Đánh giá kết quả bài thuốc “Khƣơng hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh

Luận văn thạc sĩ y học cổ truyền Đánh giá kết quả bài thuốc “Khƣơng hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh. Viêm quanh khớp vai (VQKV) là bệnh lý gặp khá phổ biến trong nhóm các bệnh phần mềm quanh khớp, đặc trưng bởi tình trạng đau và hạn chế vận động khớp vai do nhiều nguyên nhân gây nên [1]. Người bệnh (NB) tuy không bị ảnh hưởng tới sinh mạng, nhưng bệnh lại gây ảnh hưởng rất nhiều đến sinh hoạt và lao động, nếu không được điều trị sẽ dẫn đến cứng và dính khớp vai [2].
Tại Mỹ tỷ lệ mắc VQKV là 2 – 5%, thường gặp ở độ tuổi từ 40 – 60 tuổi, phụ nữ mắc nhiều hơn nam giới [3]. VQKV là bệnh khớp gặp khá thường xuyên ở nước ta, tại Bệnh viện Bạch Mai, theo thống kê từ 1991 – 2000, tỷ lệ người bệnh VQKV tới khoa cơ xương khớp khám chiếm 13,24% [4].

Điều trị theo y học hiện đại (YHHĐ) bao gồm các liệu pháp chống viêm, giảm đau và phục hồi chức năng vận động gân cơ. Trong đó các thuốc chống viêm giảm đau NSAIDS/Corticoid vẫn được sử dụng với ưu điểm là giảm đau nhanh và mạnh.
Tuy nhiên, do bệnh có tính chất mạn tính, bệnh nhân dùng NSAIDS/Corticoid trong thời gian dài có thể xuất hiện các tác dụng phụ như loét dạ dày, suy tuyến thượng thận và ảnh hưởng đến quá trình tái tạo của gân cơ [5], [6], [7] . Vì vậy, nghiên cứu phối hợp dùng thuốc y học cổ truyền (YHCT) trong điều trị VQKV làm giảm tình trạng viêm, tăng cường nuôi dưỡng, thúc đẩy quá trình tái tạo, hồi phục gân cơ và hạn chế các tác dụng không mong muốn là vấn đề rất được quan tâm hiện nay.
Theo YHCT, VQKV thuộc phạm vi chứng kiên tý, tùy vào nguyên nhân và chứng trạng trên lâm sàng, bệnh được chia thành 3 thể: Kiên thống, kiên ngưng, hậu kiên phong. Trong đó, thể kiên thống tương đương với VQKV thể đơn thuần, pháp điều trị là khu phong tán hàn trừ thấp, hành khí hoạt huyết. YHCT dùng các phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc để điều trị bệnh [8]. Bài thuốc cổ phương “Khương hoạt thắng thấp thang” trích trong tác phẩm “Nội ngoại thương biện hoặc luận” của danh y Lý Đông Viên, chủ trị các chứng ngoại tà xâm phạm cơ biểu kinh lạc gây ra các triệu chứng vùng bả vai, cột sống đau, gáy cứng, thân mình nặng nề, không quay trở được, tương tự các triệu chứng thường gặp trong bệnh lý VQKV thể đơn thuần và thực tế đã có những nghiên cứu chứng minh tác dụng giảm đau chống2 viêm của bài thuốc này trên thực nghiệm [9].
Điện xung là một phương pháp vật lý trị liệu, có tác dụng kiểm soát cơn đau, thư giãn cơ, phục hồi mô do tác động của dòng điện xung làm giảm sự kích thích của các dây thần kinh cảm giác trên da gần điện cực, ức chế dẫn truyền cảm giác đau lên não, kích thích não tăng giải phóng endorphin [10], [11]. Vì vậy, điện xung đã được chỉ định trong điều trị VQKV do tác dụng giảm đau [12].
Trên lâm sàng hiện nay, việc kết hợp phương pháp điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc nhằm nâng cao hiệu quả lâm sàng đã và đang là hướng đi rất được quan tâm. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả bài thuốc “Khƣơng hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh” nhằm mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh năm 2025.
