ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA CAO TIÊU VIÊM TRỊ ĐỘC TAD ĐIỀU TRỊ VIÊM DA CƠ ĐỊA

LUẬN VĂN THÁC SĨ Y HỌC ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG CỦA CAO TIÊU VIÊM TRỊ ĐỘC TAD ĐIỀU TRỊ VIÊM DA CƠ ĐỊA. Viêm da cơ địa (VDCĐ – Atopic dermatitis) là một bệnh da liễu phổ biến, có thể diễn tiến dưới dạng cấp, bán cấp hoặc mạn tính với xu hướng tái phát [1]. Cơ chế bệnh sinh của VDCĐ khá phức tạp, được hình thành do sự phối hợp của nhiều yếu tố, bao gồm rối loạn chức năng hàng rào bảo vệ da, tăng đáp ứng với dị nguyên, nhiễm trùng và yếu tố cơ địa [1],[2].
Bệnh xuất hiện ở cả nam và nữ nhưng thường gặp ở nữ nhiều hơn (tỉ lệ nữ/nam khoảng 1,3/1,0). Những năm gần đây, tỉ lệ mắc VDCĐ có xu hướng gia tăng ở cả các quốc gia phát triển lẫn đang phát triển [2]. Tại Mỹ và một số nước Tây Âu, thống kê cho thấy khoảng 10-20% trẻ em và 1-3% người trưởng thành bị ảnh hưởng bởi bệnh này [3]. Ở Việt Nam, chưa có số liệu điều tra dịch tễ học về tỷ lệ hiện mắc trong cộng đồng; tuy nhiên, báo cáo tại phòng khám của Viện Da liễu Quốc gia cho thấy VDCĐ chiếm khoảng 20% số bệnh nhân đến thăm khám [4].

Theo Y học hiện đại (YHHĐ) việc điều trị VDCĐ chủ yếu là điều trị triệu chứng bằng thuốc bôi tại chỗ corticoid bôi hoặc thuốc ức chế calcineurin, kết hợp giữ ẩm cho da, kết hợp thuốc uống toàn thân như kháng histamin H1, kháng sinh nếu có bội nhiễm và thuốc ức chế miễn dịch trong trường hợp bệnh nặng. Tuy nhiên hiệu quả điều trị không cao, bệnh dễ tái phát nhiều lần [2],[5],[6] .
Theo quan điểm Y học cổ truyền (YHCT), viêm da cơ địa được xếp vào phạm vi các chứng như thấp chẩn, thấp sang… Trong điều trị, YHCT sử dụng nhiều loại dược liệu dưới dạng thuốc uống, thuốc ngâm rửa hoặc bôi ngoài, với các công năng thanh nhiệt giải độc, nhuận dưỡng bì phu, bình ổn vệ khí. Các phương pháp này được áp dụng rộng rãi trong cộng đồng cũng như tại các cơ sở khám chữa bệnh YHCT, góp phần cải thiện thể trạng và hỗ trợ điều trị theo căn nguyên của Y học hiện đại. Song song với sự phát triển của YHCT, nhóm thuốc dùng ngoài trong da liễu ngày càng có nhiều bước tiến, thể hiện qua các nghiên cứu dược lý học và sự hình thành thêm nhiều bài thuốc mới có hiệu quả tốt, độc tính thấp, dễ phối hợp và phát triển nhanh chóng [7].2
Cao Tiêu viêm trị độc TAD dựa trên bài thuốc kinh nghiệm của Khoa Da liễu, Bệnh viện YHCT Trung Ương gồm các vị Hoàng bá, Đại hoàng, Khổ Sâm, Ké đầu ngựa, Lá móng, Hoàng đằng dùng làm thuốc ngâm để ngâm điều trị bệnh VDCĐ. Chế phẩm đã được nghiên cứu trên thực nghiệm theo hướng điều trị VDCĐ cho thấy an toàn trên da thỏ thí nghiệm, và có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm, giảm ngứa
[8]. Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu với 2 mục tiêu sau:

1. Đánh giá tác dụng của Cao Tiêu viêm trị độc TAD điều trị Viêm da cơ địa.
