lên phổ biến hơn và tăng sự tiêu tốn về y tế dành cho căn bệnh này [27].
Loãng xương ảnh hưởng đến toàn bộ dân số ở những độ tuổi khác nhau, tuy nhiên đối tượng có nguy cơ cao nhất là phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh và người già (trên 70 tuổi). Mặc dù đối tượng chính mắc loãng xương là phụ nữ, tuy nhiên nam giới cũng đứng trước nguy cơ của căn bệnh này. Trên thực tế, một nửa số phụ nữ và 1/4 nam giới trên 50 tuổi đứng trước nguy cơ gãy xương do loãng xương. Tại Mỹ năm 2010 có 12 triệu người bị loãng xương, các chuyên gia dự đoán rằng con số này sẽ tăng lên 14 triệu người vào năm 2020 [27]. Tại các nước Châu Âu, dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán của WHO (điểm T thấp hơn hoặc bằng -2,5 SD), năm 2010 khoảng 22 triệu phụ nữ và 5,5 triệu nam giới tuổi từ 50-84 tuổi bị loãng xương. Do thay đổi dân số, số nam giới và phụ nữ bị loãng xương ở Châu Âu sẽ tăng từ 27,5 triệu trong năm 2010 lên 33,9 triệu năm 2025, tương ứng với mức tăng 23%. Ở Châu Á vào năm 2050 dự kiến có khoảng hơn 50% các ca gãy xương hông do loãng xương sẽ xảy ra. Ở Trung Quốc loãng xương ảnh hưởng đến gần 70 triệu người trên 50 tuổi và gây ra khoảng 687.000 trường hợp gãy xương hông mỗi năm. Hàng năm chi phí cho cho dự phòng, điều trị loãng xương và các biến chứng của loãng xương là rất lớn, ở Châu Âu 30,7 tỷ EUD, ở Mỹ là 13,7 đến 20,3 tỷ USD, ở Anh 1,8 tỷ Pounds. Tại Việt Nam, theo số liệu khảo sát bước đầu của Viện Dinh Dưỡng, bệnh loãng xương ảnh hưởng tới 1/3 phụ nữ và 1/8 đàn ông trên 50 tuổi. Tại Việt Nam số người gãy cổ xương đùi do loãng xương năm 2010 là 26.000 và ước tính đến năm 2030 sẽ là 41.000 người [31], [46].2

Loãng xương theo định nghĩa của Tổ chức y tế thế giới (WHO) là một bệnh với đặc điểm khối lượng xương suy giảm, vi cấu trúc xương bị hư hỏng dẫn đến tình trạng xương bị yếu và hệ quả là tăng nguy cơ gãy xương. Đây được ví như một căn bệnh thầm lặng mà đối tượng phần lớn chỉ có thể nhận biết ra bệnh khi chịu hậu quả nặng nề của loãng xương là gãy xương [27]. Tuy nhiên với sự phát triển của y học hiện nay cho phép các đối tượng có thể phát hiện loãng xương sớm hơn từ đó có các biện pháp điều trị và dự phòng hậu quả của loãng xương, làm giảm gánh nặng cho ngành y tế, cho gia đình và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên việc điều trị loãng xương không hề đơn giản. Điều trị loãng xương cần sự kiên trì và nghiêm túc tuân thủ chế độ điều trị của người bệnh (NB) trong một thời gian tương đối dài, thường xuyên đi khám lại và luôn nâng cao ý thức phòng ngừa hậu quả của loãng xương. Ngoài ra tác giả Sheryl F Vondaracek và cộng sự đã nghiên cứu và chỉ ra một số thách thức trong việc điều trị loãng xương như: khi nào nên tiến hành liệu pháp điều trị bằng thuốc, sự bổ sung đủ lượng vitamin D cần thiết, sự điều trị thất bại… [45]. Như vậy bên cạnh việc phát hiện và chẩn đoán loãng xương, việc điều trị loãng xương cũng là một trong những vấn đề quan trọng trong chiến dịch giảm thiểu tác hại của loãng xương lên cộng đồng. Khoa Nội xương khớp bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh Nghệ An hàng năm đều tiếp nhận, chẩn đoán và điều trị cho một số lượng lớn người bệnh loãng xương.
Trên thực tế đa số người bệnh đến khám phát hiện bệnh và tham gia điều trị trong thời gian nằm viện. Những người bệnh điều trị ngoại trú chưa có ý thức tuân thủ điều trị theo sự hướng dẫn của cán bộ y tế. Chưa có sự giám sát theo dõi chặt chẽ những người bệnh điều trị ngoại trú, chưa có sự nhắc nhở và phối hợp theo dõi dùng thuốc của người nhà người bệnh. Do đó việc đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh để từ đó có những điều chỉnh hợp lý trong chế độ tư vấn, điều trị, hỗ trợ người bệnh đang là một vấn đề khó khăn. Mặt khác những nghiên cứu về kiến thức (KT) của người bệnh cũng như sự tuân thủ điều trị của người bệnh hầu như chưa có. Thực trạng trên cho thấy cần thiết phải tiến hành một nghiên cứu cụ thể từ đó có3 những biện pháp can thiệp, điều chỉnh kịp thời cho người bệnh nhằm nâng cao hiệu quả khám và điều trị loãng xương. Vì vây, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu: “Thực trạng kiến thức và tuân thủ điều trị của người bệnh loãng xương tại Khoa Nội Xương Khớp bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh Nghệ An năm 2017”.
MỤC TIÊU
1. Mô tả kiến thức về bệnh của người bệnh loãng xương tại Khoa Nội Xương Khớp bệnh viện Đa khoa tỉnh Nghệ An năm 2017.
2. Đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh loãng xương tại Khoa Nội Xương Khớp bệnh viện Đa khoa tỉnh Nghệ An năm 2017

