Đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp bài thuốc Sài hồ sơ can thang điều trị trào ngược dạ dày thực quản thể Can Vị bất hòa

Luận văn bác sĩ chuyên khoa 2 Đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp bài thuốc Sài hồ sơ can thang điều trị trào ngược dạ dày thực quản thể Can Vị bất hòa. Trào ngược dạ dày-thực quản (GERD) là một bệnh lý mạn tính, dai dẳng và phổ biến với các triệu chứng điển hình là ợ nóng và trào ngược các thành phần ở trong dạ dày đi lên thực quản [1], [2]. GERD tuy không gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và làm giảm năng suất lao động [3], [4], [5].
Phân tích tổng hợp năm 2020 từ 102 nghiên cứu tại 37 quốc gia cho thấy tỷ lệ hiện mắc GERD toàn cầu là 13,98%, với sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực và quốc gia; thấp nhất ở Trung Quốc (4,16%) và cao nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ (22,40%). Tỷ lệ mắc tăng theo tuổi và cao hơn ở nữ so với nam (17,17% so với 15,69%) [6]. Tại Việt Nam, nghiên cứu trên 250 đối tượng ghi nhận 43,2% người có triệu chứng nghi ngờ bệnh dạ dày–tá tràng được chẩn đoán mắc GERD [7]. Liệu pháp ức chế axit, đặc biệt là thuốc ức chế bơm proton (PPI), hiện vẫn là phương pháp điều trị chính cho GERD [8]. Tuy nhiên, khoảng 50% bệnh nhân còn triệu chứng sau 4 tuần điều trị PPI, và 30% không đáp ứng sau 8 tuần dù tăng liều gấp đôi, được xếp vào nhóm GERD kháng trị [9], [10], [11]. GERD kháng trị có xu hướng gia tăng nhanh chóng và trở thành thách thức đối với các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa [5], [11].

Chất lượng cuộc sống (QOL) của người bệnh có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, bao gồm cả giấc ngủ, hoạt động hàng ngày và công việc [12], [13], [14]. Nhằm vào các cơ chế bệnh sinh liên quan đến GERD kháng trị, nhiều loại thuốc đã được phát triển nhưng hiệu quả điều trị vẫn chưa đạt được kỳ vọng và có nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng [15]. Phẫu thuật cũng là một lựa chọn khác cho người bệnh GERD kháng trị không đáp ứng điều trị nội khoa, tuy nhiên chỉ định hạn chế do ít hiệu quả đồng thời tỷ lệ xuất hiện biến chứng cao sau phẫu thuật, chẳng hạn như khó nuốt hoặc hội chứng đầy hơi [8].
Gần đây, nhiều nghiên cứu đã cung cấp các bằng chứng vững chắc về hiệu2 quả của y học cổ truyền trong điều trị GERD và GERD kháng trị, trong đó châm cứu và cấy chỉ là phương pháp phổ biến có hiệu quả giúp cải thiện các triệu chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống, giảm tỷ lệ tái phát và ít tác dụng không mong muốn [5], [16]. Châm cứu đã được chứng minh giúp cải thiện chức năng cơ vòng thực quản dưới, ngăn ngừa trào ngược axit dạ dày, giảm tiếp xúc của thực quản với axit và hạn chế tổn thương niêm mạc thực quản [17], [18], [20], [21].
Bên cạnh đó, phúc châm (Bo's Abdominal Acupuncture) là phương pháp châm cứu đặc biệt tập trung vào các huyệt vùng bụng, được cho là hiệu quả trong điều trị bệnh lý của hệ tiêu hóa [22], [23], [24]. Các huyệt được lựa chọn có vị trí tương ứng với các cơ quan tạng phủ của hệ tiêu hóa, hỗ trợ chức năng tiêu hóa và giảm trào ngược axit [24]. Theo YHCT, các tác động lên huyệt vị giúp cân bằng âm dương, điều hòa khí huyết, và giảm triệu chứng GERD [22], [24]. Phương pháp cấy chỉ hiệu quả, tiện lợi, người bệnh không cần đến phòng khám thường xuyên, phù hợp với lối sống hiện đại và điều trị lâu dài [25]. Để cung cấp các bằng chứng khoa học khách quan của phương pháp điều trị phối hợp, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp bài thuốc Sài hồ sơ can thang điều trị trào ngược dạ dày thực quản thể Can Vị bất hòa” với hai mục tiêu như sau:
1. Đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp bài thuốc Sài hồ sơ can thang điều trị trào ngược dạ dày thực quản thể can vị bất hòa.
