Đánh giá tác dụng điều trị giảm đau, bí tiểu cơ năng của điện châm trên người bệnh sau mổ trĩ bằng phương pháp Milligan – Morgan

Luận văn chuyên khoa 2 Đánh giá tác dụng điều trị giảm đau, bí tiểu cơ năng của điện châm trên người bệnh sau mổ trĩ bằng phương pháp Milligan – Morgan. Bệnh trĩ là một bệnh lý lành tính vùng hậu môn trực tràng, khá phổ biến và có tỷ lệ mắc khá cao trong cộng đồng. Thống kê cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh trĩ trong cộng đồng chiếm 58 – 86 % [1],[2]. Tại Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh trĩ lên đến 55% dân số [3]. Bệnh trĩ tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây khó chịu, ảnh hưởng đến tâm lý, sức khoẻ và khả năng lao động của người bệnh, đây là căn bệnh tế nhị, người bệnh rất ngại khi khám, đa phần chỉ đến khám bệnh đã nặng hay có biến chứng hoặc đã thất bại với các phương pháp điều trị bảo tồn trước đó. Do đó việc điều trị lúc này chủ yếu là phẫu thuật [4].
Hiện nay, có rất nhiều phương pháp phẫu thuật được áp dụng như: Milligan – Morgan, Longo, Ferguson, khâu triệt mạch trĩ dưới hướng dẫn siêu âm Doppler (THD); theo kết quả thống kê năm 2015 tại Khoa Ngoại – Bệnh viện Y học cổ truyền Trung Ương (2015) chỉ định phẫu thuật phổ biến nhất là phương pháp Milligan – Morgan chiếm 65,2% . Ưu điểm của phẫu thuật này là dễ áp dụng, khả năng điều trị triệt căn cao [5].

Tuy phẫu thuật trĩ là phương pháp điều trị hiệu quả tốt với ưu điểm là điều trị triệt căn, chi phí thấp, ít tái phát tuy nhiên nhược điểm của phương pháp này là tình trạng đau, bí tiểu, chảy máu, sưng nề, rỉ dịch,… sau phẫu thuật làm ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống và sinh hoạt của người bệnh. Đau và bí tiểu sau mổ là lý do sợ hãi chính mà người bệnh ngại chấp nhận điều trị bằng phương án phẫu thuật nên thường tự điều trị hoặc điều trị không đúng phương pháp. Đây cũng là mối quan tâm của các phẫu thuật viên khi điều trị bệnh trĩ bằng phương pháp phẫu thuật. Vì vậy giảm đau và giải quyết tình trạng bí tiểu sau mổ trĩ là một vấn đề bức thiết [3],[6].
Chính vì vậy, việc điều trị đau và bí tiểu sau mổ là vô cùng cần thiết. Hiện nay Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều thuốc được sử dụng để giảm đau sau mổ trĩ như: paracetamol, NSAIDs (feldene, voltaren…), các dẫn xuất opioid (codein và tramadol) và morphin. Ưu điểm của việc sử dụng các loại thuốc trên là giảm đau tốt, thuận tiện nhưng có nhược điểm là gây đau do tiêm hoặc gây các tác dụng không mong muốn như: viêm loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, rối loạn nhu động ruột. Đối với tình trạng bí tiểu cơ năng sau mổ trĩ nói chung và sau các phẫu thuật vùng tiểu khung nói riêng điều trị bằng phương pháp: dùng thuốc, chườm ấm vùng hạ vị, xoa bàng quang, đặt sonde tiểu…Tuy nhiên, các phương pháp trên hiệu quả điều trị thấp, phương pháp đặt sonde tiểu giải quyết được vấn đề triệt2 để nhưng để lại biến chứng tổn thương niệu đạo, bàng quang, nhiễm khuẩn tiết niệu…[6],[7].