2. Khảo sát tác dụng không mong muốn của Cao tiêu viêm trị độc TAD

MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ …………………………………………………………………………………….. 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ……………………………………….. 3
1.1. Tổng quan về bệnh viêm da cơ địa theo y học hiện đại……………………….. 3
1.1.1. Thuật ngữ………………………………………………………………………………… 3
1.1.2. Dịch tễ ……………………………………………………………………………………. 3
1.1.3. Cơ chế bệnh sinh ……………………………………………………………………… 4
1.1.4. Đặc điểm lâm sàng của viêm da cơ địa……………………………………….. 6
1.1.5. Tiến triển và biến chứng……………………………………………………………. 7
1.1.6. Cận lâm sàng …………………………………………………………………………… 8
1.1.7. Chẩn đoán……………………………………………………………………………….. 9
1.1.8. Điều trị………………………………………………………………………………….. 10
1.2. Viêm da cơ địa theo Y học cổ truyền………………………………………………. 11
1.2.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh…………………………………………….. 11
1.2.2. Thể bệnh lâm sàng………………………………………………………………….. 12
1.2.3. Điều trị theo YHCT………………………………………………………………… 12
1.3. Tổng quan một số nghiên cứu về điều trị viêm da cơ địa bằng thuốc Y
học cổ truyền ……………………………………………………………………………………… 14
1.3.1. Trên thế giới ………………………………………………………………………….. 14
1.3.2. Việt Nam ………………………………………………………………………………. 14
1.4. Tổng quan về bài thuốc Cao tiêu viêm trị độc TAD………………………….. 15
1.4.1. Hoàng bá……………………………………………………………………………….. 16
1.4.2. Đại hoàng………………………………………………………………………………. 16
1.4.3. Hoàng đằng……………………………………………………………………………. 17
1.4.4. Ké đầu ngựa…………………………………………………………………………… 17
1.4.5. Khổ sâm………………………………………………………………………………… 18
1.4.6. Lá móng………………………………………………………………………………… 19CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……… 20
2.1. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………………………. 20
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân………………………………………………… 20
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ………………………………………………………………….. 20
2.2. Chất liệu nghiên cứu …………………………………………………………………….. 21
2.3. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………………….. 22
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu………………………………………………………………… 22
2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu………………………….. 22
2.3.3. Quy trình nghiên cứu:……………………………………………………………… 23
2.4. Địa điểm nghiên cứu …………………………………………………………………….. 24
2.5. Thời gian nghiên cứu ……………………………………………………………………. 24
2.6. Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu …………………………………………… 24
2.6.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu ……………………… 24
2.6.2. Đặc điểm về lâm sàng …………………………………………………………….. 24
2.6.3. Đặc điểm về cận lâm sàng……………………………………………………….. 25
2.6.4. Tác dụng không mong muốn……………………………………………………. 25
2.7. Phương pháp thu thập thông tin và đánh giá…………………………………….. 25
2.8. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu…………………………………………… 27
2.9. Khống chế sai số ………………………………………………………………………….. 27
2.10. Đạo đức nghiên cứu ……………………………………………………………………. 28
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………………………………… 30
3.1. Đặc điểm lâm sàng và một số yếu tố liên quan của bệnh Viêm da cơ địa……30
3.1.1. Đặc điểm về giới…………………………………………………………………….. 30
3.1.2. Đặc điểm về tuổi…………………………………………………………………….. 31
3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp ………………………………………………………… 31
3.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh………………………………………………. 32
3.1.5. Đặc điểm tiền sử bệnh lý…………………………………………………………. 323.1.6. Đặc điểm tiền sử gia đình………………………………………………………… 33
3.1.7. Các phương pháp điều trị trước đó……………………………………………. 34
3.1.8. Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu trước điều trị ……………… 34
3.2. Sự cải thiện triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân viêm da cơ địa ………….. 36
3.2.1. Cải thiện các hình thái thương tổn qua các giai đoạn điều trị……….. 36
3.2.2. Cải thiện triệu chứng cơ năng ………………………………………………….. 37
