Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình thực nghiệm viêm gan mạn tính

Luận văn thạc sĩ y học Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình thực nghiệm viêm gan mạn tính. Gan là cơ quan riêng biệt thực hiện nhiều chức năng liên quan với nhau. Khi có bất thường ở gan, các bằng chứng trở nên đặc biệt do nhiều chức năng bị rối loạn đồng thời [1]. Theo báo cáo về gánh nặng bệnh tật thế giới năm 2019, bệnh gan chiếm khoảng 2 triệu ca tử vong mỗi năm. Theo thống kê, hiện nay khoảng 0,1 – 1,5% dân số toàn cầu và 7% dân số Việt Nam mắc bệnh này [2]. Viêm gan mạn tính là một bệnh lý gây ra bởi nhiều tác nhân, có thể dẫn tới các hậu quả như xơ gan, ung thư gan và là nguyên nhân dẫn tới gia tăng gánh nặng bệnh tật hoặc tử vong [3]. Cơ chế bệnh sinh của viêm gan mạn tính, đặc biệt trong trường hợp stress oxy hóa, có sự tham gia của nhiều quá trình như quá trình tổn thương hoại tử tế bào gan, xơ hóa gan và đã được chứng minh là một trong các cơ chế chính dẫn đến tổn thương gan cấp và mạn tính [2].

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến viêm gan mạn tính bao gồm nguyên nhân do virus, do rượu, do thuốc – hóa chất và nguyên nhân tự miễn. Trong đó, nguyên nhân do rượu và thuốc thường gặp trên lâm sàng và chỉ đứng sau tác nhân virus. Ở Việt Nam, chưa có số liệu thống kê cụ thể bệnh gan do rượu nhưng con số thống kê việc sử dụng rượu ở Việt Nam rất đáng báo động. Đặc điểm tổn thương gan do rượu của người Việt Nam thường xuất hiện sớm hơn và cũng thường tiến triển nặng hơn vì có nhiều bệnh lý kèm theo [4]. Cho đến nay, việc chẩn đoán, quản lý và điều trị người bệnh mắc viêm gan mạn tính do rượu chưa được chú ý nhiều. Về tổn thương gan do thuốc thường gặp bởi tác dụng không mong muốn của thuốc. Trên thế giới, đã có nhiều nước quan tâm tới tình trạng bệnh này và thành lập mạng lưới để thống kê số liệu, tuy nhiên ở nước ta, bệnh lý viêm gan do thuốc vẫn chưa thực sự được quan tâm đầy đủ, có rất ít những báo cáo về tình trạng bệnh này. Trong điều trị, ngoài điều chỉnh lối sống, có chế độ dinh dưỡng phù hợp, người bệnh được phối hợp điều trị dùng thuốc bằng một số liệu pháp như liệu pháp corticoid, liệu pháp anticytokin,…có tác dụng tốt trên lâm sàng.Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế nhất định về các tác dụng phụ kèm theo của các liệu pháp.2
Theo Y học cổ truyền, viêm gan mạn thường mô tả trong phạm trù các chứng “hoàng đản”, “hiếp thống”, “tích tụ”. Như các bệnh lý khác, bệnh do ba nhóm nguyên nhân gây ra bao gồm nội nhân, ngoại nhân và bất nội ngoại nhân. Tùy từng chứng trạng, chứng hậu, bệnh được chia làm nhiều thể, mỗi thể có pháp điều trị và dùng thuốc khác nhau. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính khoảng 60 – 90% dân số các nước đang phát triển sử dụng y học cổ truyền để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu [5]. Việt Nam ta có nguồn dược liệu phong phú và đa dạng cùng lịch sử dùng thuốc Y học cổ truyền điều trị bệnh hàng trăm năm. Với ưu thế đó, đã có nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thuốc Y học cổ truyền có tác dụng tích cực trong điều trị viêm gan mạn tính trên cả thực nghiệm lẫn lâm sàng, có thể kể đến như vị Nhân trần, Sài đất, Actiso, quả Dứa dại, bài thuốc Nhân trần Ngũ linh tán, sản phẩm Vismisco, viên nén Livganic,..