Trong khi đó, Y học cổ truyền (YHCT) tham gia hỗ trợ và điều trị giảm đau bằng các phương pháp điều trị dùng thuốc (thuốc uống, thuốc ngâm, thuốc bôi, …) và phương pháp không dùng thuốc (điện châm, xoa bóp bấm huyệt, cứu, …) mang lại hiệu quả điều trị cao trên lâm sàng, an toàn cho người bệnh và hạn chế được tác dụng phụ của các phương pháp điều trị bằng YHHĐ [8],[9].
Điện châm nhóm công thức huyệt bao gồm: Khúc cốt, Trung cực, Quan nguyên, Khí hải, Thiên khu, Thượng liêu, Thứ liêu, Trung liêu hiện đang được áp dụng tại Khoa Ngoại phụ và chuyên khoa – Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng Tỉnh Phú Thọ bước đầu ghi nhận hiệu quả điều trị triệu chứng đau và bí tiểu trên người bệnh đau sau phẫu thuật cắt trĩ. Tuy nhiên hiện nay chưa có nhiều nghiên cứu đánh giá hiệu quả điều trị của phương pháp này, xuất phát từ thực tiễn đó và nhằm góp phần đa dạng hóa phương pháp điều trị bằng YHCT, tăng cường lựa chọn cho người bệnh, vì vậy tôi tiến hành đề tài nghiên cứu “Đánh giá tác dụng điều trị giảm đau, bí tiểu cơ năng của điện châm trên người bệnh sau mổ trĩ bằng phương pháp Milligan – Morgan” với hai mục tiêu sau:
1. Đánh giá tác dụng điều trị giảm đau, bí tiểu cơ năng của điện châm trên người bệnh sau mổ trĩ bằng phương pháp Milligan – Morgan tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền và Phục hồi chức năng Tỉnh Phú Thọ.
2. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………………………………………………………………… 1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU…………………………………………………………………….. 3
1.1. Bệnh trĩ theo Y học hiện đại………………………………………………………………………….. 3
1.1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh……………………………………………………………. 3
1.1.2. Chẩn đoán ……………………………………………………………………………………………. 4
1.1.3. Phân loại………………………………………………………………………………………………. 5
1.1.4. Điều trị ………………………………………………………………………………………………… 6
1.2. Bệnh trĩ theo Y học cổ truyền ……………………………………………………………………….. 7
1.2.1. Bệnh danh ……………………………………………………………………………………………. 7
1.2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh……………………………………………………………. 7
1.2.3. Các thể lâm sàng và điều trị……………………………………………………………………. 8
1.3. Phẫu thuật cắt trĩ bằng phương pháp Milligan – Morgan …………………………………. 13
1.3.1. Chỉ định……………………………………………………………………………………………… 13
1.3.2. Các bước tiến hành………………………………………………………………………………. 14
1.3.3. Theo dõi …………………………………………………………………………………………….. 14
1.3.4. Xử trí biến chứng………………………………………………………………………………… 15
1.4. Sinh lý đau ……………………………………………………………………………………………….. 15
1.4.1. Định nghĩa………………………………………………………………………………………….. 15
1.4.2. Receptor cảm nhận đau………………………………………………………………………… 15
1.4.3. Đường dẫn truyền cảm giác đau ……………………………………………………………. 16
1.4.4. Đau sau mổ trĩ…………………………………………………………………………………….. 16
1.4.5. Các tác động của đau sau mổ………………………………………………………………… 17
1.4.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến đau sau mổ……………………………………………………. 17
1.4.7. Kỹ thuật giảm đau sau mổ ……………………………………………………………………. 18
1.5. Sinh lý quá trình bài tiết nước tiểu và phản xạ tiểu tiện…………………………………… 18
1.5.1. Sinh lý tiểu tiện …………………………………………………………………………………… 18
1.5.2. Đặc điểm cấu tạo của bàng quang………………………………………………………….. 19
1.5.3. Sự kiểm soát của thần kinh trong phản xạ tiểu tiện ………………………………….. 19
1.5.3. Bí tiểu và nguyên nhân gây bí tiểu cơ năng sau mổ trĩ ……………………………… 20
