Khảo sát kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên Điều dưỡng chính quy Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh năm 2022

Đề tài cấp cơ sở Khảo sát kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên Điều dưỡng chính quy Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh năm 2022. Phản vệ là tình trạng dị ứng đặc biệt nghiêm trọng, có thể xuất hiện ngay lập tức từ vài giây, vài phút đến vài giờ sau khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên, có thể đe dọa đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời [3].
Những năm gần đây, vấn đề phản vệ ngày càng được quan tâm nhiều hơn do tính chất nguy hiểm của nó và số trường hợp phản vệ cũng ngày càng gia tăng [10]. Cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp hóa mỹ phẩm, dược phẩm và tình trạng ô nhiễm môi trường làm gia tăng tình trạng dị ứng, trong đó phản vệ xảy ra ngày càng nhiều và có nhiều trường hợp tử vong đáng tiếc. Nguyên nhân của các trường hợp này một phần do lạm dụng thuốc, hóa chất, mỹ phẩm ở cộng đồng và hiểu biết của người dân về phản vệ trong đó có vai trò của nhân viên y tế. Tại Bệnh viện Bạch Mai tỷ lệ người bệnh phản vệ nhập viện ngày càng gia tăng trong vòng 5 năm, từ 0,056% (2009) đến 0,07% (2013), tỷ lệ người bệnh được cứu sống là 98,2%, tỷ lệ tử vong là 1,8% [10].

Có nhiều nguyên nhân gây phản vệ: thuốc hoặc hóa chất dùng trong chẩn đoán và điều trị, các loại vắc xin, huyết thanh kháng độc, máu và chế phẩm máu, thực phẩm, hóa mỹ phẩm, nọc của sinh vật…, trong đó thuốc là nguyên nhân hay gặp nhất [1], [6]. Mọi loại thuốc đều có thể gây ra phản vệ kể cả những thuốc điều trị dị ứng nhưng hay gặp nhất là kháng sinh, giảm đau, chống viêm… Tất cả các đường đưa thuốc vào cơ thể như bôi ngoài da,
uống, tiêm dưới da, tiêm bắp, truyền tĩnh mạch, đặt âm đạo, thuốc nhỏ mắtđều có thể gây phản vệ dù với liều rất nhỏ, tuy nhiên đường tiêm tĩnh mạch là nguy hiểm nhất.
Phản vệ có thể xảy ra ở bất cứ đâu với bất kỳ loại thuốc hoặc dị nguyên nào. Triệu chứng lâm sàng của phản vệ rất đa dạng, phong phú nên dễ bị nhầm lẫn, bỏ sót dẫn tới tử vong. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng. Diễn biến của phản vệ rất nhanh có thể chuyển ngay từ mức độ nhẹ sang mức độ nguy kịch, khó lường trước. Đa số các trường hợp phản vệ được phát hiện ban đầu bởi điều dưỡng, tại Bệnh viện Bạch Mai là 68/70 (97,1%), tại Bệnh viện Hùng Vương là 29/32 (90,3%) và tại Bệnh viện Quốc tế Hải Phòng là 10/11 (91%) [2]. Việc nhận biết sớm các tình huống phức tạp có thể xảy ra, phân loại mức độ phản vệ hợp lý sẽ quyết định can thiệp phù hợp đồng thời sẵn sàng cấp cứu kịp thời ngay tại chỗ mới có thể cứu sống được người bệnh.Năm 2017, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 51/2017/TT-BYT Hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ thay thế cho Thông tư 08/1999/TT2 BYT. Thông tư này được áp dụng đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và cá nhân tổ chức có liên quan [3].
Thông tư 51/2017/TT-BYT có những điểm sửa đổi mới: dùng từ "phản vệ" thay cho "sốc phản vệ"; đưa ra văn bản phân loại phản vệ và cơ chế, phản vệ 2 pha, phản vệ trong một số trường hợp đặc biệt, hướng dẫn chỉ định làm test da; chẩn đoán phản vệ dựa vào Tổ chức Dị ứng thế giới; tiêm bắp adrenalin; điều dưỡng, hộ sinh viên, kỹ thuật viên được tiêm bắp adrenalin khi phát hiện phản vệ; thời gian tiêm bắp và số lần tiêm adrenalin khoa học, thực tiễn; đề cập đến dụng cụ tiêm adrenalin tự động.
Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh đã triển khai giảng dạy cho sinh viên Thông tư 51/2017/TT-BYT Hướng dẫn phòng, chẩn đoán và xử trí phản vệ kể từ khi Thông tư được ban hành. Từ năm 2021, sau khi dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đã triển khai tiêm vắc xin phòng COVID-19 trên toàn quốc. Sinh viên nhà trường đã có nhiều đợt tham gia phòng chống dịch, hỗ trợ tiêm vắc xin phòng COVID-19 và có gặp một số trường hợp người tiêm bị phản vệ với vắc xin phòng COVID-19. Chính học sinh, sinh viên nhà trường khi được tiêm vắc xin phòng COVID-19 cũng đã có em có biểu hiện phản vệ tuy chỉ ở mức độ nhẹ. Vì vậy, việc trang bị kiến thức về dự phòng và xử trí phản vệ cho sinh viên, đặc biệt là đối với sinh viên điều dưỡng là rất cần thiết. Tuy nhiên, cho đến hiện tại, nhà trường chưa có nghiên cứu nào khảo sát kiến thức về dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên. Để đánh giá kiến thức mới cập nhật về dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên cao đẳng điều dưỡng chính quy, chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề
tài "Khảo sát kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên Điều dưỡng chính quy Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh năm 2022" nhằm mục tiêu:
1. Khảo sát thực trạng kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên Cao đẳng Điều dưỡng chính quy Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh năm học 2021-2022.
2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức dự phòng và xử trí phản vệ của sinh viên Cao đẳng Điều dưỡng chính quy Trường Cao đẳng Y tế Quảng Ninh năm học 2021-2022