2. Mô tả một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị
T VẤN ĐỀ ………………………………………………………………..1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………..3
1.1. Trào ngược dạ dày thực quản theo y học hiện đại………………………..3
1.1.1. Khái niệm GERD………………………………………………………….3
1.1.2. Dịch tễ GERD………………………………………………………………3
1.1.3. Các nguy cơ GERD………………………………………………………3
1.1.4. Chẩn đoán lâm sàng………………………………………………………5
1.1.5. Điều trị GERD……………………………………………………………..8
1.2. Trào ngược dạ dày thực quản theo Y học cổ truyền…………………..10
1.2.1. Can Vị uất nhiệt………………………………………………………….10
1.2.2. Can Vị bất hòa……………………………………………………………11
1.2.3. Khí uất đàm trở…………………………………………………………..11
1.2.4. Tỳ Vị hư nhược…………………………………………………………..12
1.2.5. Vị khí thượng nghịch…………………………………………………..12
1.2.6. Tỳ Vị thấp nhiệt………………………………………………………….13
1.3. Các phương pháp điều trị sử dụng trong nghiên cứu………………….13
1.3.1. Phúc châm………………………………………………………………….13
1.3.2. Phương pháp cấy chỉ……………………………………………………17
1.3.3. Giới thiệu về bài thuốc Sài hồ sơ can thang……………………18
1.4. Các nghiên cứu trong và ngoài nước………………………………………….21
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………23
2.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………………………..23
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu………………………………………………….23
2.1.2. Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh…………………………………..23
2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ………………………………………………………23
2.2. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu…………………………………………242.2.1. Công thức huyệt nghiên cứu…………………………………………24
2.2.2. Bài thuốc nghiên cứu…………………………………………………..25
2.2.3. Phác đồ điều trị nền…………………………………………………….26
2.2.4. Phương tiện nghiên cứu……………………………………………….27
2.3. Địa điểm nghiên cứu…………………………………………………………………27
2.4. Thời gian nghiên cứu………………………………………………………………..27
2.5. Thiết kế nghiên cứu…………………………………………………………………..27
2.6. Cỡ mẫu…………………………………………………………………………………….27
2.7. Cách chọn mẫu…………………………………………………………………………28
2.8. Quy trình và liệu trình điều trị………………………………………………….28
2.8.1. Cách tiến hành kỹ thuât cấy chỉ…………………………………….28 ̣
2.8.2. Theo dõi điều trị………………………………………………………….29
2.9. Các chỉ số và biến số nghiên cứu……………………………………………….29
2.9.1. Đặc điểm chung của người bệnh nghiên cứu…………………..29
2.9.2. Các biến số và chỉ số lâm sàng……………………………………..30
2.9.3. Các biến số theo dõi về tác dụng không mong muốn……….33
2.10. Phương pháp thu thập thông tin và đánh giá……………………33
2.11. Phương pháp phân tích số liệu…………………………………………34
2.12. Sai số và biện pháp khống chế sai số…………………………………34
2.13. Đạo đức của nghiên cứu…………………………………………………..34
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU……………………………………………….37
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu…………………………………37
3.1.1. Phân bố bê
̣
nh nhân theo tuổi…………………………………………37