1.5.4. Chẩn đoán ………………………………………………………………………………………….. 21
1.5.5. Quan điểm của Y học cổ truyền …………………………………………………………….. 21
1.5.5. Điều trị ………………………………………………………………………………………………. 22
1.6. Phương pháp điện châm……………………………………………………………………………… 221.6.1. Khái niệm………………………….. MỤC ………………………….. LỤC ………………………………….. 22
1.6.2. Cơ chế tác dụng theo Y học hiện đại………………………………………………………. 22
1.6.3. Cơ chế tác dụng theo Y học cổ truyền ……………………………………………………. 24
1.6.4. Chỉ định……………………………………………………………………………………………… 25
1.6.5. Liệu trình điện châm ……………………………………………………………………………. 25
1.7. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam…………………………………………….. 26
1.7.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới…………………………………………………………. 26
1.7.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam………………………………………………………… 26
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………………… 28
2.1. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu ……………………………………………………………. 28
2.1.1. Chất liệu nghiên cứu ……………………………………………………………………………. 28
2.1.2. Phương tiện nghiên cứu ……………………………………………………………………….. 29
2.2. Đối tượng nghiên cứu ………………………………………………………………………………… 29
2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh……………………………………………………………. 29
2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ người bệnh ……………………………………………………………… 30
2.3. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………………………….. 30
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu……………………………………………………………………………… 30
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu ……………………………………………………………………………… 30
2.3.3. Quy trình nghiên cứu …………………………………………………………………………… 31
2.3.4. Các chỉ tiêu nghiên cứu………………………………………………………………………… 32
2.3.5. Phương pháp đánh giá kết quả………………………………………………………………. 33
2.4. Địa điểm thời gian nghiên cứu…………………………………………………………………….. 34
2.5. Xử lý số liệu……………………………………………………………………………………………… 34
2.6. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu ………………………………………………………………… 34
Chương 3. KẾT QUẢ ………………………………………………………………………………………… 36
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………………………. 36
3.1.1. Đặc điểm về tuổi …………………………………………………………………………………. 36
3.1.2. Đặc điểm theo giới………………………………………………………………………………. 37
3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp……………………………………………………………………… 37
3.1.4. Thời gian mắc bệnh……………………………………………………………………………… 38
3.1.5. Độ trĩ…………………………………………………………………………………………………. 38
3.1.6. Yếu tố nguy cơ gây bệnh ……………………………………………………………………… 39
3.1.7. Phân bố theo thể bệnh trĩ YHCT……………………………………………………………. 40
3.2. Kết quả điều trị………………………………………………………………………………………….. 403.2.1. Tỉ lệ số lần can thiệp giảm đau MỤC trong LỤC thời gian sau mổ 24 giờ……………………. 40
3.2.2. Số lần can thiệp giảm đau trung bình theo ngày quá trình điều trị ……………… 41
3.2.3. Thời gian xuất hiện cơn đau đầu tiên sau mổ…………………………………………… 41
3.2.4. Số lượng viên thuốc Dopagan 500mg dùng trong quá trình điều trị……………. 42
3.2.5. Sự thay đổi điểm VAS TB tại các thời điểm nghiên cứu……………………………. 43
3.2.6. Thời gian người bệnh xuất hiện triệu chứng bí tiểu sau mổ……………………….. 44
3.2.7. Đặc điểm triệu chứng bí tiểu cơ năng trước điều trị …………………………………. 45
3.2.8. Cải thiện triệu chứng bí tiểu sau 01 lần can thiệp…………………………………….. 46
3.2.9. Tỉ lệ người bệnh can thiệp đặt thông tiểu trong quá trình nghiên cứu …………. 47
3.2.10. Cải thiện triệu chứng bí tiểu cơ năng sau can thiệp lần 1 ………………………… 47
