Nghiên cứu hiệu quả can thiệp về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue ở bà mẹ có con dưới 15 tuổi tại quận Ô Môn năm 2013

Luận văn thạc sĩ y học Nghiên cứu hiệu quả can thiệp về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue ở bà mẹ có con dưới 15 tuổi tại quận Ô Môn năm 2013.Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi rút Dengue thuộc nhóm Flavivius, họ Flaviviridae gây ra, vi rút Dengue gồm 4 típ huyết thanh (DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4) và gây dịch do muỗi truyền. Muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus là véc tơ truyền bệnh, trong đó quan trọng nhất là Aedes aegypti [2], [3], [83]
Ở Việt Nam bệnh sốt xuất huyết Dengue luôn luôn là vấn đề y tế quan trọng. Những năm gần đây số mắc và chết do sốt xuất huyết Dengue có xu hướng tăng lên, từ năm 1991 – 2000 bệnh sốt xuất huyết Dengue đứng thứ 4 trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ mắc cao nhất và đứng thứ 3 trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ chết cao nhất Việt Nam, ở miền Trung và miền Nam bệnh lưu hành cao và tỷ lệ mắc bệnh chủ yếu ở nhóm tuổi dưới 15 tuổi [41].

Hàng năm, số mắc và số chết do sốt xuất huyết Dengue đa số thuộc khu vực miền Nam [80].
Tại Cần Thơ, sốt xuất huyết Dengue là bệnh lưu hành địa phương; hàng năm có khoảng trên 1.000 trường hợp mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue. Điều quan tâm là năm 2010 có 4 trường hợp tử vong do bệnh sốt xuất huyết Dengue.
Riêng quận Ô Môn năm 2010 dịch sốt xuất huyết Dengue cũng bùng nổ với số trường hợp mắc/chết là 254/1, tỷ lệ mắc/100.000 dân là 188,33; tăng 57 trường hợp so với năm 2009. Mặc dù ngay từ khi có các trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue rải rác trên địa bàn thì Trung tâm Y tế dự phòng quận giám sát, vận động và xử lý trường hợp bệnh nhưng dịch vẫn bùng phát và lan rộng [44].
Đến cuối tháng 11/2011, tỷ lệ mắc/100.000 dân là 62,28; tỷ lệ mắc này thấp hơn năm 2009 và 2010 rất nhiều lần nhưng luôn luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch. Số trường hợp mắc này giảm là do quận Ô Môn thực hiện

phun thuốc diệt côn trùng diện rộng với 3 đợt phun từ đầu năm 2011 đến cuối 2011. Nhưng song song đó, tồn tại mối lo ngại tính kháng thuốc của muỗi Aedes aegypti.
Vũ Sinh Nam và cộng sự (2009) qua nghiên khuyến nghị tiếp tục sử dụng các loại hóa chất diệt côn trùng còn nhạy cảm và tăng nồng độ trong giới hạn cho phép dựa trên những kết quả thử nghiệm sinh học tại thực địa đối với những hóa chất mà muỗi Ae. aegypti đã có khả năng kháng [23], càng đưa chúng ta đi đến biện pháp kiểm soát véc tơ và phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue mà ở đó hạn chế sử dụng phương pháp phun hóa chất.
Câu hỏi đặt ra ở đây là: kiến thức, thái độ và thực hành về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của bà mẹ như thế nào và đặc biệt là bà mẹ có con dưới 15 tuổi? Và hiệu quả khi triển khai can thiệp bằng phương pháp truyền thông giáo dục sức khỏe trên nhóm đối tượng này như thế nào? Để từ đó đưa ra những khuyến nghị và có những giải pháp can thiệp và truyền thông hiệu quả trên nhóm đối tượng này.
Vì những lý do trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu hiệu quả can thiệp về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue ở bà mẹ có con dưới 15 tuổi tại quận Ô Môn năm 2013”. Đề tài được tiến hành với các mục tiêu sau:
1.    Xác định tỷ lệ bà mẹ có con dưới 15 tuổi có kiến thức, thái độ và thực hành đúng về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue trước và sau triển khai can thiệp tại quận Ô Môn năm 2013.
2.    Xác định các chỉ số: chỉ số Breteau, chỉ số nhà có lăng quăng, chỉ số dụng cụ chứa nước có lăng quăng trước và sau triển khai can thiệp tại quận Ô Môn năm 2013.