3.1.2. Phân bố bê
nh nhân theo giới…………………………………………38 ̣
3.1.3. Phân bố bê
nh nhân theo nghề nghiê ̣ p…………………………….38 ̣
3.1.4. Phân bố bê
nh nhân theo thời gian bị bê ̣ nh………………………39 ̣
3.1.5. Phân bố bê
nh nhân theo yếu tố nguy cơ…………………………39 ̣
3.1.6. Phân bố bê
̣
nh nhân theo chỉ số khối cơ thể……………………..403.1.7. Phân bố bê
nh nhân theo tình trạng lâm sàng trước điều trị.41 ̣
3.1.8. Triệu chứng YHCT trước điều trị………………………………….43
3.2. Kết quả điều trị………………………………………………………………………..44
3.2.1. Sự thay đổi điểm GERD-Q…………………………………………..44
3.2.2. Sự thay đổi điểm QOLRAD…………………………………………46
3.2.3. Sự thay đổi triệu chứng YHCT……………………………………..53
3.3. Kết quả điều trị chung………………………………………………………………54
3.3.1. Kết quả chung sau 10 ngày điều trị ……………………………….54
3.3.2. Kết quả chung sau 20 ngày điều trị ……………………………….55
3.4. Mối liên quan đến kết quả điều trị…………………………………………….56
3.4.1. Mối liên quan giữa tuổi và kết quả điều trị……………………..56
3.4.2. Mối liên quan giữa giới và kết quả điều trị……………………..56
3.4.3. Mối liên quan giữa sử dụng non-steroid và kết quả điều trị 57
3.4.4. Mối liên quan giữa tiền sử bia rượu và kết quả điều trị…….57
3.4.5. Mối liên quan giữa tiền sử hút thuốc và kết quả điều trị…..58
3.4.6. Mối liên quan giữa thời gian bị bệnh và kết quả điều trị…..58
3.4.7. Mối liên quan giữa thừa cân, béo phì và kết quả điều trị…..59
Chương 4. BÀN LUẬN……………………………………………………………………..60
4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu…………………………………60
4.1.1. Phân bố bê
̣
nh nhân theo tuổi…………………………………………60
4.1.2. Phân bố bê
nh nhân theo giới…………………………………………61 ̣
4.1.3. Phân bố bê
nh nhân theo nghề nghiê ̣ p…………………………….61 ̣
4.1.4. Phân bố bê
nh nhân theo thời gian bị bê ̣ nh………………………62 ̣
4.1.5. Phân bố bê
nh nhân theo yếu tố nguy cơ…………………………63 ̣
4.1.6. Phân bố bê
̣
nh nhân theo chỉ số khối cơ thể……………………..64
4.1.7. Phân bố bê
nh nhân theo tình trạng lâm sàng trước điều trị.65 ̣
4.1.8. Triệu chứng YHCT trước điều trị………………………………….69
4.2. Kết quả điều trị………………………………………………………………………..704.2.1. Sự thay đổi điểm GERD-Q…………………………………………..70
4.2.2. Sự thay đổi điểm QOLRAD…………………………………………71
4.2.3. Sự thay đổi triệu chứng YHCT……………………………………..78
4.3. Kết quả điều trị chung………………………………………………………………80
4.3.1. Kết quả chung sau 10 ngày điều trị ……………………………….80
4.3.2. Kết quả chung sau 20 ngày điều trị ……………………………….82
4.4. Mối liên quan đến kết quả điều trị…………………………………………….83
4.4.1. Mối liên quan giữa tuổi và kết quả điều trị……………………..83
4.4.2. Mối liên quan giữa giới và kết quả điều trị……………………..84
4.4.3. Mối liên quan giữa sử dụng non-steroid và kết quả điều trị 85
4.4.4. Mối liên quan giữa tiền sử bia rượu và kết quả điều trị…….85
4.4.5. Mối liên quan giữa tiền sử hút thuốc và kết quả điều trị…..86
4.4.6. Mối liên quan giữa thời gian bị bệnh và kết quả điều trị…..87
4.4.7. Mối liên quan giữa thừa cân, béo phì và kết quả điều trị…..87