3.2.3. Sự cải thiện chỉ số SCORAD qua các giai đoạn điều trị………………. 38
3.1.4. Đánh giá chứng trạng phong thấp nhiệt qua các giai đoạn điều trị… 39
3.2.5. Đánh giá chứng trạng huyết hư phong táo qua các giai đoạn điều trị… 40
3.2.6. Kết quả điều trị chung …………………………………………………………….. 41
3.2.7. Sự cải thiện lâm sàng tính theo SCORAD theo thể bệnh …………….. 42
3.3. Tác dụng dụng không mong muốn của phương pháp trên lâm sàng và cận
lâm sàng…………………………………………………………………………………………….. 42
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN …………………………………………………………………. 44
4.1. Đặc điểm chung……………………………………………………………………………. 44
4.1.1. Đặc điểm về giới…………………………………………………………………….. 44
4.1.2. Đặc điểm về tuổi…………………………………………………………………….. 45
4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp ………………………………………………………… 45
4.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh………………………………………………. 46
4.1.5. Đặc điểm về tiền sử bệnh lý …………………………………………………….. 47
4.1.6. Đặc điểm về tiền sử gia đình ……………………………………………………. 48
4.1.7. Các phương pháp điều trị trước đó……………………………………………. 49
4.1.8. Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu trước điều trị ……………… 50
4.2. Hiệu quả điều trị…………………………………………………………………………… 51
4.2.1. Cải thiện các hình thái thương tổn qua các giai đoạn điều trị……….. 51
4.2.2. Cải thiện triệu chứng cơ năng (ngứa, mất ngủ)…………………………… 53
4.2.3. Sự cải thiện chỉ số SCORAD qua các giai đoạn điều trị……………… 554.2.4. Đánh giá chứng trạng phong thấp nhiệt qua các giai đoạn điều trị… 57
4.2.5. Đánh giá chứng trạng huyết hư phong táo qua các giai đoạn điều trị ……57
4.2.6. Kết quả điều trị chung …………………………………………………………….. 59
4.2.7. Sự cải thiện lâm sàng tính theo SCORAD theo thể bệnh …………….. 59
4.3. Tác dụng dụng không mong muốn của phương pháp trên lâm sàng và cận
lâm sàng…………………………………………………………………………………………….. 60
KẾT LUẬN ………………………………………………………………………………………. 62
KIẾN NGHỊ……………………………………………………………………………………… 63
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Tiêu chuẩn chẩn đoán của Hanifin và Rajka ………………………….. 9
Bảng 2.1. Thành phần của Cao Tiêu viêm trị độc TAD ……………………….. 22
Bảng 2.2. Điểm của tổn thương ………………………………………………………… 26
Bảng 2.3. Đặc điểm của triệu chứng ngứa và mất ngủ …………………………. 26
Bảng 2.4. Mức độ bệnh theo thang điểm SCORAD…………………………….. 27
Bảng 2.5. Kết quả điều trị theo thang điểm SCORAD …………………………. 27
Bảng 3.1. Phân bố người bệnh theo tuổi …………………………………………….. 31
Bảng 3.2. Đặc điểm thời gian mắc bệnh …………………………………………….. 32
Bảng 3.3. Các phương pháp điều trị trước đó ……………………………………… 34
Bảng 3.4. Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu trước điều trị………… 34
Bảng 3.5. Đặc điểm phân bổ bệnh theo giai đoạn của BN nghiên cứu …… 35
Bảng 3.6. Tỷ lệ mức độ bệnh theo điểm SCORAD trước điều trị………….. 35
Bảng 3.7. Đặc điểm phân bổ bệnh theo giai đoạn của BN nghiên cứu …… 35
Bảng 3.8. Đánh giá sự cải thiện các hình thái thương tổn qua các giai đoạn điều
trị ……………………………………………………………………………………. 36
Bảng 3.9. Đánh giá sự cải thiện triệu chứng ngứa và mất ngủ ………………. 37
Bảng 3.10. Đánh giá chứng trạng phong thấp nhiệt qua các giai đoạn điều trị…39
Bảng 3.11. Đánh giá chứng trạng huyết hư phong táo qua các giai đoạn điều
trị……………………………………………………………………………………. 40
Bảng 3.12. Sự cải thiện lâm sàng tính theo SCORAD theo thể bệnh……….. 42
Bảng 3.13. Thay đổi một số chỉ số huyết học và sinh hóa máu……………….. 42
Bảng 3.14. Tác dụng không mong muốn ……………………………………………… 43DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Đặc điểm phân bố theo giới……………………………………………….. 30
Biểu đồ 3.2. Đặc điểm về nghề nghiệp ………………………………………………….. 31
Biểu đồ 3.3. Tiền sử bệnh lý bản thân……………………………………………………. 32
Biểu đồ 3.4. Tiền sử gia đình có bệnh lý cơ địa………………………………………. 33
Biểu đồ 3.5. Kết quả thay đổi chỉ số SCORAD trung bình tại các thời điểm 38
Biểu đồ 3.6. Kết quả điều trị chung ………………………………………………………. 4