2. Xác định một số yếu tố liên quan kết quả bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ………………………………………………………………………………………………1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………3
1.2. Viêm quanh khớp vai theo y học hiện đại………………………………………………..3
1.1.1. Định nghĩa ……………………………………………………………………………………3
1.1.2. Nguyên nhân…………………………………………………………………………………3
1.1.3. Cơ chế bệnh sinh …………………………………………………………………………..3
1.1.4. Các thể lâm sàng và điều trị theo Y học hiện đại ……………………………….4
1.2. Viêm quanh khớp vai theo Y học cổ truyền……………………………………………..9
1.2.1. Bệnh danh…………………………………………………………………………………….9
1.2.2. Nguyên nhân gây bệnh …………………………………………………………………..9
1.2.3. Các thể bệnh và điều trị theo Y học cổ truyền………………………………….10
1.3. Tổng quan bài thuốc nghiên cứu…………………………………………………………..12
1.3.1. Xuất xứ ………………………………………………………………………………………12
1.3.2. Thành phần …………………………………………………………………………………12
1.3.3. Cách dùng…………………………………………………………………………………..12
1.3.4. Tác dụng …………………………………………………………………………………….12
1.3.5. Chủ trị………………………………………………………………………………………..12
1.3.6. Phân tích bài thuốc ………………………………………………………………………12
1.3.7. Một số nghiên cứu đã có về bài thuốc Khương hoạt thắng thấp thang ..13
1.4. Phương pháp điện xung ………………………………………………………………………13
1.4.1. Khái niệm …………………………………………………………………………………..13
1.4.2. Tác dụng sinh học của dòng điện xung …………………………………………..14
1.4.3. Điện xung dòng TENS …………………………………………………………………14
1.4.4. Chỉ định – Chống chỉ định…………………………………………………………….15
1.5. Tình hình nghiên cứu điều trị viêm quanh khớp vai trên Thế Giới và Việt
Nam………………………………………………………………………………………………………..16
1.5.1. Trên thế giới………………………………………………………………………………..16
1.5.2. Tại Việt Nam……………………………………………………………………………….17CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………….19
2.1. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………………………………..19
2.1.1. Bài thuốc nghiên cứu……………………………………………………………………19
2.1.2. Thiết bị sử dụng trong nghiên cứu………………………………………………….20
2.2. Đối tượng nghiên cứu …………………………………………………………………………21
2.2.1. Tiêu chuẩn chọn người bệnh theo YHHĐ ……………………………………….21
2.2.2. Tiêu chuẩn chọn người bệnh theo YHCT………………………………………..21
2.2.3. Tiêu chuẩn loại trừ……………………………………………………………………….21
2.3. Phương pháp nghiên cứu …………………………………………………………………….22
2.3.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu ………………………………………………….22
2.3.2. Thiết kế nghiên cứu ……………………………………………………………………..22
2.3.3. Cỡ mẫu……………………………………………………………………………………….22
2.3.4. Các biến số và chỉ số nghiên cứu …………………………………………………..23
2.4. Phương pháp thu thập số liệu……………………………………………………………….24
2.4.1. Quy trình nghiên cứu……………………………………………………………………24
2.4.2. Phương pháp đánh giá kết quả ………………………………………………………26
2.5. Sai số và biện pháp khắc phục sai số…………………………………………………….27
2.6. Phương pháp phân tích số liệu……………………………………………………………..27
2.7. Đạo đức nghiên cứu……………………………………………………………………………27
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………………..29
3.1. Đặc diểm chung của dối tượng nghien cứu ……………………………………………29
3.1.1. Nhóm tuổi…………………………………………………………………………………..29
3.1.2. Giới tính……………………………………………………………………………………..30
3.1.3. Đặc điểm thời gian mắc bệnh ………………………………………………………..30
3.1.4. Đặc điểm vị trí đau quanh khớp vai ……………………………………………….31
3.1.5. Đặc điểm siêu âm khớp vai trước điều trị ……………………………………….31
3.1.6. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng YHCT trước điều trị ……………………….32
3.2. Kết quả bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang” kết hợp điện xung điều
trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần ………………………………………………………..33
3.2.1. Kết quả cải thiện mức độ đau theo thang điểm VAS 100mm …………….333.2.2. Kết quả cải thiện tầm vận động khớp vai theo Mc Gill-Mc Romi………34
3.2.3. Kết quả cải thiện mức độ đau và chức năng khớp vai theo thang điểm
SPADI …………………………………………………………………………………………………36
3.2.4. Kết quả siêu âm khớp vai sau điều trị …………………………………………….37
3.2.5. Kết quả cải thiện triệu chứng lâm sàng YHCT sau điều trị………………..38
3.2.6. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng …………………………………….39
3.3. Một số yếu tố liên quan kết quả bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang”
kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần ………………………40
3.3.1. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với nhóm tuổi…….40
3.3.2. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với giới tính………..43
3.3.3. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với thời gian mắc
bệnh ……………………………………………………………………………………………………45
3.3.4. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với vị trí đau quanh
khớp vai ………………………………………………………………………………………………48
CHƢƠNG 4. BÀN LUẬN……………………………………………………………………………51
4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ……………………………………………51
4.1.1. Nhóm tuổi…………………………………………………………………………………..51
4.1.2. Giới tính……………………………………………………………………………………..52