KẾT LUẬN……………………………………………………………………………………….89
KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………91
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ theo nhân khẩu học với GERD
và các biến chứng …………………………………………………………………………………3
Bảng 1.2. Bài thuốc Sài hồ sơ can thang…………………………………………………17
Bảng 2.1. Tiêu chuẩn chọn bênh nhân theo y học cổ truyền……………………..21 ̣
Bảng 2.2. Phác đồ huyệt cấy chỉ……………………………………………………………22
Bảng 2.3. Công thức bài thuốc Sài hồ sơ can thang………………………………….23
Bảng 2.4. Các biến số, chỉ số nhân khẩu học…………………………………………..26
Bảng 2.5. Các biến số, chỉ số lâm sàng…………………………………………………..27
Bảng 2.6. Tiêu chuẩn phân loại theo GERD-Q………………………………………..30
Bảng 2.7. Tiêu chuẩn phđánh giá kết quả chung…………………………………….31
Bảng 3.1. Phân bố bệnh nhân theo tuổi…………………………………………………..34
Bảng 3.2. Phân bố bênh nhân theo giới…………………………………………………..35 ̣
Bảng 3.3. Phân bố bênh nhân theo nghề nghiê ̣ p………………………………………35 ̣
Bảng 3.4. Phân bố bênh nhân theo thời gian bị bê ̣ nh………………………………..36 ̣
Bảng 3.5. Phân bố bênh nhân theo yếu tố nguy cơ…………………………………..36 ̣
Bảng 3.6. Phân bố bênh nhân theo chỉ số khối cơ thể……………………………….37 ̣
Bảng 3.7. Phân bố bênh nhân theo kết quả nội soi…………………………………..38 ̣
Bảng 3.8. Phân bố bênh nhân theo GERD-Q…………………………………………..39 ̣
Bảng 3.9. Phân bố bênh nhân theo điểm QOLRAD…………………………………39 ̣
Bảng 3.10. Triệu chứng YHCT trước điều trị………………………………………….40
Bảng 3.11. Sự thay đổi điểm GERD-Q…………………………………………………..41
Bảng 3.12. Sự thay đổi phân bố bênh nhân theo GERD-Q………………………..42 ̣
Bảng 3.13. Sự thay đổi hiêu suất điểm GERD-Q……………………………………..43 ̣
Bảng 3.14. Sự thay đổi điểm QOLRAD – Tiêu hóa…………………………………43
Bảng 3.15. Sự thay đổi hiêu suất điểm QOLRAD – Tiêu hóa……………………44 ̣
Bảng 3.16. Sự thay đổi điểm QOLRAD – Giấc ngủ…………………………………45Bảng 3.17. Sự thay đổi hiêu suất điểm QOLRAD – Giấc ngủ…………………..45 ̣
Bảng 3.18. Sự thay đổi điểm QOLRAD – Tâm lý……………………………………46
Bảng 3.19. Sự thay đổi hiêu suất điểm QOLRAD – Tâm lý………………………47 ̣
Bảng 3.20. Sự thay đổi điểm QOLRAD – Sinh hoạt………………………………..47
Bảng 3.21. Sự thay đổi hiêu suất điểm QOLRAD – Sinh hoạt…………………..48 ̣
Bảng 3.22. Sự thay đổi điểm QOLRAD – Tổng điểm………………………………49
Bảng 3.23. Sự thay đổi hiêu suất điểm QOLRAD – Tổng điểm…………………49 ̣
Bảng 3.24. Sự thay đổi triệu chứng YHCT……………………………………………..50
Bảng 3.25. Mối liên quan giữa tuổi và kết quả điều trị……………………………..53
Bảng 3.26. Mối liên quan giữa giới và kết quả điều trị……………………………..53
Bảng 3.27. Mối liên quan giữa sử dụng non-steroid và kết quả điều trị………54
Bảng 3.28. Mối liên quan giữa tiền sử bia rượu và kết quả điều trị…………….54
Bảng 3.29. Mối liên quan giữa tiền sử hút thuốc và kết quả điều trị…………..55
Bảng 3.30. Mối liên quan giữa thời gian bị bệnh và kết quả điều trị…………..55
Bảng 3.31. Mối liên quan giữa thừa cân, béo phì và kết quả điều trị………….5