Misocholic tab là chế phẩm phối hợp 3 vị thuốc đã được sử dụng trong dân gian bao gồm actiso, mật lợn, tỏi khô. Đã có các nghiên cứu về tác dụng bảo vệ gan bao gồm các tác dụng chống viêm, bảo vệ tế bào gan, lợi mật và chống oxy hóa của các dược liệu thành phần [6], [7], [8], [9]. Thêm vào đó, các vị dược liệu này khá dễ tìm và phổ biến ở Việt Nam, giá thành không cao và có thể tận dụng được ở khắp mọi miền.
Nhằm cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để ứng dụng trên lâm sàng và góp phần làm phong phú thêm việc sử dụng thuốc Y học cổ truyền trong điều trị viêm gan mạn, đề tài “Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình thực nghiệm viêm gan mạn tính" được thực hiện với mục tiêu:
1- Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình thực nghiệm gây viêm gan mạn bằng ethanol.
2- Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình thực nghiệm gây viêm gan mạn bằng paracetamol

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………………………..1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU …………………………………………………………………3
1.1. Tổng quan về bệnh lý Viêm gan mạn theo Y học hiện đại …………………………3
1.1.1. Cấu tạo và chức năng của gan …………………………………………………………..3
1.1.2. Định nghĩa Viêm gan mạn …………………………………………………………………5
1.1.3. Nguyên nhân ……………………………………………………………………………………5
1.1.4. Cơ chế bệnh sinh viêm gan mạn …………………………………………………………5
1.1.5. Chẩn đoán……………………………………………………………………………………….9
1.1.6. Điều trị………………………………………………………………………………………….14
1.2. Tổng quan Viêm gan mạn theo Y học cổ truyền ……………………………………..16
1.2.1. Bệnh danh ……………………………………………………………………………………..16
1.2.2. Bệnh nguyên – Bệnh cơ …………………………………………………………………..16
1.2.3. Phân thể luận trị …………………………………………………………………………….18
1.3. Tổng quan về chế phẩm Misocholic tab………………………………………………….21
1.3.1. Đặc điểm của Misocholic tab …………………………………………………………..21
1.3.2. Thành phần ……………………………………………………………………………………21
1.3.3. Phân tích thành phần các loại dược liệu trong Misocholic tab …………….22
1.4. Mô hình nghiên cứu bảo vệ gan trên động vật thực nghiệm (in vivo)……….26
1.4.1. Mô hình gây tổn thương gan bằng rượu trên động vật thực nghiệm ……..271.4.2. Mô hình gây tổn thương gan bằng paracetamol trên động vật thực nghiệm
……………………………………………………………………………………………………..30
1.5. Các nghiên cứu về viêm gan mạn trên thực nghiệm………………………………..32
1.5.1. Nghiên cứu trên thế giới ………………………………………………………………….32
1.5.2. Nghiên cứu trong nước ……………………………………………………………………33
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………….35
2.1. Chất liệu nghiên cứu ……………………………………………………………………………..35
2.1.1. Sản phẩm nghiên cứu………………………………………………………………………35
2.1.2. Thuốc đối chứng, hóa chất và máy móc phục vụ nghiên cứu………………..36
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu …………………………………………………………..36
2.3. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………………………………….37
2.4. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………………….37
2.5. Sai số và biện pháp khống chế sai số ………………………………………………………42
2.6. Phương pháp xử lý số liệu ……………………………………………………………………..43
2.7. Đạo đức trong nghiên cứu ……………………………………………………………………..43
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………..44
3.1. Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình
thực nghiệm gây viêm gan mạn bằng ethanol …………………………………………44
3.1.1. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên sự thay đổi thể trọng chuột trên mô
hình thực nghiệm viêm gan mạn bằng ethanol…………………………………….44
3.1.2. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các thông số huyết học của động vật
thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol……………………………….453.1.3. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thông số sinh hóa đánh giá mức độ tổn
thương gan của động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng
ethanol. ………………………………………………………………………………………….46
3.1.4. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các chỉ số đánh giá chức năng gan của
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….47
3.1.5. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thông số đánh giá chức năng thận của
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….49
3.1.6. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các marker tổn thương oxy hóa ở gan
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….49
3.1.7. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên trọng lượng tương đối của gan động vật
thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol……………………………….51
3.1.8. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh đại thể gan động vật nghiên
cứu mô hình viêm gan mạn bằng ethanol……………………………………………52
3.1.9. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên đặc điểm mô bệnh học gan của động
vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………………….54
3.2. Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình
thực nghiệm viêm gan mạn bằng paracetamol………………………………………..57
3.2.1. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thể trọng của động vật thực nghiệm mô
hình viêm gan mạn bằng paracetamol ……………………………………………….57
3.2.2. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên tỷ lệ chuột chết ở mô hình viêm gan
mạn bằng paracetamol…………………………………………………………………….58
3.2.3. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thông số đánh giá mức độ tổn thương