4.1.3. Thời gian mắc bệnh ……………………………………………………………………..52
4.1.4. Vị trí đau quanh khớp vai ……………………………………………………………..53
4.1.4. Đặc điểm siêu âm khớp vai trước điều trị ……………………………………….54
4.1.5. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng YHCT trước điều trị ……………………….54
4.2. Kết quả bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang“ kết hợp điện xung điều
trị bệnh nhân viêm quanh khớp vai thể đơn thuần…………………………………………55
4.2.1. Bàn luận về kết quả cải thiện mức độ đau theo thang điểm VAS ……….554.2.2. Bàn luận về kết quả cải thiện tầm vận động khớp vai theo Mc Gill – Mc
Romi …………………………………………………………………………………………………..57
4.2.3. Bàn luận về kết quả cải thiện mức độ đau và chức năng khớp vai theo
thang điểm SPADI ………………………………………………………………………………..58
4.2.4. Bàn luận về kết quả siêu âm khớp vai sau điều trị ……………………………59
4.2.5. Bàn luận về kết quả cải thiện triệu chứng lâm sàng YHCT sau điều trị 60
4.3. Một số yếu tố liên quan kết quả bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang”
kết hợp điện xung điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần ………………………61
4.3.1. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với nhóm tuổi……..61
4.3.2. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với giới tính………..63
4.3.3. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với thời gian mắc
bệnh ……………………………………………………………………………………………………64
4.3.4. Mối liên quan giữa sự cải thiện điểm VAS, điểm SPADI, tầm vận động
khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi và triệu chứng YHCT với vị trí đau quanh
khớp vai ………………………………………………………………………………………………66
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………………..68
KHUYẾN NGHỊ…………………………………………………………………………………………69
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤDANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Công thức bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang” ……………………….19
Bảng 2.2. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS 100mm………………………….26
Bảng 2.3. Đánh giá tầm vận động khớp vai theo Mc Gill – Mc Romi …………………26
Bảng 3.1: Phân bố người bệnh theo nhóm tuổi…………………………………………………29
Bảng 3.2. Phân bố người bệnh theo thời gian mắc bệnh ……………………………………30
Bảng 3.3. Kết quả can thiệp tại D7 theo thang điểm VAS 100mm ……………………..33
Bảng 3.4. Kết quả can thiệp tại D14 theo thang điểm VAS 100mm ……………………33
Bảng 3.5. Mức độ cải thiện tầm vận động khớp vai tại D7 theo Mc Gill-Mc Romi 34
Bảng 3.6. Mức độ cải thiện tầm vận động khớp vai tại D14 theo Mc Gill-Mc Romi35
Bảng 3.7. Kết quả cải thiện về mức độ đau và chức năng khớp vai tại D7 theo thang
điểm SPADI……………………………………………………………………………….36
Bảng 3.8. Kết quả cải thiện về mức độ đau và chức năng khớp vai tại D14 theo
thang điểm SPADI………………………………………………………………………36
Bảng 3.9. Kết quả cải thiện triệu chứng lâm sàng YHCT sau 7 ngày điều trị……….38
Bảng 3.10. Kết quả cải thiện triệu chứng lâm sàng YHCT sau 14 ngày điều trị……39
Bảng 3.11. Liên quan giữa độ tuổi và cải thiện VAS, SPADI…………………………….40
Bảng 3.12. Liên quan giữa độ tuổi và cải thiện tầm vận động khớp vai theo Mc Gill
– Mc Romi…………………………………………………………………………………41
Bảng 3.13. Liên quan giữa độ tuổi và cải thiện triệu chứng YHCT …………………….42
Bảng 3.14. Liên quan giữa giới tính và cải thiện VAS, SPADI ………………………….43
Bảng 3.15. Liên quan giữa giới tính và cải thiện tầm vận động khớp vai theo Mc
Gill – Mc Romi…………………………………………………………………………..43
Bảng 3.16. Liên quan giữa giới tính và cải thiện triệu chứng YHCT…………………..44
Bảng 3.17. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và cải thiện VAS, SPADI …………..45
Bảng 3.18. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và cải thiện tầm vận động khớp vai
theo Mc Gill – Mc Romi ……………………………………………………………..46
Bảng 3.19. Liên quan giữa thời gian mắc bệnh và cải thiện triệu chứng YHCT……47
Bảng 3.20. Liên quan giữa vị trí đau quanh khớp vai và cải thiện VAS, SPADI…..48
Bảng 3.21. Liên quan giữa vị trí đau quanh khớp vai và cải thiện tầm vận động khớp
vai theo Mc Gill – Mc Romi ………………………………………………………..49
Bảng 3.22. Liên quan giữa vị trí đau quanh khớp vai và cải thiện triệu chứng YHCT50DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Phân bố người bệnh theo giới tính ……………………………………………….30
Biểu đồ 3.2. Phân bố người bệnh theo vị trí đau quanh khớp vai………………………..31
Biểu đồ 3.3. Đặc điểm siêu âm khớp vai trước điều trị ……………………………………..31
Biểu đồ 3.4. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng YHCT trước điều trị ……………………..32
Biểu đồ 3.5. Kết quả siêu âm khớp vai sau điều trị …………………………………………..37
DANH MỤC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ
Hình 1.1. Minh họa một số nghiệm pháp khám lâm sàng khớp vai ………………………5
Hình 2.1. Thước đo 2 cành…………………………………………………………………………….20
Hình 2.2. Máy điện xung BTL 5645 Puls ………………………………………………………..20
Sơ đồ 2.1. Sơ đồ quy trình nghiên cứu…………………………………………………………….2