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
ĐẶT VẤN ĐỀ    1
Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU    3
1.1.    Lịch sử và tình hình sốt xuất huyết Dengue    3
1.2.    Vi rút gây bệnh và véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue    7
1.3.    Phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue    8
1.4.    Các công trình nghiên cứu kiến thức,  thái  độ,  thực  hành  về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue    13
Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU    27
2.1.    Đối tượng nghiên cứu    27
2.2.    Phương pháp nghiên cứu    27
2.3.    Xử lý và phân tích số liệu    45
2.4.    Đạo đức trong nghiên cứu    45
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU    46
3.1.    Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu    46
3.2.    Kết quả nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành    49
3.2.1.    Kiến thức    49
3.2.2.    Thái độ    56
3.2.3.    Thực hành    62
3.3.    Kết quả điều tra côn trùng tại nhà bà mẹ    67
Chương 4 BÀN LUẬN    70
4.1.    Đặc tính của đối  tượng  nghiên  cứu  và  nguồn  thông  tin  về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue    70
4.1.1.    Đặc tính của đối tượng nghiên cứu    70
4.1.2.    Nguồn cung cấp thông tin về bệnh sốt xuất huyết Dengue    71
4.2.    Kiến thức, thái độ và thực hành phòng bệnh  sốt  xuất  huyết Dengue của bà mẹ trước và sau can thiệp    73
4.2.1.    Kiến thức phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của bà mẹ    73
4.2.2.    Thái độ phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của bà mẹ    81
4.2.3.    Thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của bà mẹ    88
4.3.    Kết quả điều tra lăng quăng tại nhà của bà mẹ    90
KẾT LUẬN    93
KIẾN NGHỊ    94
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Bảng câu hỏi phỏng vấn
Phụ lục 2: Danh sách bà mẹ có con dưới 15 tuổi tham gia vào nghiên cứu

DANH MỤC BẢNG

Bảng1.1. Tình hình mắc và chết do sốt xuất huyết Dengue ở Việt Nam
 

Trang
 
từ 2000 – 2011    4
Bảng 1.2. Số trường hợp mắc và chết do sốt xuất huyết Dengue của
thành phố Cần Thơ từ năm 2008 đến 9 tháng đầu năm 2011    5
Bảng 1.3. Số trường hợp mắc và chết do sốt xuất huyết Dengue của
quận Ô Môn từ năm 2007 đến 2011    6
Bảng 3.1. Nguồn cung cấp thông tin về SXHD cho bà mẹ    48
Bảng 3.2. Kiến thức đúng về véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue    49
Bảng 3.3. Kiến thức đúng về nơi véc  tơ  truyền  bệnh  sốt  xuất  huyết Dengue trú đậu và đẻ trứng    50
Bảng 3.4. Kiến thức đúng về biểu hiện và nguyên nhân gây bệnh sốt
xuất huyết Dengue    51
Bảng 3.5. Kiến thức đúng về xử trí, hậu quả bệnh sốt xuất huyết Dengue    52
Bảng 3.6. Kiến thức đúng về đường lây truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue    53
Bảng 3.7. Kiến thức đúng về diệt lăng quăng của muỗi truyền bệnh
sốt xuất huyết Dengue    54
Bảng 3.8. Kiến thức chung của bà mẹ về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue    55
Bảng 3.9. Thái độ của bà mẹ về phòng bệnh SXHD    56
Bảng 3.10. Thái độ của bà mẹ về triệt tiêu nơi trú đậu, sinh sản của muỗi    57
Bảng 3.11. Thái độ của bà mẹ về diệt lăng quăng và diệt muỗi    58
Bảng 3.12. Thái độ của bà mẹ về phòng bệnh SXHD    59
Bảng 3.13. Thái độ về nhiệm vụ, trách nhiệm phòng bệnh SXHD    60
Bảng 3.14. Thái độ về ủng hộ và xử trí của bà mẹ    61
Bảng 3.15. Tỷ lệ thái độ chung của bà mẹ về phòng sốt xuất huyết Dengue    62
Bảng 3.16. Tỷ lệ bà mẹ đã từng thực hành phòng sốt xuất huyết Dengue    62
Bảng 3.17. Thực hành của bà mẹ về kiểm tra và diệt lăng quăng ở DCCN    63
 
Bảng 3.18. Thực hành của bà mẹ về các biện pháp phòng bệnh sốt
xuất huyết Dengue    64
Bảng 3.19. Thực hành của bà mẹ về các biện pháp diệt lăng quăng    65
Bảng 3.20. Thực hành của bà mẹ về xử lý khi có người mắc bệnh SXHD    66
Bảng 3.21. Tỷ lệ thực hành chung về phòng bệnh của bà mẹ    66
Bảng 3.22. Kết quả điều tra các loại DCCN có lăng quăng tại nhà bà mẹ    67
Bảng 3.23. Kết quả điều tra DCCN có đậy nắp và thả cá tại nhà bà mẹ    68
Bảng 3.24. Kết quả điều tra lăng quăng tại nhà của bà mẹ    69
 
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Trang

Biểu đồ 3.1. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi    46
Biểu đồ 3.2. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo trình độ học vấn    46
Biểu đồ 3.3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp    47
Biểu đồ 3.4. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thu nhập trung bình gia đình    47
Biểu đồ 3.5. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo số con    48