gan của động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol59
3.2.4. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thông số chức năng gan của động vật
thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ……………………….603.2.5. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên thông số đánh giá chức năng thận của
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ………….63
3.2.6. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên marker tổn thương oxy hóa ở gan động
vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol…………………..63
3.2.7. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên trọng lượng tương đối của gan động vật
thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ……………………….65
3.2.8. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh đại thể của gan động vật thực
nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ………………………………66
3.2.9. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên đặc điểm mô bệnh học gan của động
vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol…………………..68
Chương 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………………………71
4.1. Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình
thực nghiệm gây viêm gan mạn bằng ethanol …………………………………………71
4.1.1. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab lên trọng lượng tương đổi của cơ
thể và gan động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol….71
4.1.2. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab lên chỉ số huyết học của động vật
thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol……………………………….71
4.1.3. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab đến các thông số sinh hóa đánh
giá mức độ tổn thương tế bào gan mô hình viêm gan mạn bằng ethanol..72
4.1.4. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các chỉ số đánh giá chức năng gan
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….74
4.1.5. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các chỉ số đánh giá chức năng thận của
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….77
4.1.6. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các marker tổn thương oxy hóa ở gan
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng ethanol………………….774.1.7. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh đại thể gan động vật nghiên
cứu mô hình viêm gan mạn bằng ethanol……………………………………………79
4.1.8. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh mô bệnh học gan động vật
nghiên cứu mô hình viêm gan mạn bằng ethanol…………………………………80
4.2. Đánh giá tác dụng bảo vệ gan của chế phẩm Misocholic tab trên mô hình
thực nghiệm gây viêm gan mạn bằng paracetamol………………………………….82
4.2.1. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên trọng lượng tương đối của chuột, gan
chuột và tỷ lệ chết của động vật nghiên cứu mô hình viêm gan mạn bằng
paracetamol……………………………………………………………………………………82
4.2.2. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab đến các thông số sinh hóa đánh
giá mức độ tổn thương tế bào gan mô hình viêm gan mạn bằng
paracetamol……………………………………………………………………………………84
4.2.3. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab đến các chỉ số đánh giá chức
năng gan của động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng
paracetamol……………………………………………………………………………………84
4.2.4. Ảnh hưởng của chế phẩm Misocholic tab đến các chỉ số đánh giá chức
năng thận của động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng
paracetamol……………………………………………………………………………………88
4.2.5. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên các marker tổn thương oxy hóa ở gan
động vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ………….89
4.2.6. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh đại thể gan động vật nghiên
cứu mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol ……………………………………90
4.2.7. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên hình ảnh mô bệnh học gan động vật
nghiên cứu mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol …………………………91
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………………….94KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………………………95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………………………………….96
PHỤ LỤC …………………………………………………………………………………………………….10

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Ảnh hưởng của Misocholic tab đến hàm lượng MDA trong dịch đồng thể
gan chuột mô hình viêm gan mạn bằng ethanol
Biểu đồ 3.2. Ảnh hưởng của Misocholic tab đến hàm lượng GSH trong dịch đồng thể
gan chuột mô hình viêm gan mạn bằng ethanol
Biểu đồ 3.3. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên trọng lượng tương đối của gan chuột
nhắt trắng mô hình viêm gan mạn bằng ethanol
Biểu đồ 3.4. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên tỷ lệ chuột chết ở mô hình viêm gan
mạn bằng paracetamol
Biểu đồ 3.5. Ảnh hưởng của viên nén Misocholic tab đến hàm lượng MDA trong dịch
đồng thể gan chuột mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol
Biểu đồ 3.6. Ảnh hưởng của viên nén Misocholic tab đến hàm lượng GSH trong dịch
đồng thể gan chuột mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol
Biểu đồ 3.7. Ảnh hưởng của Misocholic tab lên trọng lượng tương đối của gan động
vật thực nghiệm mô hình viêm gan mạn bằng paracetamol