3.3. Theo dõi tác dụng không mong muốn…………………………………………………………… 48
3.3.1. Theo dõi thay đổi về chỉ số mạch, huyết áp sau điều trị ……………………………. 48
3.3.2. Theo dõi tác dụng không mong muốn trên lâm sàng ………………………………… 48
Chương 4. BÀN LUẬN………………………………………………………………………………………. 50
4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu……………………………………………………. 50
4.1.1. Đặc điểm về tuổi …………………………………………………………………………………. 50
4.1.2. Đặc điểm theo giới………………………………………………………………………………. 51
4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp……………………………………………………………………… 52
4.1.4. Thời gian mắc bệnh……………………………………………………………………………… 53
4.1.5. Độ trĩ…………………………………………………………………………………………………. 53
4.1.6. Yếu tố nguy cơ gây bệnh ……………………………………………………………………… 55
4.1.7. Phân bố theo thể bệnh trĩ YHCT……………………………………………………………. 56
4.2. Kết quả điều trị………………………………………………………………………………………….. 57
4.2.1. Tỷ lệ số lần can thiệp giảm đau trong thời gian sau mổ 24 giờ…………………… 57
4.2.2. Số lần can thiệp giảm đau trung bình theo ngày quá trình điều trị………………. 59
4.2.3. Thời gian xuất hiện cơn đau đầu tiên sau mổ…………………………………………… 60
4.2.4. Số lượng viên thuốc Dopagan 500mg dùng trong quá trình điều trị……………. 61
4.2.5. Sự thay đổi điểm VAS TB tại các thời điểm nghiên cứu……………………………. 62
4.2.6. Thời gian người bệnh xuất hiện triệu chứng bí tiểu sau mổ……………………….. 63
4.2.7. Đặc điểm triệu chứng bí tiểu cơ năng trước nghiên cứu……………………………. 64
4.2.8. Cải thiện triệu chứng bí tiểu sau 01 lần can thiệp…………………………………….. 65
4.2.9. Tỷ lệ người bệnh can thiệp đặt thông tiểu trong quá trình nghiên cứu ………… 67
4.2.10. Cải thiện triệu chứng bí tiểu cơ năng sau điều trị …………………………………… 68
4.3. Theo dõi tác dụng không mong muốn…………………………………………………………… 69KẾT LUẬN………………………………………………………. MỤC LỤC ………………………………………………. 70
KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………………………………………. 71
TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………………………………………………………………….. 7

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS …………………………………………….. 33
Bảng 2.2. Đánh giá khả năng tiểu tiện của người bệnh……………………………………………… 33
Bảng 3.1. Phân bố người bệnh theo tuổi…………………………………………………………………. 36
Bảng 3.2. Phân bố theo yếu tố nguy cơ gây bệnh …………………………………………………….. 39
Bảng 3.3. Đặc điểm người bệnh phân bố theo thể bệnh trĩ YHCT ……………………………… 40
Bảng 3.4. Tỉ lệ số lần can thiệp giảm đau trong thời gian sau mổ 24 giờ ……………………. 40
Bảng 3.5. Số lần can thiệp giảm đau trung bình theo ngày trong quá trình điều trị……….. 41
Bảng 3.6. Phân bố người bệnh theo thời gian xuất hiện cơn đau đầu tiên sau mổ…………. 41
Bảng 3.7. Số lượng viên thuốc Dopagan 500mg dùng trong quá trình điều trị …………….. 42
Bảng 3.8. Sự thay đổi điểm VAS TB tại các thời điểm nghiên cứu …………………………….. 43
Bảng 3.9. Phân bố người bệnh theo thời gian xuất hiện triệu chứng bí tiểu sau mổ………. 44
Bảng 3.10. Đặc điểm triệu chứng bí tiểu cơ năng trước điều trị …………………………………. 45
Bảng 3.11. Cải thiện triệu chứng bí tiểu sau 01 lần can thiệp…………………………………….. 46
Bảng 3.12. Tỉ lệ người bệnh can thiệp đặt thông tiểu trong quá trình nghiên cứu…………. 47
Bảng 3.13. Mức độ cải thiện triệu chứng bí tiểu cơ năng sau can thiệp lần 1……………….. 47
Bảng 3.14. Theo dõi thay đổi về chỉ số mạch, huyết áp sau điều trị……………………………. 48
Bảng 3.15. Theo dõi tác dụng không mong muốn trên lâm sàng………………………………… 4