MỤC LỤC
TÓM TẮT NGHIÊN CỨU …………………………………………………………………………………………… i
LỜI CẢM ƠN………………………………………………………………………………………………………………..ii
LỜI CAM ĐOAN …………………………………………………………………………………………………………iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ……………………………………………………………………iv
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ………………………………………………………………………………v
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………………1
MỤC TIÊU ……………………………………………………………………………………………….3
Chương I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ……………………………………………………………..5
1.1. Đại cương về loãng xương……………………………………………………………………..5
1.1.1. Khái niệm ………………………………………………………………………………………………………5
1.1.2. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh loãng xương …………………………………………………5
1.1.3. Các triệu chứng của loãng xương ………………………………………………………………..6
1.1.4. Biến chứng loãng xương ………………………………………………………………………………7
1.1.5. Điều trị và tiêu chuẩn tuân thủ điều trị ở người bệnh loãng xương…………..7
1.2. Tình hình loãng xương ở trên thế giới và Việt Nam……………………………………9
1.2.1. Thế giới………………………………………………………………………………………………………….9
1.2.2. Chẩn đoán và điều trị loãng xương ở Việt Nam ……………………………………….10
1.3. Một số nghiên cứu liên quan đến Loãng Xương……………………………………….12
1.3.1. Thế giới………………………………………………………………………………………………………..12
1.3.2. Trong nước……………………………………………………………… 13
1.4. Một số nghiên cứu về kiến thức và thực hành dự phòng loãng xương ………….15
1.5. Khung lý thuyết………………………………………………………………………………..157
1.6. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu …………………………………………………………..15
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ………………………………………………..20
2.1. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………………….20
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu………………………………………………………….20
2.3. Thiết kế nghiên cứu: ……………………………………………………………………………20v
2.4. Cỡ mẫu……………………………………………………………………………………………..20
2.5. Phương pháp chọn mẫu ……………………………………………………………………….20
2.6. Quá trình thu thập số liệu……………………………………………………………………..21
2.7. Các biến số nghiên cứu………………………………………………………………………..21
2.8. Các tiêu chí đánh giá …………………………………………………………………………..25
2.9. Phương pháp phân tích số liệu ………………………………………………………………31
2.10. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu………………………………………………………..32
2.11. Các biện pháp khống chế sai số. ………………………………………………………….32
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………………………………33
3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu……………………………………………….33
3.2. Kiến thức của người bệnh loãng xương ………………………………………………….36
3.3. Tuân thủ điều trị của người bệnh loãng xương…………………………………………42
3.4. Nguồn thông tin truyền thông ……………………………………………………………….46
Chương 4: BÀN LUẬN……………………………………………………………………………..48
4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu……………………………………………………….48
4.2. Kiến thức của người bệnh…………………………………………………………………….49
4.3. Tuân thủ điều trị của người bệnh …………………………………………………………..55
4.4. Hạn chế của nghiên cứu……………………………………………………………………….58
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………………..59
KHUYẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………60
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Phụ lục 1: PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU
DANH SÁCH NGƯỜI BỆNH THAM GIA NGHIÊN CỨU
Nhận xét luận văn Thạc sĩ của phản biện 1
Nhận xét luận văn Thạc sĩ của phản biện 2
Biên bản bảo vệ luận văn Thạc sĩ
Biên bản chỉnh sửa luận văn sau bảo vệ

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3. 1. Phân bố tuổi, BMI theo giới tính…………………………………………………..33
Bảng 3. 2. Một số yếu tố thuộc gia đình của người bệnh loãng xương ……………….36
Bảng 3. 3. Kiến thức của người bệnh về khái niệm loãng xương ………………………36
Bảng 3. 4. Kiến thức của người bệnh về đối tượng có nguy cơ mắc LX cao ……….37
Bảng 3. 5. Kiến thức về biểu hiện và biến chứng của loãng xương ……………………38
Bảng 3. 6. Kiên thức của người bệnh về chế độ ăn cho người bệnh loãng xương…28
Bảng 3. 7. Kiến thức về chế độ sinh hoạt của người bệnh loãng xương………………29
Bảng 3. 8. Kiến thức của người bệnh về chế độ dùng thuốc và khám định kỳ……..29
Bảng 3. 9. Thực hành tuân thủ chế độ ăn dành cho người bệnh loãng xương ………44
Bảng 3.10. Thực hành tuân thủ chế độ luyện tập sinh hoạt……………………………….32
Bảng 3.11. Thực hành tuân thủ dùng thuốc……………………………………………………33
Bảng 3.12. Tỷ lệ người bệnh tuân thủ khám định kỳ……………………………………….34
Bảng 3.13. Đánh giá sự tuân thủ điều trị theo kiến thức…………………………………..35
Bảng 3.14. Phương thức truyền thông hiệu quả ……………………………………………..36
Bảng 3.15. Nhu cầu của người bệnh về hỗ trợ tuân thủ điều trị…………………………36vi
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3. 1. Phân bố người bệnh theo dân tộc ………………………………………………34
Biểu đồ 3. 2. Phân bô người bệnh theo trình độ học vấn ………………………………….34
Biểu đồ 3. 3. Phân bố người bệnh theo tình hình kinh tế………………………………….35
Biểu đồ 3. 4. Phân bố người bệnh theo địa dư………………………………………………..35
Biểu đồ 3. 5. Đánh giá kiến thức chung về bệnh và tuân thủ điều trị loãng xương
của người bệnh …………………………………………………………………………………………41
Biểu đồ 3. 6. Đánh giá chung về tuân thủ điều trị loãng xương…………………………45
Biểu đồ 3. 7. Nguồn tiếp cận thông tin truyền thông về loãng xương…………………4